ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο στρατηγός και οι φρενοβλαβείς

Από το Αμβούργο πέρασαν τρεις από τους καμικάζι. Εκεί παρουσιάστηκε αυτή
την εβδομάδα μια όπερα φρικιαστική και υπέροχη. Να υπάρχει κάποιο νήμα που
συνδέει τα δύο γεγονότα;

«Θερμό ή όχι, θα έχουμε το σκατο-φθινόπωρο που μας αξίζει» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Ένας λιποτάκτης πυροβολείται από τον ίδιο του τον λόχο, ενώ στο βάθος
ακούγεται ένα βαλς. Εν μέσω των βογγητών των τραυματιών, δύο γυναίκες
διασχίζουν το πεδίο της μάχης ψάχνοντας τα σώματα για πολύτιμα αντικείμενα.
Στρατιώτες πυροβολούν και σκοτώνουν τη νεώτερη από τις δύο. Η άλλη γυναίκα και
το εγγόνι της θα δεχθούν μια βροχή από σφαίρες λίγο αργότερα. Θύματα
βασανιστηρίων εγκαταλείπονται σε ένα φρενοκομείο. Ένας στρατιώτης σκοτώνει
πρώτα τον κυβερνήτη, έπειτα τη γυναίκα του, έπειτα τα τρία του παιδιά, για να
αφαιρέσει στο τέλος τη ζωή του. Δύο από τους μπράβους του αυτοκράτορα βγάζουν
τα μάτια ενός στρατηγού, ο οποίος δέχεται στη συνέχεια επίθεση από τους
φρενοβλαβείς, που τον πνίγουν με τα σεντόνια τους. Και σαν να μη φτάνουν όλα
αυτά, ο γιατρός του στρατηγού, που υπήρξε μάρτυρας όλων αυτών των εγκλημάτων,
πέφτει με τη σειρά του θύμα ενός πληρωμένου δολοφόνου ενώ πηγαίνει στη δουλειά
του.

Σπανίως συναντά κανείς μια παράσταση διάρκειας δυόμισι ωρών με περισσότερες
ακρότητες από τη θεατρική παραγωγή «Ερχόμαστε στο Ποτάμι» του Χανς Βέρνερ
Χέντσε, που παρουσιάστηκε αυτή την εβδομάδα στην Κρατική Όπερα του Αμβούργου.
Σε αυτή τη μουσική διασκευή του έργου του Έντουαρντ Μποντ, γράφει η κριτικός
της Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε Τσάιτουνγκ, κάθε σκηνή είναι πιο
φρικιαστική από την προηγούμενη, καθώς η διαφθορά και ο κυνισμός της άρχουσας
τάξης μιας λατινοαμερικάνικης «μπανανίας» συγκρούονται με τον απεριόριστο πόνο
των κατατρεγμένων. Είναι η ιστορία ενός στρατηγού που μαθαίνει ότι σύντομα θα
τυφλωθεί. Ξαφνικά, βλέπει τον κόσμο με διαφορετικά μάτια, αντιλαμβάνεται τον
τρόμο που έχει προκαλέσει και συντάσσεται με τα θύματα. Ο αυτοκράτορας
διατάσσει τότε τη σύλληψή του, τον εγκλεισμό του σε φρενοκομείο και την
τύφλωσή του. Ο στρατηγός όμως αρχίζει να βλέπει ξανά. Κι αυτό που βλέπει είναι
τα θύματά του που έρχονται ξανά στη ζωή. Οργισμένοι που ο παράδεισος των
ψευδαισθήσεών τους διεκόπη απότομα, οι φρενοβλαβείς τον πνίγουν.

Μετά την όπερα «Βασσαρίδες» που συνέθεσε το 1966, και επηρεασμένος από τις
διαδηλώσεις του 1968, ο Χέντσε άρχισε να αναθεωρεί την προνομιούχα θέση του ως
καλλιτέχνη και πήγε στην Κούβα, όπου έγινε φίλος με τον Ρούντι Ντούτσκε, τον
«κόκκινο Ρούντι». Το «Ερχόμαστε στο Ποτάμι», που έκανε πρεμιέρα στο Λονδίνο το
1976, τελειώνει με ένα τραγούδι ελπίδας και εμπιστοσύνης. Όποια εμπόδια κι αν
υπάρχουν, θα τα ξεπεράσουμε, θα διασχίσουμε τον ποταμό όσο βαθύ κι αν είναι το
νερό. Αυτό φαίνεται να λένε σήμερα και οι Νεοϋορκέζοι. Ίσως και οι Αφγανοί. Μα
ποιος είναι ο αυτοκράτορας; Ποιος ο στρατηγός; Ποια είναι η διεφθαρμένη
Μπανανία; Ποιοι είναι οι φρενοβλαβείς;