ΔΡΟΜΟΙ

Ο Χάντινγκτον…

… αν είχε διαβάσει τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, ίσως να μην είχε γράψει τα
περί «σύγκρουσης των πολιτισμών». Γιατί ο μεγάλος θεολόγος ήταν πεπεισμένος
πως το Ισλάμ δεν ήταν μια νέα θρησκεία, αλλά μια παραλλαγή της
ιουδαιοχριστιανικής θρησκείας. Αυτό ακριβώς έγραψε στην «Πηγή γνώσεως», όταν
πια έγινε μοναχός στη μονή του Αγίου Σάββα, προς τη δύση της ζωής του ­ η
πρώτη κριτική του Ισλάμ που γράφτηκε ποτέ από χριστιανό. Τόσο οι χριστιανοί
όσο και οι μουσουλμάνοι της εποχής του (8ος αιώνας) ένιωθαν σαν να υπήρχε
συγγένεια ανάμεσά τους.

Ο περιηγητής…

… στις παλιές βυζαντινές χώρες μένει έκθαμβος από τις ομοιότητες του Ισλάμ
με την ορθόδοξη παράδοση (όπως ο Ουίλιαμ Ντάλριμπλ, ένας σύγχρονος περιηγητής
που γράφει γι’ αυτές στα «Ταξίδια στη σκιά του Βυζαντίου»): μετάνοιες και
γονυκλισίες, Σαρακοστή και Ραμαζάνι, μιναρέδες και τρούλοι. Αν ένας Βυζαντινός
μοναχός εκείνης της εποχής ξαναγύριζε σήμερα στη ζωή, θα ένιωθε πιο κοντά σε
έναν μουσουλμάνο παρά σε έναν προτεστάντη. Αν αυτό οι Δυτικοί σήμερα το
παραγνωρίζουν, είναι γιατί θεωρούν τον χριστιανισμό ως δυτική και όχι ως
ανατολική πίστη όπως είναι πραγματικά. Επίσης, ξεχνούν πως το Ισλάμ
κληρονόμησε τις ίδιες ελληνορωμαϊκές βάσεις όπως και ο δυτικός πολιτισμός. Αν
σήμερα στη Δύση διαβάζουν τους κλασικούς, αυτό το οφείλουν σε Άραβες σαν τον
Αβερρόη και τον Αβικέννα, που τους διέσωσαν στα πανεπιστήμια της ισλαμικής
Νότιας Ευρώπης.

Η δαιμονοποίηση…

… του Ισλάμ, όταν δεν είναι προϊόν επιβουλής, είναι προϊόν άγνοιας. Οι
μουσουλμάνοι συγγραφείς είχαν πάντα επίγνωση της συγγένειας του Ισλάμ με τον
χριστιανισμό και τον ιουδαϊσμό. Όταν κάποτε ρώτησαν τον σουφιστή ποιητή
Τζαλαλουντίν Ρούμι (13ος αιώνας) για τις τρεις φαινομενικά ασυμβίβαστες
θρησκείες, εκείνος διηγήθηκε την ιστορία της πόλης των τυφλών: «Μια μέρα
έφτασε η είδηση πως ένας ελέφαντας θα περνούσε έξω από την πόλη και έστειλαν
αντιπροσωπεία να πάει να δει πώς είναι ένας ελέφαντας. Σκοντάφτοντας και
ψαχουλεύοντας, τρεις άνδρες βρήκαν το ζώο. Ύστερα γύρισαν στην πόλη για να
δώσουν ραπόρτο. “Ο ελέφαντας μοιάζει με πελώριο φίδι! ” είπε ο πρώτος.
“Κουταμάρες! ” είπε ο δεύτερος. “Ο ελέφαντας μοιάζει με πανύψηλη κολόνα”.
“Ψεύτες και οι δυο! ” φώναξε ο τρίτος. “Εγώ τον άγγιξα και είναι σαν φαρδιά
βεντάλια”. Και οι τρεις άνδρες επέμειναν στα λεγόμενά τους και μέχρι το τέλος
της ζωής τους δεν αντάλλαξαν μιλιά. Καθένας τους ξεχωριστά πίστευε πως μονάχα
αυτός γνώριζε την αλήθεια».

Οι τρεις τυφλοί…

… δεν είχαν γνωρίσει παρά ένα μέρος της αλήθειας. Ο πρώτος είχε αγγίξει την
προβοσκίδα του ελέφαντα, ο δεύτερος το πόδι και ο τρίτος το αυτί του. Αν είχαν
ακούσει ο ένας τον άλλο, θα είχαν κατανοήσει το ζώο στην ολότητά του. «Έτσι
και εμείς», λέει ο Τζαλαλουντίν Ρούμι, «πιστεύουμε πως οι απόψεις μας είναι
ασυμβίβαστες. Μα ξεχνάμε πως μπροστά στον Θεό είμαστε σαν τυφλοί που
σκοντάφτουν στο απόλυτο σκοτάδι».