1 Ιουλίου 1916: Η ημέρα του καρχαρία

Το καλοκαίρι του 1916, ο «ποδόγυρος» των μαγιό συνεχώς ανέβαινε. Συγχρόνως γινόταν μια πολιτιστική επανάσταση για τον ιδανικό τύπο γυναίκας: γεννιόταν η σύγχρονη αμερικανική εικόνα, πρακτική και αισθησιακή

Ζεστός αέρας αναδυόταν κατά κύματα από τις στέγες που σαν θάλασσα εκτείνονταν
στην πόλη της Φιλαδέλφειας. Οι πλούσιοι μισοκοιμισμένοι κατά το δυσάρεστο
σαββατιάτικο πρωινό, ενώ οι κύριοι του Τύπου, σκούρες κηλίδες κάτω από φανέλες
σερζ, μετέδιδαν «πλήρη αποτελμάτωση της φυσιολογικής δράσης της ανθρώπινης
φυλής» με ξεσπάσματα από «μεγάλα βάσανα» μεταξύ των φτωχών και των στερημένων.

Ένα μωρό πέθανε στα χέρια της μητέρας του που περίμενε στο γραφείο του
επιτηρητή των φτωχών, προκειμένου να κατηγορήσει τον σύζυγό της για
εγκατάλειψη. Ένα άλλο βρέφος βρήκε πρόωρο θάνατο από ηλίαση τη στιγμή που
κορυφωνόταν η παρέλαση των μικρών. Ένας άντρας έπαθε καρδιακή προσβολή καθώς
προσπαθούσε να φτάσει την πόρτα του σπιτιού του… Έως το μέσο του πρωινού
εκείνης της ημέρας ­ 1 Ιουλίου 1916 ­ είχε αρχίσει το μεταναστευτικό κύμα προς
τη θάλασσα. Χιλιάδες Ιταλοί, Ιρλανδοί, Εβραίοι και Πολωνοί μετανάστες και
εργάτες, καθώς και γυναίκες και παιδιά, φορτωμένοι με χαλιά δεμένα με σκοινιά
και ψάθινα κοφίνια, γεμάτα πετσέτες, ψωμί και λουκάνικα, εμφιαλωμένο νερό και
μπίρες, έπαιρναν τον δρόμο προς τα τραμ.

Με ύφος μεγαλειώδες

Είκοσι τετράγωνα δυτικά του κέντρου της πόλης οι υπηρέτες του Δρος Ευγένιου
Βάνσαντ ανέβαζαν τα μεγάλα μπαούλα σε δύο αυτοκίνητα που ήταν σταθμευμένα πίσω
από την οδό Σπρους 4038, κοντά στην είσοδο που προοριζόταν για τους
υπαλλήλους. Τα μπαούλα περιείχαν χειροποίητο μετάξι και βαμβακερά ρούχα,
δαμασκηνί λινά, καινούργιες ρακέτες του τένις, μαγιό, φωτογραφίες και πίνακες.
Η Φιλαδέλφεια ήταν μια παλιά πόλη με βαθιά ριζωμένες οικογένειες Αμερικανών
αριστοκρατών. Οι Βάνσαντ ταξίδευαν με ύφος μεγαλειώδες, όπως άρμοζε τότε, σε
μια εποχή κατά την οποία όσοι ανήκαν στην ίδια τάξη μεταφέρονταν σε καλαίσθητα
θέρετρα για να περάσουν ολόκληρο το καλοκαίρι. Οι εφημερίδες έκαναν εκστρατεία
για να περάσει με «ασφάλεια και σύνεση» η 4η Ιουλίου: Εκατόν ογδόντα πέντε
πολίτες είχαν τραυματιστεί σοβαρά από τα πυροτεχνήματα του περασμένου έτους. Ο
γιατρός χαιρόταν που απομάκρυνε τα παιδιά του από αυτούς τους κινδύνους.

Go getter

Ήταν η εποχή που ο «ποδόγυρος» των μαγιό συνεχώς ανέβαινε. Αυτό το καλοκαίρι
του 1916 πραγματοποιούνταν μια πολιτιστική επανάσταση για τον ιδανικό τύπο
γυναίκας. Γεννιόταν η σύγχρονη αμερικανική εικόνα, πρακτική και αισθησιακή.

Ο γιατρός ήθελε πολύ να μείνει μόνος με τον γιο του, τον Τσαρλς. Και τα
τέσσερα παιδιά του, ακόμη και το μωρό, η 11χρονη Έλεανορ, ήταν πρόωρα
πρωτοποριακά, και ο γιατρός γνώριζε από τους συναδέλφους του στο νοσοκομείο
ότι τέτοιου είδους δώρα θα μπορούσαν να αποδειχθούν μη υγιή και μη παραγωγικά,
ιδιαίτερα σε ένα αγόρι. Ο ίδιος ο Τσαρλς ήθελε διακαώς να αποδείξει στον
πατέρα του ότι ήταν τολμηρός, (go getter, μια νέα φράση τότε). Ποτέ δεν
υπέφερε από την απόγνωση της Χαμένης Γενιάς. Ο Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ ­ ένας
επίσης νεαρός από προτεσταντική οικογένεια ­ θα έγραφε σε τέσσερα χρόνια στο
βιβλίο «Αυτή η Πλευρά του Παραδείσου» για τους προσγειωμένους νέους «που
μεγάλωσαν και ανακάλυψαν ότι όλοι οι Θεοί ήταν νεκροί, όλοι οι πόλεμοι είχαν
κριθεί, κάθε πίστη υπό αμφισβήτηση».

Έπειτα από λίγο είχαν φτάσει στο επιβλητικό, Βικτωριανής αρχιτεκτονικής,
ξενοδοχείο «Ινγκλσάιντ». Ο Τσαρλς τακτοποίησε τα πράγματά του και βγήκε έξω.
Στο φως εκείνης της ώρας με το ξεθωριασμένο μπρούντζινο χρώμα, ο Ατλαντικός
εκτεινόταν μπροστά του σαν μια λίμνη με διαμάντια. Ο γοητευτικός νεαρός με τα
στρωμένα σκούρα μαλλιά ανυπομονούσε να μπει μέσα.

Ο καρχαρίας

Το μεγάλο ψάρι κινιόταν αργά στην επιφάνεια του βυθού. Η σκοτεινή πάνω πλευρά
του ταίριαζε με τη μολυβένια θάλασσα. Το λευκό πίσω μέρος αναμειγνυόταν με το
φως του ήλιου που αντανακλούσε από κάτω. Αθέατο και ανήκουστο, θα κολυμπούσε
επί ημέρες χωρίς να το αντιληφθεί άνθρωπος. Η ζωή του άρχισε όταν ένα θηλυκό
και ένα αρσενικό συνευρέθηκαν. Άλλα ψάρια αναπαρήγαγαν χωρίς καν άγγιγμα, αλλά
για τους γονείς του υπήρξε «ερωτοτροπία» στην πλέον στοιχειώδη μορφή της ­ το
κυνήγι. Η ένωσή τους παρήγαγε κάτι σπάνιο στον ωκεανό: το έμβρυο της
οικογένειας των καρχαροδών (Carcharodon), τον μεγάλο λευκό καρχαρία που πήρε
το όνομά του από τις ελληνικές λέξεις δόντι (harcaros) και καρχαρίας.
Μοιράστηκε τη μήτρα της μητέρας του με τουλάχιστον άλλα 8 αδέλφια και οι
πρώτες του στιγμές δεν ήταν καθόλου ευχάριστες. Το δώρο της μητέρας προς τα
παιδιά της ήταν να τους παραχωρήσει ένα «μικρό δωμάτιο» για να αποδράσουν πριν
προσπαθήσει να τα καταβροχθίσει. Η κύρια αρχική του άμυνα ήταν η ταχύτητα.
Καθώς μεγάλωνε άρχισε να μεταναστεύει νότια, όσο μακριά θα μπορούσε να πάει
ανάλογα με την ψυχρότητα των νερών και τη διαθέσιμη λεία ­ τον χειμώνα, ακόμη
και στη Φλώριδα. Είκοσι έξι δόντια εμφανίστηκαν στην άνω σιαγόνα του, 24 στην
κάτω. Πίσω από αυτά όμως υπήρχαν επιπρόσθετες σειρές… Όσο μεγάλωνε ο
καρχαρίας, η όρεξή του για τα μικρά ψάρια με το κρύο αίμα μεταστράφηκε στα
μεγάλα πλάσματα με αίμα θερμό, εύγευστα, και με λίπος που θα μπορούσε να
αποθηκευτεί στο συκώτι του για μεγάλες περιόδους ώστε να μην πεινά. Οκτώ
χρόνια αργότερα, διπλασίασε το μέγεθός του, φτάνοντας περίπου στα τρία μέτρα
μήκος και βάρος ενάμιση τόνο. Στο τέλος της άνοιξης του 1916 κολυμπούσε αργά
πολλά μίλια από τις ακτές της Νοτιοανατολικής Φλώριδας, κάπου μεταξύ του Κις
και του Δυτικού Παλμ Μπιτς, όταν εγκλωβίστηκε σε ένα ιδιαίτερα ισχυρό ρεύμα,
το Ρεύμα του Κόλπου.

Μαζί με τον σκύλο

Ο Τσαρλς πήδηξε στο κύμα και, προς ευχαρίστηση του κοινού, τον ακολούθησε ο
σκύλος του. Άνθρωπος και ζώο άρχισαν να κολυμπούν. Το νερό ήταν παγωμένο, όμως
σε λίγα λεπτά ο Τσαρλς το είχε συνηθίσει.

Πίσω του άκουγε τον σκύλο να τσαλαβουτά. Μακριά, κολυμπώντας αργά, ο καρχαρίας
έλαβε ένα ασθενικό σήμα. Το μεγάλο ψάρι έκανε μια μικρή αλλαγή στην κατεύθυνσή
του και άρχισε σταδιακά να επιταχύνει. Αναδυόμενο σιγά σιγά, αισθάνθηκε κάτι
διαφορετικό. Δυνατοί, ακανόνιστοι ήχοι άρχισαν να συσσωρεύονται στο κωνικό του
κεφάλι, ένα άγριο σήμα. Μια εικόνα εμφανίστηκε στον εγκέφαλό του, το
περίγραμμα δύο αντικειμένων κάπου στην επιφάνεια. Ο καρχαρίας μπορούσε να
ανιχνεύσει ίχνη ούρων: θηλαστικά.

Σύμφωνα με τον Τζορτζ Μπαργκίς, ιχθυολόγο του Διεθνούς Αρχείου για τις
Επιθέσεις από Καρχαρία: «Οι ακανόνιστες κολυμβητικές κινήσεις ζώων ελκύουν
ιδιαίτερα τους καρχαρίες».

Ο Τσαρλς ήταν ευτυχισμένος, κολυμπούσε αμέριμνος, χαλαρά. Στα πενήντα πόδια
βάθος, ο τεράστιος λευκός καρχαρίας αποφάσιζε. Παρά την εικόνα που έχουμε
εμείς, ότι πρόκειται για έναν ανεγκέφαλο δολοφόνο που κατατροπώνει τα θύματά
του, ο λευκός καρχαρίας δεν διακινδυνεύει εύκολα. Αν όμως αποφασίσει ότι οι
πιθανότητες να κερδίσει είναι υπέρ του, η επίθεση είναι αδυσώπητη. Ξαφνικά,
χωρίς ιδιαίτερο λόγο, ο σκύλος γύρισε προς την ακτή. Ο Τσαρλς, νικητής του
αγώνα, του φώναξε. Οι γυναίκες της οικογένειας Βάνσαντ είδαν τον Τσαρλς να τα
παρατά. Ερχόταν.

«Πρόσεξε»

Καθώς κολυμπούσε προς τα έξω, κάποιος στην παραλία πρόσεξε ένα σκούρο πτερύγιο
στο νερό να κινείται προς τον νεαρό. Ένας άλλος τσίριξε: «Πρόσεξε!». Και μετά
όλοι μαζί «Πρόσεξε, πρόσεξε!». Όμως ο Τσαρλς δεν μπορούσε να ακούσει. Έβαζε
και έβγαζε ρυθμικά το κεφάλι του στο νερό. Ο καρχαρίας μπορούσε τώρα να δει με
ευκρίνεια τη λεία του.

Σε λίμνη αίματος

Ο Τσαρλς βρισκόταν σε απόσταση αναπνοής από την ακτή. Η ασφάλεια ήταν
εγγυημένη. Όμως τα τεράστια σαγόνια ανυψώθηκαν από το νερό, μια λευκή
προστατευτική μεμβράνη κύλησε στα μάτια, 50 τριγωνικά δόντια έκλεισαν με πίεση
που ξεπερνούσε τους έξι τόνους ανά τετραγωνική ίντσα.

Άνθρωπος και ψάρι βούτηξαν σε μια λίμνη αίματος που όλο και επεκτεινόταν. Μια
μεγάλη δαγκωματιά, ικανή να προκαλέσει αναπηρία, έσκισε το αριστερό πόδι, κάτω
από το γόνατο. Η κραυγή του Τσαρλς ακούστηκε ώς το γήπεδο του τένις και τη
βεράντα του ξενοδοχείου. Οι γονείς του, οι αδελφές του και πλήθος άλλοι
καθηλώθηκαν με τρόμο, μη μπορώντας να πιστέψουν αυτό που έβλεπαν.

Βασανισμός χωρίς πόνο

Ο Τσαρλς φώναζε ακόμη, προσπαθώντας να απελευθερωθεί, όμως καλά καλά δεν είχε
αντιληφθεί τι συνέβαινε. Θύματα επιθέσεων καρχαρία είθισται να υφίστανται αυτό
που αποκαλείται «βασανισμό χωρίς πόνο» και τείνουν να υποτιμούν την έκταση των
τραυμάτων τους. Κάποιοι ειδικοί επισημαίνουν ότι το πρώτο δάγκωμα παράγει
νευρική απώλεια, μουδιάζοντας τα θύματα. Ίσως, εκτιμούν άλλοι, επειδή ο πόνος
στις χείριστες περιπτώσεις, όπου απειλείται η ζωή, δεν ευνοεί την επιβίωση.
«Πάλευε απεγνωσμένα», θα πει η αδερφή του αργότερα, «είδαμε τεράστιες
ποσότητες αίματος».

Θαρραλέοι άνδρες μπήκαν στο νερό για να σώσουν τον νεαρό. Αυτό που ακολούθησε
έφερε σε αμηχανία τους ερευνητές επί δεκαετίες. Ο λευκός καρχαρίας
οπισθοχώρησε στη βαμμένη κόκκινο επιφάνεια, με κομμάτια από την κνήμη και τη
μηριαία αρτηρία του Τσαρλς στο στόμα του. Έμοιαζε να περιμένει. Ο λόγος είναι
απλός, σύμφωνα με τον Τζον Μάο Κόσκερ, διευθυντή του Ενυδρείου Στέινχαρτ, του
Σαν Φρανσίσκο. Αποφεύγει τη μη απαραίτητη διαμάχη. Δεν ξοδεύει ενέργεια. Δεν
διακινδυνεύει. Περίμενε να πεθάνει ο Βάνσαντ, μετά την πρώτη ισχυρή
δαγκωματιά.

Ανθρώπινη αλυσίδα

Ήρθαν και άλλοι να βοηθήσουν και σχηματίζοντας μια ανθρώπινη αλυσίδα
προσπαθούσαν να απελευθερώσουν τον Τσαρλς από τα σαγόνια του καρχαρία.
Διατηρούσε τις αισθήσεις του και μαχόταν. Τελικά κατάφεραν να τον τραβήξουν,
αλλά ο καρχαρίας ακολουθούσε. Το τέρας ερχόταν στην παραλία. Ύστερα, τελείως
ξαφνικά εξαφανίστηκε. Ο Δρ Βάνσαντ έτρεξε στον γιο του. Το αίμα έρρεε από το
πόδι του, όμως ο νεαρός, ξαπλωμένος, έδειχνε να αναγνωρίζει τον πατέρα του.
Δεν υπήρχε πολύς χρόνος. Ο γιατρός έβγαλε το σακάκι του και σήκωσε τα μανίκια
του. Τον μετέφεραν στο ξενοδοχείο. Μια πόρτα στηριγμένη σε δύο γραφεία
χρησίμευσε ως χειρουργικό κρεβάτι. Όπως όμως φάνηκε σύντομα, την κρισιμότατη
ώρα του γιου του, ο γιατρός δεν ήξερε τι να κάνει. Στις 6.45 μ.μ., μία ώρα
μετά τη βουτιά, ο Τσαρλς πέθανε από αιμορραγία. Ο πατέρας του απαρηγόρητος.

Μέσα σε ένα χρόνο, η θλίψη θα γερνούσε τον γιατρό, θα άσπριζε τα μαλλιά του,
θα τον άφηνε σκυφτό και λαβωμένο.

* Από το βιβλίο του Michael Capuzzo «Close to Shore».