Η χαμένη ευκαιρία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Η αποχώρηση του Στάνλεϊ Φίσερ από τη θέση του αναπληρωτή γενικού διευθυντή του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την
επανεξέταση της ιδεολογίας του Ταμείου που συνοψίζεται στα εξής:
ιδιωτικοποίηση, απελευθέρωση (και ειδικότερα του παγκόσμιου εμπορίου) και
μακροοικονομική σταθερότητα. Η ιδεολογία αυτή ενισχύθηκε κατά τη διάρκεια της
θητεία του Στάνλεϊ Φίσερ.

Με την κάλυψη της θέσης του από την Αν Κρούγκερ ωστόσο το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο τοποθέτησε σε μιαν από τις κορυφαίες θέσεις του την ιέρεια της παραπάνω
ιδεολογίας. Πρόκειται για μια ξεροκέφαλη συνέχιση της ίδιας ιδεολογίας, παρά
ένα ελπιδοφόρο ξεκίνημα προς μια νέα ελπιδοφόρα κατεύθυνση.

To μειονέκτημα

Η Αν Κρούγκερ είναι αναγνωρισμένη καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Στάνφορντ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας και άτομο
ιδιαίτερο ενεργητικό, ακέραιο και ιδιαίτερα αφοσιωμένο σε αυτό που πιστεύει
καλό για τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Έχει όμως και ένα μειονέκτημα. Οι πολιτικές που πηγάζουν από την ιδεολογία που
ασπάζεται έχουν αποδειχθεί αποτυχημένες για την προώθηση της ανάπτυξης και της
σταθερότητας των αναπτυσσόμενων και σε μεταβατικό στάδιο οικονομιών. Το πεδίο
της εξειδίκευσής της, η εμπορική πολιτική, είναι ένα από αυτά που δεν θα
βοηθήσουν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να αποκαταστήσει την πληγωμένη
αξιοπιστία του.

Η διαδικασία ορισμού

Η επιλογή της Κρούγκερ αντανακλά εν μέρει την ίδια τη διαδικασία ορισμού των
κορυφαίων στελεχών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Από τη δημιουργία του
Ταμείου, μετά τη συμφωνία του Μπρέτον Γουντς, συνηθίζεται να τίθεται στη θέση
του αναπληρωτή γενικού διευθυντή ο επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας, συνήθως
κάποιος Αμερικανός.

Την κορυφαία θέση του γενικού διευθυντή καταλαμβάνει συνήθως ένας Ευρωπαίος.
Αυτό τηρήθηκε και στην τελευταία αλλαγή των κορυφαίων στελεχών του Ταμείου.
Παρά την εξάλειψη της αποικιοκρατίας, υποψηφιότητες κορυφαίων οικονομολόγων
από τις αναπτυσσόμενες χώρες δεν κατατέθηκαν. Αλλά ακόμη και αν υπήρχαν, δεν
θα είχαν καμία τύχη. Πριν από τον διορισμό της κ. Κρούγκερ, η ακόλουθη δήλωση
δεν έγινε από κανέναν: «Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είναι πραγματικά
διεθνές.

Ας αναζητήσουμε το καταλληλότερο πρόσωπο, έναν ειδικό στη μακροοικονομική και
νομισματική πολιτική, σχετικό με τα προβλήματα του αναπτυσσόμενου κόσμου, ο
οποίος θα μπορεί να θεραπεύσει τις πληγές του παρελθόντος και να αποκαταστήσει
την εμπιστοσύνη των φτωχών χωρών προς έναν οργανισμό ο οποίος φαίνεται να μη
γνωρίζει τις ανάγκες και ανησυχίες τους».

Αμερικανικός διορισμός

Όχι, πρόκειται καθαρά για έναν αμερικανικό διορισμό. Έτσι, παρά την αμηχανία
που προκλήθηκε από τον πρόσφατο διορισμό του τωρινού γενικού διευθυντή, Χορστ
Κέλερ, όταν η κυβέρνηση Κλίντον προέβαλε ισχυρό βέτο στην πρώτη επιλογή των
Ευρωπαίων, η επιλογή κάποιου με μεγάλη εμπειρία στα ζητήματα των
αναπτυσσόμενων χωρών και μια νέα προσέγγιση στα προβλήματά τους δεν
αναζητήθηκε ποτέ. Η επιλογή έγινε με καθαρά πολιτικά κριτήρια: οι Ηνωμένες
Πολιτείες επέμειναν στις αξιώσεις τους και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο
συμμορφώθηκε.

Χωρίς να αμφισβητείται η εμπειρία και η ποιότητα των οικονομικών γνώσεων της
Κρούγκερ, πρέπει να σημειωθεί ότι η εμπορική πολιτική είναι ένα διαρθρωτικό
ζήτημα που εμπίπτει στις αρμοδιότητες της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Μην οι γραμμές διάκρισης μεταξύ της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου γίνουν περισσότερο δυσδιάκριτες;

Δυσκολίες για μη ειδικούς

Αναγνωρισμένοι μονεταριστές οικονομολόγοι όπως ο Στάνλεϊ Φίσερ διαπίστωσαν
πόσο δύσκολο είναι να αντιμετωπίζει κάποιος τις παρενέργειες που
δημιουργούνται στη μοντέρνα οικονομία. Για έναν ειδικό στα θέματα εμπορίου, η
αντιμετώπιση αυτών των παρενεργειών μπορεί να είναι ακόμη πιο δύσκολη.

Τα υψηλά επιτόκια που συστήνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στο όνομα της
σταθεροποίησης οδήγησαν σε μαζικές χρεοκοπίες και καταστροφή κεφαλαίου.

Αντί να δημιουργήσει σταθερές οικονομίες με υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης μέσω
χαμηλότερων επιτοκίων, οι απλοϊκές συνταγές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου
για το κεφάλαιο και την απελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών πολύ συχνά
προκάλεσαν τα αντίθετα αποτελέσματα: κατάρρευση χρηματοπιστωτικών κλάδων,
απαγορευτικά υψηλό κόστος δανεισμού, ευρεία κοινωνική αποσύνθεση και πολιτικές
αναταράξεις.

Κακή εφαρμογή

Τι πήγε στραβά; Οι διαρθρωτικές σταθεροποιητικές πολιτικές του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας που συνδυάζουν την
απελευθέρωση του εμπορίου με τη σφιχτή νομισματική πολιτική υποτίθεται ότι θα
κατηύθυναν πόρους από τις λιγότερο στις περισσότερο παραγωγικές χρήσεις. Στην
πράξη, ωστόσο, όταν η περιοριστική νομισματική πολιτική εφαρμόζεται χωρίς
επαρκή προσοχή στην ανάπτυξη χρηματοπιστωτικών εταιρειών που έχουν στόχο τη
χρηματοδότηση μικρών ή και μεσαίων εγχώριων επιχειρήσεων, είναι σχεδόν αδύνατο
να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας και επιχειρήσεις. Σε πολλές χώρες οι
εργαζόμενοι μετακινήθηκαν από τις θέσεις εργασίας χαμηλής παραγωγικότητας στη
μηδενική παραγωγικότητας της ανεργίας.

Ο σχεδιασμός πολιτικών που ωφελούν τον αναπτυσσόμενο κόσμο απαιτεί γνώση και
κατανόηση των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Δυστυχώς το παρελθόν της κ. Κρούγκερ δεν μας διαβεβαιώνει για κάτι τέτοιο.
Όποια και αν είναι τα προσόντα της ως οικονομολόγου ειδικής σε εμπορικά
θέματα, η επιπόλαιη απελευθέρωση του εμπορίου χωρίς την ύπαρξη των κατάλληλων
προϋποθέσεων δεν αποτελεί λύση.

Γνήσιος διάλογος

Επιπλέον, κρίνοντας από τις πρακτικές που εφάρμοσε στην Παγκόσμια Τράπεζα όταν
ήταν επικεφαλής οικονομολόγος της, δεν υπάρχει κανένας λόγος να ελπίζουμε για
μεγαλύτερη συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών, πόσο μάλλον για ένα γνήσιο
διάλογο σχετικό με εναλλακτικές στρατηγικές. Αυτό είναι περισσότερο τραγικό
σήμερα επειδή οι ηγέτες των περισσότερων αναπτυσσόμενων χωρών βρίσκονται σε
καλύτερη θέση από το παρελθόν να λαμβάνουν τις καταλληλότερες αποφάσεις που
ανταποκρίνονται στις ανάγκες των οικονομιών τους.

Η προσέγγιση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου έχει κοπεί από το ίδιο
νεοφιλελεύθερο ύφασμα που ντύνει την Παγκόσμια Τράπεζα. Και αυτή η προσέγγιση
δεν λαμβάνει υπόψη το αν ταιριάζει στην κατάσταση των χωρών τις οποίες
υποτίθεται ότι εξυπηρετεί. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα ήταν η ανικανότητα του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου να χειρίζεται κρίσεις, να κατανοεί τις ανάγκες
των οικονομιών που βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο και να ενισχύει την
ανάπτυξη.

Νέα ιδεολογία

Το ΔΝΤ χρειάζεται να ακολουθήσει μια νέα ιδεολογία. Μια αλλαγή φρουράς στο ΔΝΤ
ήταν αναγκαία και αναπόφευκτη.

Αποτέλεσε μια ευκαιρία για να δείξει το Ταμείο ότι είναι έτοιμο να ακολουθήσει
μια νέα κατεύθυνση, ότι ήταν προετοιμασμένο να συνεργαστεί με τις
αναπτυσσόμενες χώρες με νέους τρόπους. Βέβαια το να κάνουμε τόσες διαπιστώσεις
απλώς και μόνο από ένα διορισμό είναι λάθος. Όμως, τουλάχιστον η άφιξη της κ.
Κρούγκερ στο Ταμείο δεν εξυπηρετεί ούτε τον αναπτυσσόμενο κόσμο ούτε μπορεί να
βελτιώσει το κακό προφίλ του.

* Ο Joseph Stiglitz είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Κολούμπια και πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του
πρώην προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Μπιλ Κλίντον.

(c) Project Syndicate