Η πτώση του δολαρίου, δώρο για την παγκόσμια οικονομία

Οι ασφαλείς προβλέψεις για την πορεία του αμερικανικού νομίσματος στις αγορές
συναλλάγματος αποδείχθηκαν αδύνατες κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών.
Έτσι, η προσπάθεια εξαγωγής ασφαλών συμπερασμάτων από την πρόσφατη πτώση του
δολαρίου είναι μάλλον πρόωρη. ‘Άλλωστε, πολλές φορές στο παρελθόν το δολάριο
κινήθηκε για μερικές ημέρες πτωτικά και στη συνέχεια ανέκαμψε. Το αμερικανικό
νόμισμα σημείωσε μεγάλη πτώση κατά τη διάρκεια της ρωσικής κρίσης και της
κατάρρευσης του βραχυπρόθεσμου επενδυτικού κεφαλαίου Long Term Capital
Management. Σημείωσε πτώση και στα τέλη του 2000, όταν φάνηκε στον ορίζοντα η
επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας. Σε κάθε περίπτωση,
πάντως, το δολάριο ανέκτησε τις δυνάμεις του. Και πράγματι, το αμερικανικό
νόμισμα πραγματοποίησε νέα ιστορικά ρεκόρ στο πρώτο μισό του φετινού χρόνου.

Παρόλα αυτά, αξίζει να εξετάσουμε πώς θα επηρεαστεί η παγκόσμια οικονομία στην
περίπτωση που το δολάριο εξασθενήσει. Κάθε ανοδική έκρηξη (στα χρηματιστήρια
και στην αγορά συναλλάγματος) τελειώνει. Και τώρα είναι η καλύτερη περίοδος
για να δούμε το δολάριο να εξασθενεί. Οι περισσότερες πτώσεις του δολαρίου
ήταν σχετικά περιορισμένες. Μετρώντας την αξία του αμερικανικού νομίσματος
έναντι ενός καλαθιού άλλων νομισμάτων, το δολάριο έχανε περίπου 10% κατά τη
διάρκεια των «διορθωτικών» φάσεών του. Αυτό συμβαίνει τα τελευταία τριάντα
χρόνια. Αν αυτού του εύρους η πτώση επαναληφθεί, θα ωφελήσει και την παγκόσμια
οικονομία. Μια λογική πτώση του δολαρίου θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα
των αμερικανικών επιχειρήσεων και θα μειώσει τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν
για την περικοπή του εγχώριου λειτουργικού τους κόστους. Μια πτώση του
δολαρίου δεν είναι επωφελής για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς. Παρόλα αυτά, οι
επιδράσεις στην Ευρώπη από την πτώση του δολαρίου θα είναι πολλαπλές. Ένα
ασθενέστερο δολάριο ­ ή ένα ισχυρότερο ευρώ ­ θα λύσει τα χέρια της Ευρωπαϊκής
Κεντρικής Τράπεζας για να προχωρήσει στη μείωση των ευρωπαϊκών επιτοκίων.
Πράγματι, όταν το δολάριο ήταν πολύ ισχυρό, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ήταν
απρόθυμη να προχωρήσει σε μείωση των επιτοκίων, παρά το γεγονός ότι η
γερμανική οικονομία εξασθενούσε.

Οφέλη και κίνδυνοι

Η πτώση των αμερικανικών μετοχών και η κατακόρυφη μείωση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων έσβησαν τις ελπίδες για διαρκή ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας (στιγμιότυπο από τη χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης)

Οι εκτιμήσεις των περισσότερων αναλυτών δείχνουν ότι ένας συνδυασμός λογικής
εξασθένησης του δολαρίου, περισσότερων μειώσεων των αμερικανικών επιτοκίων από
την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών και μιας περισσότερο
επιθετικής νομισματικής πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, θα
ωφελήσει την παγκόσμια οικονομία τους επόμενους δώδεκα μήνες. Σε αυτή τη βάση
οι ιθύνοντες της οικονομικής πολιτικής σε όλο τον κόσμο θα δουν με καλό μάτι
μια πιθανή εξασθένηση του αμερικανικού νομίσματος.

Δυστυχώς, υπάρχουν και σημαντικοί κίνδυνοι από την πτώση του δολαρίου. Κάθε
πτώση του αμερικανικού νομίσματος τα τελευταία τριάντα χρόνια συνοδεύτηκε από
εξασθένησή του, όχι μόνο έναντι των ευρωπαϊκών νομισμάτων αλλά και του γιέν.
‘Ένα ασθενέστερο δολάριο μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στην
ιαπωνική οικονομία. Η Ιαπωνία το μόνο που δεν χρειάζεται είναι ένα ισχυρότερο
γιέν. Οι ιθύνοντες της ιαπωνικής οικονομικής πολιτικής επέστρεψαν εσπευσμένα
από τις διακοπές τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις ανατιμητικές τάσεις
του γιέν. Επιπλέον, δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
έχει την πρόθεση να προχωρήσει σε επιθετικές μειώσεις του επιτοκίων. Σε αυτή
τη βάση, τα πιθανά οφέλη από την εξασθένηση του δολαρίου μπορεί να μη γίνουν
στο σύνολό τους ορατά για την παγκόσμια οικονομία.

Ο άλλος μεγάλος κίνδυνος είναι να μην εξασθενήσει απλώς το δολάριο, αλλά να
καταρρεύσει. Η πτώση του δολαρίου της περιόδου 1985 – 1988 είναι μια εξαίρεση
στον γενικό κανόνα των λογικών «διορθώσεων». Τότε, όπως και τώρα, το δολάριο
έχασε 40% έναντι του καλαθιού ξένων νομισμάτων. Τότε, όπως και τώρα, της
κατάρρευσης του δολαρίου είχε προηγηθεί μια πολυετής περίοδος ισχύος. Και,
όπως τα τελευταία χρόνια, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είχε σημειώσει
μεγάλη αύξηση.

Η κατάρρευση του δολαρίου στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’80 ήταν
αντανάκλαση κυρίως καλών και λιγότερων κακών συνθηκών στην αμερικανική
οικονομία. Πράγματι, η πτώση του δολαρίου ήταν αποτέλεσμα της ταχείας
οικονομικής ανάπτυξης τους τέλους της δεκαετίας του ’80. Η άνοδος του δολαρίου
στις αρχές της δεκαετίας του ’80 βασίστηκε σε έναν συνδυασμό υπερβολικά
σφιχτής νομισματικής και εξαιρετικά χαλαρής δημοσιονομικής πολιτικής. Τα πολύ
υψηλά επιτόκια, λόγω αυτού του συνδυασμού, επέτρεψαν στον αμερικανικό δημόσιο
τομέα να απορροφά κεφάλαια από τον ιδιωτικό, τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο
και στο εξωτερικό. Το αποτέλεσμα ήταν η μεγάλη αύξηση του δημοσιονομικού
ελλείμματος να συνοδευτεί από μεγάλη αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου
τρεχουσών συναλλαγών.

Η πολύχρονη πτωτική πορεία του δολαρίου διατηρήθηκε εν μέρει λόγω της πτώσης
του πληθωρισμού που επέτρεψε στην κεντρική αμερικανική τράπεζα να χαλαρώσει τη
νομισματική πολιτική. Αυτό οδήγησε στη δραματική μείωση των πραγματικών
επιτοκίων που αποδείχθηκαν ένα σημαντικό όφελος όχι μόνο για την αμερικανική
οικονομία αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο. Η γερμανική, η ιαπωνική και η
βρετανική οικονομία απογειώθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του ’80 παρά τη
σημαντική ενίσχυση των νομισμάτων τους.

Δυστυχώς, οι σημερινές συνθήκες είναι διαφορετικές. Η αμερικανική οικονομία
δεν απορροφά κεφάλαια από τον υπόλοιπο κόσμο προκειμένου να χρηματοδοτήσει τον
δημόσιο τομέα της. Αντίθετα η ζήτηση για τις αποταμιεύσεις του υπόλοιπου
κόσμου προέρχεται από τον ιδιωτικό τομέα της. Οι ελπίδες στα τέλη της
δεκαετίας του ’90 που χτίστηκαν στον χαμηλό πληθωρισμό, τα χαμηλά επιτόκια και
τη νέα τεχνολογία, επέτρεψαν στις Ηνωμένες Πολιτείες να ζήσει ένα καταναλωτικό
αμόκ που επιτάχυνε σημαντικά τους ρυθμούς ανάπτυξης της μεγαλύτερης οικονομίας
του κόσμου. Παρόλα αυτά η πτώση των τιμών των μετοχών και το ψαλίδισμα των
επιχειρηματικών κερδών δείχνουν ότι πολλές από αυτές τις ελπίδες είναι τελικά
φρούδες.

Σε αυτές τις νέες συνθήκες μια ταχεία πτώση του δολαρίου θα ενισχύσει τους
φόβους για ύφεση της αμερικανικής οικονομίας.

Επιπλέον, θα είναι ένας εύκολος τρόπος για να μεταφερθούν τα οικονομικά
προβλήματα της Αμερικής στην Ευρώπη και την Ιαπωνία. Έτσι, προτιμότερο για
όλους είναι μια λογική εξασθένηση του δολαρίου.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης