ΔΡΟΜΟΙ

Ετών 63…

… με μαύρα μαλλιά (τα βάφει), λευκό μουστάκι και νεαρή σύζυγο. Ο Μπόρις
Μιχαήλοφ γεννήθηκε στην Ουκρανία, αλλά οι φωτογραφίες του πλημμυρίζουν τις
γκαλερί της Δύσης ­ εκεί υπάρχει ζήτηση για μεταμοντέρνα ειρωνεία. Ο Μιχαήλοφ
φωτογραφίζει τους «μπόμζες», τους άστεγους, τα θύματα της οικονομικής
κατάρρευσης της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Δεν είναι ακριβώς φωτογράφος. Μοιάζει
πιο πολύ με σκηνοθέτη. Ψάχνει τον αλκοολικό, τον ναρκομανή, τον άρρωστο, τον
στερημένο. Και τον πληρώνει λίγα καπίκια για να ξεγυμνώσει μπροστά στον φακό
του ό,τι του έχει απομείνει: το σώμα του ­ γεννητικά όργανα, ουλές, κήλες,
σάρκα με το κιλό.

Η ειρωνεία…

… είναι πως καμιά τετρακοσαριά τέτοιες φωτογραφίες εκτίθενται στην Γκαλερί
Σάατσι, στο Λονδίνο. Οι γκουρού της διαφήμισης, που «χρεώθηκαν» με 18 χρόνια
προώθησης του θατσερισμού, τώρα φιλοξενούν φωτογραφίες μερικών από τους πιο
στερημένους ανθρώπους της γης. Πώς να νιώθει άραγε το τακτικό κοινό αυτής της
γκαλερί, τριγυρισμένο από εκτεθειμένα και φουσκαλιασμένα πέη, μελανιασμένα
μάτια και βρώμικα κορμιά; αναρωτιέται το περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν» που γράφει
για την έκθεση. Και τι λένε όλα αυτά σε εκείνους που τα κοιτούν;

Ο φωτογράφος…

… είναι οπορτουνιστής από τη φύση της δουλειάς του. Πάντα ψάχνει για τη
μεγάλη ευκαιρία. Η διαφορά με τον Μιχαήλοφ είναι πως δεν την περιμένει, τη
δημιουργεί ο ίδιος, ψυχρά, υπολογιστικά, χωρίς κανένα πάθος. Τι να το κάνει
άλλωστε αυτός το πάθος, το συναίσθημα; Ξεπηδάει μπόλικο από τις φωτογραφίες
των παιδιών με τα κακοποιημένα πρόσωπα, που κοιμούνται, τρώνε και ληστεύουν σε
συμμορίες (τη μοναδική οικογένεια που γνώρισαν), από τις φωτογραφίες με τα
σκουριασμένα εργοστάσια, τις αφίσες της Κόκα-Κόλα στην πρόσοψη παλιών
σοβιετικών κτιρίων, τους κουρελήδες που «ψαρεύουν» λιπόσαρκα κόκαλα από τα
σκουπίδια, τα χαρακωμένα πρόσωπα των μεθυσμένων και των χασισωμένων. Ο
αμοραλισμός που αναβλύζει από τις φωτογραφίες είναι άραγε του φωτογράφου; Ο
ίδιος παραδέχεται πως η ηθική δεν είναι κάτι που βρίσκεται στα άμεσα
ενδιαφέροντά του. Όμως αυτός ακριβώς ο αμοραλισμός δείχνει με τον καλύτερο
τρόπο την κοινωνική κατάρρευση που έφερε η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Οι σκληρές εικόνες…

… η φθηνή και αναλώσιμη ζωή, είναι πραγματικότητες που βρίσκονται κάθε μέρα
μπροστά μας σε καθετί που διαβάζουμε για τη Ρωσία. Εμάς που ζούμε στη Δύση
πολλές φορές μας σοκάρουν περισσότερο από τα ταλαιπωρημένα πέη που
επιδεικνύουν τα «μοντέλα» του Μιχαήλοφ χωρίς καμιά προσπάθεια να κρύψουν πως
μοιάζουν με συγκολλημένα μέλη. Ό,τι και αν νιώθουμε, ό,τι και αν πιστεύουμε
για τις αδικίες των παλιών συστημάτων, αυτή η θλιβερή συναλλαγή ανάμεσα στον
φωτογράφο και τα απόκοσμα μοντέλα του δεν είναι προϊόν του κομμουνισμού αλλά
του καπιταλισμού. Και μπροστά σε τόση θλίψη, ακόμη και η συμπόνια που
προκαλούν αυτές οι φωτογραφίες δεν είναι παρά μια καπιταλιστική πολυτέλεια.