Ο θάνατος του δάσους

Οι οικολόγοι έκαναν λάθος. Ή ήταν υπερβολικά αισιόδοξοι. Το γεγονός είναι
ότι το μέρος της Γης που είναι καλυμμένο από δάση είναι μικρότερο απ’ ό,τι
πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Και αυτό δεν μπορεί να οφείλεται παρά στην καταστροφή
των δασών από τον ίδιο τον άνθρωπο.

Σιβηρική τίγρης. Στη Ρωσία μόνο το 2% των δασών προστατεύεται με εθνικά πάρκα

Η διαπίστωση αυτή είναι αποτέλεσμα της ακριβέστερης μελέτης των παγκοσμίων
δασικών εκτάσεων που έχει γίνει μέχρι σήμερα. Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των
Ηνωμένων Εθνών (UNEP), που ετοίμασε αυτήν τη μελέτη, πιστεύει ότι οι
προσπάθειες προστασίας των δασών πρέπει να επικεντρωθούν σε 15 χώρες, οι
οποίες διαθέτουν πάνω από το 80% των δασών του πλανήτη. Αυτό δεν θα αποτρέψει
την περαιτέρω καταστροφή των δασών, τουλάχιστον όμως η καταστροφή αυτή θα
διατηρηθεί σε χαμηλά επίπεδα.

Οι χώρες αυτές είναι οι εξής: Ρωσία (με 6,697 δισεκατομμύρια στρέμματα
δάσους), Καναδάς, Βραζιλία, Ηνωμένες Πολιτείες, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό,
Κίνα, Ινδονησία, Μεξικό, Περού, Κολομβία, Βολιβία, Βενεζουέλα, Ινδία,
Αυστραλία και Παπούα-Νέα Γουινέα.

Η ανησυχία των οικολογικών οργανώσεων επιτείνεται από το γεγονός ότι στις
δασικές αυτές εκτάσεις ζουν μερικά από τα απειλούμενα ζωικά είδη του πλανήτη,
όπως είναι το γιγαντιαίο πάντα, η τίγρη, ο γορίλας και ο ουραγκουτάγκος. Στη
μελέτη που εκπόνησαν, οι επιστήμονες του UNEP εξέτασαν φωτογραφίες από
δορυφόρο που έθεσε στη διάθεσή τους η NASA, προκειμένου να υπολογίσουν την
ακριβή έκταση που καλύπτεται από «κλειστό δάσος», δηλαδή από πυκνή βλάστηση
και όχι από θάμνους. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία αφορούν το 1995, την τελευταία
χρονιά για την οποία η NASA παρέσχε στον ΟΗΕ μια πλήρη σειρά φωτογραφιών.

Παρόλο που οι άμεσες συγκρίσεις δεν είναι εύκολες, δεδομένου ότι
χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί τρόποι για τη συλλογή στοιχείων, είναι φανερό
ότι οι εκτάσεις που καλύπτονται από δάση όχι μόνο έχουν μειωθεί αισθητά, αλλά
είναι και μικρότερες απ’ ό,τι εκτιμούσαν οι ίδιες οι χώρες. Για παράδειγμα, η
έκθεση αποκαλύπτει ότι πυκνό δάσος καλύπτει το 37,5% του Καναδά και το 25,2%
των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τα αντίστοιχα ποσοστά που εκτιμούσαν οι δύο χώρες είναι 45,3% και 30%.

Η συνολική έκταση «κλειστού δάσους» στον κόσμο υπολογίζεται σε 28,7
δισεκατομμύρια στρέμματα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποψίλωσης αφορά την
επαρχία της Ροντονίας, στη Νότια Βραζιλία. Ενώ μια φωτογραφία από το 1975
δείχνει πλούσιες εκτάσεις παρθένου δάσους, οι φωτογραφίες της ίδιας περιοχής
που ελήφθησαν το 1986 και το 2000 δείχνουν ότι μεγάλο μέρος του δάσους έχει
καταστραφεί εξαιτίας της υλοτομίας. Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων
Εθνών θα πραγματοποιήσει τώρα περαιτέρω έρευνες με βάση φωτογραφίες από
δορυφόρο.

«Εάν δεν υπάρξει μια ριζική μεταβολή στη συμπεριφορά ανθρώπων και
κυβερνήσεων», δήλωσε ο διευθυντής του UNEP Κλάους Τέπφερ, «οι εκτάσεις
κλειστού δάσους που απομένουν στη Γη και η βιοποικιλότητά τους είναι
καταδικασμένες να εξαφανιστούν στις προσεχείς δεκαετίες. Δεδομένου ότι δεν
είναι δυνατόν να προστατευθούν όλα τα δάση, θα ήταν καλύτερα να επικεντρωθούν
οι προσπάθειες στις περιοχές που έχουν τις καλύτερες προοπτικές επιβίωσης».
Μεταξύ του 1960 και του 1990 χάθηκαν 4,5 δισεκατομμύρια στρέμματα δάσους στις
αναπτυσσόμενες χώρες. Την περίοδο αυτή, οι δασικές εκτάσεις στον αναπτυσσόμενο
κόσμο αυξήθηκαν, αλλά αυτό δεν έχει εξουδετερώσει τη ζημιά, δεδομένου ότι τα
τροπικά δάση του Τρίτου Κόσμου έχουν μια πλουσιότερη και περισσότερο
απειλούμενη βιοποικιλότητα. Οι επιστήμονες του UNEP προτείνουν διάφορες
στρατηγικές για να εξασφαλιστεί το μέλλον των δασών. Στη Βενεζουέλα, για
παράδειγμα, πάνω από το 60% των δασών προστατεύεται με εθνικά πάρκα, έναντι
μόλις 2% στη Ρωσία. Οι προστατευόμενες περιοχές πρέπει να ελέγχονται
αυστηρότερα και οι ντόπιοι πληθυσμοί να ενημερωθούν για την αξία των δασών και
της βιοποικιλότητας. Χρήσιμος μπορεί να αποβεί ο οικολογικός τουρισμός, ενώ θα
μπορούσαν να δοθούν οικονομικά κίνητρα για την προστασία των δασών.