«Τι να βομβαρδίσουν; Όλα είναι ρημαγμένα»

ΠΕΣΑΒΑΡ (σύνορα Πακιστάν – Αφγανιστάν)

Ο 40χρονος Αφγανός πρόσφυγας Αλέμ Γιαγκούμπι έσπρωξε το τραπεζάκι στο χώμα,
φόρεσε τα σανδάλια του, τοποθέτησε καλύτερα τα συρμάτινα γυαλιά του και
στάθηκε όρθιος ανάμεσα σε ρακένδυτους Αφγανούς, στον καταυλισμό των προσφύγων,
δέκα μόλις χιλιόμετρα από τα σύνορα του Πακιστάν με το Αφγανιστάν (στο έδαφος
του Πακιστάν).

«Το ‘χει η μοίρα μας. Οι Ταλιμπάν και οι μουτζαχεντίν μας κυνήγησαν. Έρχονται
τώρα και οι Αμερικανοί και μας λένε τρομοκράτες. Με ποιον να είμαστε; Μπορούμε
να δεχθούμε ότι πρέπει να γίνει επίθεση στη χώρα μας; Όποιος επιτεθεί, θα
είναι εχθρός μας».

Όπως τον κοίταζα, παρατήρησα ότι ήταν ήρεμος. Άλλωστε, η έλλειψη στοιχειωδών
μέσων, ακόμα και φαγητού, δεν του άφηναν και πολλά περιθώρια να φωνάξει ή να
δείξει… σκληρός. Ο πρόξενος και επιτετραμμένος της πρεσβείας μας στο
Ισλαμαμπάντ Γιώργος Καταπόδης, που είχε την καλοσύνη να ‘ναι μαζί μου σε αυτό
το «ταξίδι» του Σαββάτου, παρά το ότι έχει αποσυρθεί και ο ΟΗΕ από την περιοχή
λίγο πριν από τα σύνορα με το Αφγανιστάν, εντυπωσιάσθηκε κι αυτός.

«Λένε ότι θα επιτεθούν στο Αφγανιστάν», συνέχισε… ακάθεκτος ο Αφγανός. «Μα
πού; Υπάρχει κυβέρνηση; Μα αφού δεν την αναγνωρίζει πλέον κανείς! Ξέρετε ότι
όλα τα σπίτια στο Αφγανιστάν είναι ρημαγμένα, ότι δεν υπάρχει τοίχος χωρίς
σφαίρα; Τι να βομβαρδίσουν οι Αμερικανοί;».

Όσο περνούσε η ώρα, η παρέα στα λασπόσπιτα του καταυλισμού μεγάλωνε. Γέροι,
νέοι, παιδιά, άντε καμιά φορά και κανένα μικρό κοριτσάκι. Οι γυναίκες ήταν
κρυμμένες. Μέσα από τις «χαραμάδες» των χωμάτινων στενών αυτού του οικισμού,
που σε παρέπεμπε… 3.000 χρόνια πίσω, μπορούσες να διακρίνεις καμιά γυναίκα,
κι αυτή με το τσαντόρ ή με μαντίλα που σκέπαζε το πρόσωπό της.

«Είμαστε από το ’92 σε αυτούς τους καταυλισμούς», συνέχισε ένας άλλος Αφγανός
πρόσφυγας, ο Σαχ Μασούντ. «Μας κυνήγησαν οι μουτζαχεντίν· με τους Ρώσους δεν
ήμασταν… Φως, τηλέφωνο δεν υπάρχει. Μια βρύση βγάζει νερό ορισμένες φορές
για όλη τη γειτονιά».

Πλάι στα λασπόσπιτα, ένα βρώμικο μικρό ποτάμι «δροσίζει» τους πρόσφυγες.
Εκεί… πλένονται, εκεί πλένουν τα ρούχα τους, εκεί… καθαρίζουν τα δόντια
τους, εκεί κολυμπάνε τα παιδιά! Το σκηνικό μού θύμισε το Βαρανάσι, στον Γάγγη
ποταμό. Μόνο οι αποτεφρώσεις των νεκρών Ινδών λείπουν από το «τοπίο».

Τρύπιες ταμπέλες

Σε επιφυλακή. Πακιστανός μεθοριακός φρουρός με το δάχτυλο στη σκανδάλη, στα σύνορα με το Αφγανιστάν

Κάποιες τρύπιες ταμπέλες, που κρέμονται στραβά σε ξύλινα ανοίγματα, γράφουν
«πολυκλινική», «φαρμακείο», «παντοπωλείο». Έσπρωξα μία από τις πόρτες αυτές,
μα από πίσω δεν είδα τίποτα. Και το «ψιλικατζίδικο», στο οποίο «μαζέψαμε» τον
κόσμο και καθόμασταν έκπληκτοι, ο Καταπόδης κι εγώ, να τον περιεργαζόμαστε και
να μας περιεργάζεται, δεν είχε παρά δέκα πακέτα τσιγάρα, τριάντα καραμέλες και
δύο τσατσάρες!

«Πώς βλέπεις το μέλλον, τι σχεδιάζεις;» ρώτησα με αφέλεια έναν Αφγανό
πρόσφυγα. Με κοίταξε, δεν γέλασε με την ατυχή μου ερώτηση. Χαμογέλασε πικρά
και αποκρίθηκε: «Δεν με ρωτάς για το σήμερα; Δεν ξέρω τι θα μας συμβεί σε
λίγο…».

«Εμείς πάσχουμε»

Η συζήτηση γίνεται εύκολη όσο περνάει η ώρα. Απλοί, φιλόξενοι, οι Αφγανοί, ένα
τμήμα εκεί στην Πεσαβάρ από τα 4 εκατομμύρια πρόσφυγες, θέλουν να σε κεράσουν
κάτι, μα δεν έχουν τίποτα, μα τίποτα να σου προσφέρουν!

«Μιλάνε για τρομοκρατία. Εμείς πάσχουμε από τρομοκρατία! Γιατί μας βάζουν ξανά
στόχο οι Αμερικανοί; Δεν τους αρκούσε το ’98; Τι να χτυπήσουν άλλο από
βράχια;».

Απλοϊκές και απλές σκέψεις, που έρχονται όμως σε αντίθεση με τις πληροφορίες
δυτικών διπλωματών στο Ισλαμαμπάντ, που «λένε» ότι οι Ταλιμπάν έχουν στα χέρια
τους μεγάλα οπλικά αποθέματα από αυτά που άφησαν οι Ρώσοι, ακόμα και «μινγκ»
αεροπλάνα. Και θέλουν ­ επιμένουν οι δυτικοί διπλωμάτες ­ να τα
χρησιμοποιήσουν όλα.

Όση ώρα μιλούσαμε με τους Αφγανούς, στη διάλεκτο των Παστού (της πλειονότητας
των Αφγανών) με μεταφραστές δύο φίλους Πακιστανούς δημοσιογράφους, μια ομάδα
παιδιών έπαιζε σε έναν «μύλο» παιδικής χαράς, που είχε στηθεί στο χώμα,
ανάμεσα στα λασπόσπιτα.

Ένα από αυτά δεν έπαιζε. Ανάπηρο, το ‘χαν βάλει σε ένα σανιδένιο μικρό
καρεκλάκι με ρόδες σιδερένιες, μικρές, όπως αυτές που είχαμε παιδιά στα
πατίνια της δεκαετίας του ’60. Ούτε μια φορά, το ίδιο ή κάποιο άλλο, δεν μας
ζήτησε χρήματα. Το ίδιο έγινε και με τους μεγάλους Αφγανούς, οι οποίοι
«ψοφούσαν» για συζήτηση και ανάλυση της πολικής κατάστασης.

«Βαρεμένοι» από τη μοίρα της ανελέητης ιστορίας, να ‘ναι «μόνοι», χωρίς να
συμφωνούν ούτε με τους φανατικούς ισλαμιστές ούτε με τους Ρώσους, έχοντας μια
καχυποψία για τους Πακιστανούς, δείχνουν να τα ‘χουν βάλει με τους
Αμερικανούς.

«Τι θέλουν τώρα αυτοί να μας μπλέξουν;» αναρωτιούνται, χωρίς να κρύβουν τα
αισθήματα εναντίον τους, αλλά και κατά όσων τους βοηθήσουν.

Λίγο αργότερα, όταν το τζιπ με τον Πακιστανό οδηγό, που χοροπηδούσε στο
λασπόδρομο, θα μας έβγαζε στον… πολιτισμό της Πεσαβάρ, κατέβασα το τζάμι για
να δω καλύτερα. Οι Πακιστανοί που ζούσαν παραπέρα δεν είχαν και πολύ καλύτερα
σπίτια. Μύριζε αφόρητα η περιοχή από τα απόβλητα ενός εργοστασίου και οι
συνθήκες υγιεινής, όπως στα γρήγορα τις καταγράψουμε περνώντας από εκεί, ήταν
δυσβάστακτες.

Και όμως, στην αγορά της Πεσαβάρ, στον κεντρικό της δρόμο, που «βγάζει» στα
σύνορα, μπορείς να βρεις όποιο ηλεκτρονικό μηχάνημα θέλεις, στην πιο φθηνή
τιμή που έχεις γνωρίσει ανά τον κόσμο.

Η «έδρα» των μουτζαχεντίν

Η πόλη, η «έδρα» των μουτζαχεντίν και των ντόπιων και ξένων (Πακιστανών και
δυτικών) πρακτόρων στη δεκαετία του ’80, απ’ όπου εξορμούσαν οι «μαχητές της
ελευθερίας» κατά του «κόκκινου στρατού» στο Αφγανιστάν, κρύβει πολλές
τέτοιες… πολυτέλειες. Και ορισμένοι που έβγαλαν διπλά λεφτά, είτε δίδοντας
πληροφορίες σε πολλούς αποδέκτες ή εκμεταλλευόμενοι την πιο φθηνή εργατική
δύναμη του κόσμου, τους Αφγανούς πρόσφυγες, έγιναν τα αφεντικά στην Πεσαβάρ,
μια πόλη κάπου 170 χιλιόμετρα από το Ισλαμαμπάντ.

Οι αντιθέσεις αυτές, η θέα των όπλων, που αγοράζει κανείς στο… παζάρι, η
απέραντη αθλιότητα και φτώχεια των εκατομμυρίων Αφγανών προσφύγων, τα χρυσά
ρολόγια στα χέρια ορισμένων κουτοπόνηρων εμπόρων της Πεσαβάρ, σε πνίγουν.

Δεν είναι καθόλου περίεργο που ο κόσμος εκεί «βλέπει» τους Αμερικανούς ως
εχθρούς. Δεν έχουν τίποτα να χάσουν, εκτός από τη δυστυχία και τη φτώχεια
τους, αν το «παίξουν» τρελοί. Άλλωστε, σε τέτοιες συνθήκες ζωής, όπως μου
αποτυπώθηκαν, ποιος λογικός δεν θα γινόταν… τρελός!

Ευτυχώς, το απόγευμα, στην επιστροφή για το Ισλαμαμπάντ με τον Γιώργο
Καταπόδη, με 100 ρουπίες ο καθένας (κάτι λιγότερο από 2 δολάρια),
επισκεφθήκαμε το μεγάλο μουσείο της Πεσαβάρ. Οι καταπληκτικοί Βούδες, αλλά και
τα νομίσματα των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ήταν το καλύτερο… βάλσαμο,
σε μια περιοχή που μπορεί να βρεθεί ξαφνικά στο επίκεντρο ενός πολέμου.