ΗΠΑ – Κίνα: Το χρήμα τις φέρνει πιο κοντά

Με την πρόσφατη επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ και την
προγραμματισμένη επίσκεψη του προέδρου Μπους, τον Οκτώβριο, οι Κινέζοι έχουν
αρχίσει να παρουσιάζουν το καλύτερό τους πρόσωπο. Στις πρόσφατες συναντήσεις
όλων των ειδών, λένε διπλωμάτες, οι Κινέζοι αξιωματούχοι έγιναν ξαφνικά πιο
συγκαταβατικοί ή τουλάχιστον πιο πρόθυμοι να μιλήσουν σοβαρά σχετικά με
ευαίσθητα θέματα, όπως είναι η πώληση πυραυλικής τεχνολογίας, τα ανθρώπινα
δικαιώματα και τα σχέδια των ΗΠΑ για την αντιπυραυλική προστασία.

Αυτή η αλλαγή στην προσέγγιση μπορεί να φαίνεται παράξενη, μετά από ολόκληρους
μήνες έντασης και ιδιαίτερα μετά την προσγείωση του αμερικανικού
κατασκοπευτικού αεροσκάφους σε κινεζικό έδαφος. Η κυβέρνηση Μπους χαρακτήρισε
την Κίνα ως «ανταγωνίστρια», αύξησε τις πωλήσεις όπλων στην Ταϊβάν και
προχώρησε το θέμα της αντιπυραυλικής προστασίας. Την ίδια στιγμή στρατηγικοί
αναλυτές και από τις δύο πλευρές κάνουν λόγο για την απειλή που συνιστά το ένα
κράτος για το άλλο.

Όμως, η νέα προσέγγιση της Κίνας, υποστηρίζουν Δυτικοί και Κινέζοι ειδικοί,
αντικατοπτρίζει τους μακροπρόθεσμους στόχους των ηγετών του κομμουνιστικού
κόμματος. Τα συμφέροντα αυτά θα οδηγήσουν τελικά τους Κινέζους ηγέτες να
προσεγγίσουν ακόμη περισσότερο τους Αμερικανούς, λένε αναλυτές, παρά το
γεγονός ότι πολλοί από αυτούς εξακολουθούν να θεωρούν τους Αμερικανούς
«προβοκάτορες».

«Ακόμη κι αν η κυβέρνηση του προέδρου Μπους δεν ήταν πάντα ιδιαίτερα φιλική με
την Κίνα, οι Κινέζοι κάνουν ότι μπορούν ώστε να βελτιώσουν τις σχέσεις»,
επεσήμανε ο Γιαν Ξουετόνγκ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Διεθνών Σπουδών στο
πανεπιστήμιο του Κίνγκουα. «Οι ηγέτες πιστεύουν ότι μια έντονη πολιτική
αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να υπονομεύσει το ευρύτερο
οικονομικό περιβάλλον που αποτελεί τη βάση για τον οικονομικό εκσυγχρονισμό
της Κίνας», επεσήμανε ο ίδιος.

Το σκεπτικό των Κινέζων

Παρά τις διαφορές σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, το Πεκίνο ενδιαφέρεται σοβαρά για εμπορική συνεργασία με τις ΗΠΑ. Στη φωτογραφία Κινέζος εργάτης παρακολουθεί τη διαδικασία εμφιάλωσης Κόκα Κόλα.

Παρά τους μεγάλους φόβους για τις προθέσεις των ΗΠΑ και ιδιαίτερα τους φόβους
για την επιθετικότητα της κυβέρνησης Μπους, το σκεπτικό των Κινέζων για την
ανάγκη συμμετοχής στα παγκόσμια δρώμενα ­ και ιδιαίτερα όσον αφορά την
οικονομία και την τεχνολογία σε συνεργασία με τη μόνη υπερδύναμη στον κόσμο ­
αποτελεί δόγμα σήμερα στο Πεκίνο. Αμερικανοί και Κινέζοι αναλυτές αναφέρουν
ότι το Πεκίνο θεωρεί πως η ανάπτυξη μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής οικονομίας
είναι καθοριστικής σημασίας για τη μελλοντική θέση της Κίνας στον κόσμο.
Ξέρουν επίσης ότι η γρήγορη οικονομική ανάπτυξη είναι η καλύτερη ελπίδα του
κομμουνιστικού κόμματος για να διατηρήσει τη δύναμή του.

«Οι Κινέζοι ηγέτες έχουν ξεκαθαρίσει ότι οι ανησυχίες τους πηγάζουν από
ενδογενείς παράγοντες», δήλωσε ο Κένεθ Λίμπερθαλ, ειδικός σε θέματα που
αφορούν την Κίνα στο πανεπιστήμιο του Μίτσιγκαν, ο οποίος διετέλεσε σύμβουλος
του Μπιλ Κλίντον για τις σχέσεις με τις ασιατικές χώρες. Οι ηγέτες της Κίνας
ασχολούνται κυρίως με θέματα διαδοχής της ηγεσίας, με τις οικονομικές
συνέπειες που θα υπάρξουν από τη συμμετοχή τους στον Παγκόσμιο Οργανισμό
Εμπορίου, με την αναστάτωση που έχει δημιουργηθεί από απολυμένους εργάτες και
«προβληματισμένους» αγρότες και με την Ολυμπιάδα που θα διοργανωθεί το 2008
στο Πεκίνο. «Αν αναλογιστεί κανείς όλα αυτά, καταλαβαίνει ότι οι Κινέζοι
ηγέτες δεν χρειάζονται αντιπερισπασμούς από θέματα εξωτερικής πολιτικής»,
αναφέρει ο Λίμπερθαλ.

Ωστόσο, διάφορων ειδών «αψιμαχίες» αναμένεται να συνεχιστούν και από τις δύο
πλευρές, επισημαίνουν αναλυτές. Αυτό προκαλείται από διάφορα μη προβλέψιμα
γεγονότα ­ όπως ήταν το επεισόδιο με το κατασκοπευτικό αεροσκάφος ή ο
βομβαρδισμός της κινεζικής πρεσβείας στο Βελιγράδι κατά τη διάρκεια των
επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία ­ καθώς και από αλλαγές πολιτικής που
συμβαίνουν από καιρό σε καιρό και στις δύο χώρες.

Πάντα βρίσκουμε τον δρόμο

«Δημιουργείται η μια κρίση μετά την άλλη αλλά πάντοτε φαίνεται να βρίσκουμε
τον δρόμο μας», δήλωσε ο Τσου Σουλόνγκ, στέλεχος του Κινεζικού Ινστιτούτου
Σύγχρονων Διεθνών Σχέσεων, που ελέγχεται από την κυβέρνηση. «Από την πλευρά
των Κινέζων», προσέθεσε ο ίδιος, «δύο αντικρουόμενες δυνάμεις τροφοδοτούν
αυτόν τον φαύλο κύκλο. Η πρώτη, είναι η επιθυμία της Κίνας να διατηρεί καλές
σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Χρειαζόμαστε τις αγορές και την τεχνολογία
των ΗΠΑ», επεσήμανε ο Τσου. «Ωστόσο, όταν συμβαίνει ένα γεγονός όπως αυτό της
σύγκρουσης του αμερικανικού κατασκοπευτικού αεροσκάφους με κινεζικό μαχητικό ή
ο βομβαρδισμός της αμερικανικής πρεσβείας», επισημαίνει ο ίδιος, «τότε
υπεισέρχεται στο παιχνίδι η δεύτερη δύναμη, που εκφράζεται με την άμεση
απάντηση από πλευράς των Κινέζων». Πρόκειται για το κινεζικό αίσθημα
εθνικισμού, που έχει ριζώσει βαθιά στις ψυχές των Κινέζων μετά από χρόνια
ολόκληρα εισβολών και εξευτελισμών.

«Πολλοί Κινέζοι αντιμετωπίζουν αρνητικά την αμερικανική εξωτερική πολιτική
γενικότερα», τονίζει ο Τσου αναφερόμενος στις σχέσεις των ΗΠΑ με το Ιράκ και
τη Γιουγκοσλαβία. «Όταν συμβαίνει ένα επεισόδιο, όπως η σύγκρουση του
αεροσκάφους, τότε υπερισχύει το συναίσθημα των Κινέζων», καταλήγει. Πάντως, ο
Τσου αναφέρει ότι, παρά τα πρόσφατα συμβάντα που περιλαμβάνουν τις απειλές
στρατιωτικής αναμέτρησης για λογαριασμό της Ταϊβάν το 1996, μετά από μικρό
χρονικό διάστημα οι Κινέζοι άρχισαν να προσπαθούν να καλυτερεύσουν τις σχέσεις
τους με την άλλη πλευρά.

Όταν, για παράδειγμα, υπήρξε κύμα συλλήψεων διανοουμένων, που απείλησε να
χαλάσει το κλίμα της επίσκεψης Πάουελ, οι Κινέζοι ηγέτες προχώρησαν σε
αποκλιμάκωση της έντασης, ελευθερώνοντας άμεσα τους τρεις πιο γνωστούς
συλληφθέντες. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημεία τριβής. Το πρόσφατο
«φλερτ» της Κίνας με τη Ρωσία, που πήρε τη μορφή συμφώνου φιλίας, αναστάτωσε
πολλούς στην Ουάσιγκτον. Την ίδια στιγμή εντείνεται η λογοκρισία και
αυξάνονται οι συλλήψεις «ανατρεπτικών» στοιχείων, γεγονός που δείχνει ότι το
μονοπώλιο εξουσίας του κομμουνιστικού κόμματος αποτελεί τη βασική
προτεραιότητα του Πεκίνου. Αυτό δείχνει ότι θα εξακολουθήσει να υπάρχει τριβή,
όσον αφορά σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας.

Έτοιμη για τα χειρότερα

Ακόμη και αν η Κίνα συμφωνήσει με το πρόγραμμα πυραυλικής προστασίας των ΗΠΑ,
το Πεκίνο έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να
παρακολουθεί την Ταϊβάν να διακηρύσσει επίσημα την ανεξαρτησία της. Πρόκειται
για έναν ακόμη λόγο για τον οποίο οι Κινέζοι εξακολουθούν να αναπτύσσουν και
να εκσυγχρονίζουν τις ένοπλες δυνάμεις τους, λένε αναλυτές. Όπως λέει ο Γουάν,
«όλοι εδώ καταλαβαίνουν ότι δεν μπορεί η Κίνα να συναγωνιστεί στρατιωτικά τις
ΗΠΑ. Αν αντιμετωπίσουμε τις ΗΠΑ σαν εχθρό θα αντιμετωπίσουμε έναν εχθρό που
είναι πολύ δυνατός για εμάς. Ωστόσο, η Κίνα πρέπει να προετοιμαστεί για τη
χειρότερη περίπτωση».

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης