Η τεχνολογία παντρεύτηκε τον Μεγάλο Αδελφό

Νυχθημερόν και ακούραστα οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές συλλέγουν πληροφορίες.
Είτε βρίσκονται απέναντί σας στο γραφείο, είτε είναι «κρυμμένοι» μέσα σε
«έξυπνες» συσκευές (κάμερες, σταθμούς διοδίων ή… ταμεία εμπορικών
καταστημάτων και σούπερ μάρκετ) συγκεντρώνουν ένα ένα τα ίχνη από κάθε μας
δραστηριότητα, επεξεργάζονται, συνδυάζουν στοιχεία, δημιουργούν βάσεις
δεδομένων.

Αυτόματα, αόρατα, ύπουλα. Όσο πιο προηγμένη τεχνολογικά είναι μια κοινωνία ή
μια πόλη, τόσο περισσότερο υλικό συγκεντρώνεται κάθε στιγμή του 24ώρου, για
καθεμία από τις δραστηριότητες των πολιτών της. Η Ουάσιγκτον, και οι Ηνωμένες
Πολιτείες γενικότερα, κρατούν την πρώτη θέση ­ έχουν εγκατεστημένα τα
περισσότερα «ηλεκτρονικά μάτια» σε όλους τους χώρους όπου κινείται κανείς
καθημερινά: στο γραφείο, στο σπίτι, στους δρόμους, στα μέσα μαζικής μεταφοράς,
στα καταστήματα, στα ιατρεία, στα φαρμακεία, στα γυμναστήρια, παντού… Η
Αθήνα και η Ελλάδα βρίσκονται κάπου στο μέσον στην παγκόσμια κατάταξη και
μεταξύ των τελευταίων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς σε πολλούς τομείς οι
νέες τεχνολογίες δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί και τα ηλεκτρονικά συστήματα
(μηχανογράφησης, καταγραφής, παρακολούθησης, έρευνας) δεν έχουν ακόμη πάρει
κυρίαρχη θέση στην καθημερινότητά μας.

Μίνι «λαθροσυλλέκτες»

Οι ηλεκτρονικοί «λαθροσυλλέκτες» προσωπικών δεδομένων δεν έχουν τη γνωστή
μορφή του τηλεοπτικού Big Brother, δεν είναι ογκώδη μηχανήματα, ούτε είναι
τίποτα τρομακτικά, φουτουριστικά και υπερεξελιγμένα συστήματα σαν αυτά που
βλέπουμε στις ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Είναι απλά προγράμματα, φτηνά
και αόρατα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι εκπτωτικές κάρτες, που πολλές
αλυσίδες καταστημάτων ή σούπερ μάρκετ εκδίδουν στους πελάτες τους, ονομάζοντάς
τους μέλη του τάδε ή του δείνα «κλαμπ»… Κάθε φορά που η συγκεκριμένη κάρτα
περνά απο ένα ταμείο, ο λογαριασμός και τα είδη που αγοράζετε (πολύτιμα
στοιχεία για να σχεδιάσουν το καταναλωτικό σας προφίλ) παίρνουν τον δρόμο τους
για μελέτη και επεξεργασία.

Όπως εξηγεί ο κ. Κώστας Δαφέρμος, πρόεδρος στην ελληνική Αρχή Προστασίας
Προσωπικών Δεδομένων, «σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως και στα στοιχεία που
συγκεντρώνουν οι τράπεζες από την έκδοση και τη χρήση πιστωτικών καρτών, η
Αρχή δεν έχει τη δυνατότητα να επέμβει. Κι αυτό γιατί, όταν ο κάτοχος της
εκπτωτικής ή πιστωτικής κάρτας υπογράφει τη σχετική σύμβαση διαβάζει μια
παράγραφο (με ευανάγνωστα γράμματα) στην οποία αναφέρεται ρητώς ότι η εκδότρια
εταιρεία δικαιούται να εμπορευθεί τα προσωπικά δεδομένα του κατόχου της.
Υπογράφοντας, ο κάτοχος δηλώνει την συναίνεσή του, άρα η Αρχή δεν δικαιούται
να επέμβει».

Καθαρή καταγραφή

Τα προσωπικά δεδομένα, πάντως, καταγράφονται καθημερινά, σε κάθε μας κίνηση,
πωλούνται και επεξεργάζονται, χρησιμοποιούνται ως πολύτιμη πρώτη ύλη για το
μάρκετινγκ εταιρειών κάθε είδους, αλλά και ως πληροφοριακό υλικό, στα χέρια
αστυνομικών και διοικητικών αρχών.

Απο τα «cookies» (τα ειδικά προγράμματα που ενεργοποιούνται όταν σερφάρει
κανείς στο δίκτυο) μέχρι τον γεωγραφικό εντοπισμό του κατόχου ενός κινητού
τηλεφώνου που καλεί κάποιον φίλο και τις «τηλε-κλήσεις» της Τροχαίας, οι
πληροφορίες που συγκεντρώνονται ηλεκτρονικά είναι υπερ-αρκετές για να
περιγράψουν όχι μόνο το καταναλωτικό προφίλ αλλά και το πού και πώς κινείται
καθημερινά ένας άνθρωπος, τι τον ενδιαφέρει, τι αναζητεί κ.λπ.

Στις ΗΠΑ εκτιμάται πως οι «γίγαντες» των προσωπικών δεδομένων (εταιρείες που
ειδικεύονται ακριβώς σε αυτή τη συλλογή και επεξεργασία στοιχείων) έχουν στη
διάθεσή τους αρκετά «ογκώδεις» ηλεκτρονικούς φακέλους, ενημερωμένους πλήρως με
τα ονόματα, τις διευθύνσεις, το εισόδημα, τις αγοραστικές και κάθε άλλου
είδους συνήθειες περίπου 200 εκατομμυρίων Αμερικανών. Τμήματα μάρκετινγκ
πολυεθνικών εταιρειών, εταιρείες δημοσίων σχέσεων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα,
δραστηριοποιούνται επίσης σε αυτήν την – παγκόσμια πια – αγορά, η οποία
μάλιστα, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν θεωρείται παράνομη, τη στιγμή που
ο πολίτης παραχωρεί το δικαίωμα να χρησιμοποιηθούν τα στοιχεία που δίνει για
να εγγραφεί συνδρομητής σε ένα περιοδικό, σε ένα site στο Internet ή για να
γίνει μέλος ενός γυμναστηρίου, μιας ομάδας ή ενός «κλαμπ» εμπορικού
καταστήματος ή πιστωτικού οργανισμού.

Η… επιτήρηση στους χώρους εργασίας

Η ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων στον χώρο εργασίας έχει απασχολήσει πολλές
φορές την ελληνική Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, στην οποία έχουν
φτάσει καταγγελίες τόσο απο μεμονωμένους εργαζόμενους όσο και από
συνδικαλιστικές τους οργανώσεις.

Όπως εξηγεί ο πρόεδρος της Αρχής, κ. Κώστας Δαφέρμος, οι αρμόδιοι νομικοί της
υπηρεσίας έχουν ασχοληθεί «με ζητήματα που άπτονται της παρακολούθησης
επικοινωνιών των εργαζομένων, της επιτήρησης των χώρων εργασίας, της
διαβίβασης δεδομένων των εργαζομένων σε τρίτους, της χρήσης βιομετρικών
μεθόδων για τον έλεγχο της πρόσβασης στο χώρο εργασίας, κ.λπ., και έχει
εκδώσει μια σειρά από σχετικές αποφάσεις».

Σε ό,τι αφορά τη συλλογή και επεξεργασία στοιχείων για τις επισκέψεις των
εργαζομένων σε ιστοσελίδες στο Internet, η απόφαση της Αρχής αναφέρει πως
μπορεί να γίνεται «μεμονωμένα και κατ’ εξαίρεση» και μόνο «εφόσον αυτό
θεμελιώνεται σε ένα προφανές υπέρτερο έννομο συμφέρον του εργοδότη». Τέτοιο

«έννομο συμφέρον» για παράδειγμα μπορεί να είναι η ανάγκη να εξακριβωθεί αν
κάποιος εργαζόμενος, εν ώρα δουλειάς, επισκέπτεται sites με πορνογραφικό
περιεχόμενο.

Η προστασία

Η χρήση συστημάτων ασφαλείας στον χώρο μιας ιδιωτικής ή δημόσιας εταιρείας
(κυκλώματα ηλεκτρονικής παρακολούθησης ή βιντεοσκόπησης) χαρακτηρίζεται
«επιτρεπτή εφόσον είναι αναγκαία για την ασφάλεια των χώρων εργασίας, την
προστασία των ανθρώπων (εργαζομένων και μη) που κινούνται στους χώρους αυτούς
καθώς και την προστασία περιουσιακών αγαθών».

Ωστόσο, ο υπεύθυνος επεξεργασίας του υλικού που συγκεντρώνεται, οφείλει να
σταθμίζει κάθε φορά τον «κίνδυνο», την «ασφάλεια» και την προσβολή της
ανθρώπινης προσωπικότητας από τη χρήση τέτοιων μεθόδων. Διευκρινίζεται μάλιστα
ρητά πως τα δεδομένα που συγκεντρώνουν τα συστήματα ασφαλείας δεν μπορούν σε
καμία περίπτωση να χρησιμοποιηθούν «ως αποκλειστικά κριτήρια για την
αξιολόγηση της συμπεριφοράς και της αποδοτικότητας των εργαζομένων» και
επισημαίνεται πως «πρέπει να χρησιμοποιούνται αφού προηγουμένως επιβεβαιωθεί η
ακρίβειά τους».

Οι σχετικές αποφάσεις της Αρχής αναφέρουν επίσης με σαφήνεια πως «ο διαρκής
έλεγχος των χώρων εργασίας προσβάλλει την αξιοπρέπεια και την ιδιωτικότητα των
εργαζομένων».

Τονίζεται μάλιστα πως ακόμη και στην περίπτωση που ο συνεχής έλεγχος είναι
απαραίτητος για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων ή
των χώρων εργασίας (στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τράπεζες, εργοστάσια με
εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου), «τα δεδομένα που έχουν συλλεγεί δεν
επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν ως αποκλειστικά κριτήρια για την αξιολόγηση της
συμπεριφοράς και της αποδοτικότητας των εργαζομένων».