Λίστες…αναμονής θανάτου

Έχουν περάσει σχεδόν 20 χρόνια από τότε που λειτούργησε στη χώρα μας η
πρώτη θεραπευτική κοινότητα για τοξικομανείς. Και ο Οργανισμός Κατά των
Ναρκωτικών μετρά έξι χρόνια ζωής. Όμως η αντιμετώπιση του προβλήματος
παραμένει στα χαρτιά, κατά το μεγαλύτερο μέρος της.

Θεραπευτικά προγράμματα «σκοντάφτουν» σε γραφειοκρατικές διαδικασίες και
διάφορες αντιδράσεις, ενώ η πολιτική πρόληψης εξακολουθεί να είναι
αποσπασματική, αφού οι ενημερωτικές εκστρατείες που γίνονται κάθε χρόνο σαν
σήμερα, Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, δεν είναι αρκετές.

Ολοένα και περισσότεροι χρήστες απευθύνονται σε θεραπευτικά προγράμματα,
ωστόσο αυτά δεν επαρκούν για όλους. Λίστες αναμονής, οι οποίες μοιάζουν
περισσότερο με λίστες θανάτου, σχηματίζονται κυρίως στις μονάδες υποκατάστασης
του ΟΚΑΝΑ, όπου χορηγείται μεθαδόνη, αλλά και στο ένα και μοναδικό πρόγραμμα
για εφήβους.

Περίπου 750 θέσεις καλύπτουν σήμερα οι τέσσερις μονάδες μεθαδόνης σε Αθήνα και
Θεσσαλονίκη. Στη λίστα περιμένουν περισσότεροι από 2.500 χρήστες. Η αναμονή θα
κρατήσει για κάποιους 3 ή 4 χρόνια, ενώ για κάποιους άλλους δεν θα έρθει ποτέ
η στιγμή που θα μπουν στο πρόγραμμα. Αρκετοί τοξικομανείς πεθαίνουν
περιμένοντας στην «ουρά» για τη μεθαδόνη.

Το πρόγραμμα υποκατάστασης λειτουργεί στη χώρα μας από το 1993. Από τότε μέχρι
σήμερα, όμως, μόνο οι τέσσερις μονάδες στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της
χώρας μπόρεσαν να λειτουργήσουν.

Σύμφωνα με την πρόεδρο του ΟΚΑΝΑ, κ. Άννα Κοκκέβη «μέσα στον επόμενο μήνα θα
λειτουργήσει μία ακόμη μονάδα στον Πειραιά». Πρόκειται για μια μονάδα
υποκατάστασης, η οποία είχε αναγγελθεί πριν από πέντε ολόκληρα χρόνια!

Όπως αναφέρει, εξάλλου, η κ. Κοκκέβη «σύντομα θα λειτουργήσουν τρεις νέες
μονάδες χορήγησης μεθαδόνης στη Θεσσαλονίκη, ενώ μέχρι το τέλος του έτους θα
έχουν ξεκινήσει οι μονάδες στη Λάρισα και στα Χανιά». Σημειώνεται ότι πριν από
έναν περίπου χρόνο, όταν επρόκειτο να ξεκινήσουν δύο μονάδες μεθαδόνης στη
συμπρωτεύουσα, απόφαση των τοπικών αρχών εμπόδισε τη λειτουργία τους…

«Είμαστε η μοναδική χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου οι εξαρτημένοι δεν έχουν
πρόσβαση στη μεθαδόνη, το μοναδικό δοκιμασμένο φάρμακο που εξασφαλίζει τη ζωή.
Οι εξαρτημένοι πεθαίνουν στις λίστες αναμονής του ΟΚΑΝΑ χωρίς να προλάβουν την
ευκαιρία ζωής που ζητούν», υπογραμμίζει ο κ. Σπύρος Αναστασόπουλος, πρόεδρος
του συλλόγου «Αγώνας Ζωής», ο οποίος αποτελείται από μέλη και φίλους του
προγράμματος Μακράς Διαρκείας του ΟΚΑΝΑ.

Ο ίδιος τονίζει πως η αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκωτικών έχει
αποτύχει στην Ελλάδα, «γιατί μέχρι το 1995 η πολιτεία είχει εκχωρήσει
μονοπωλιακά τη δράση ενάντια στα ναρκωτικά σε μία ομάδα εκτός συντεταγμένων
πολιτειακών οργάνων, η οποία κινήθηκε προς μια κατεύθυνση, που αποδείχτηκε
πέρα για πέρα αποτυχημένη ως προς τη συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος.
Από αυτό το σημείο μέχρι σήμερα, η ίδια αυτή ομάδα, ενώ έχασε το μονοπώλιο,
πιέζει την πολιτεία, εμποδίζοντάς την να εφαρμόσει την πολιτική τής μείωσης
των κινδύνων, που ακολουθούν όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Οι υπεύθυνοι, πάντως, των διαφόρων θεραπευτικών προγραμμάτων κρίνουν θετικά τα
μέχρι σήμερα αποτελέσματά τους. Σύμφωνα με το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων
Ατόμων (ΚΕΘΕΑ), η επιτυχία των προγραμμάτων φθάνει το 40%, ενώ ξεπερνά το 70%,
για όσους παραμένουν στα προγράμματα περισσότερο από 12 μήνες. Αντίστοιχα, τα
ποσοστά αποτελεσματικότητας στη Μονάδα Απεξάρτησης «18 ΑΝΩ» φτάνουν το 70 –
80%. Όσο αποτελεσματικά και αν είναι, όμως, τα προγράμματα δεν είναι αρκετά
για όλους. «Τα θεραπευτικά προγράμματα είναι λίγα για να καλύψουν τις ανάγκες
της χώρας μας. Και θα εξακολουθήσουν να μην επαρκούν, αν δεν υπάρξει ένα
σχέδιο δράσης για τρία τουλάχιστον χρόνια», επισημαίνει ο κ. Χαράλαμπος
Πουλόπουλος, διευθυντής του ΚΕΘΕΑ.

«Κάθε εξαρτημένος αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση και πρέπει να
αντιμετωπίζεται στην ιδιαιτερότητά του. Γι’ αυτό απαιτούνται πολλά προγράμματα
διαφορετικού τύπου, τα οποία πρέπει να λειτουργούν στα πλαίσια του δημόσιου
τομέα υγείας», αναφέρει η δρ Κατερίνα Μάτσα, ψυχίατρος και επιστημονική
υπεύθυνη του «18 ΑΝΩ».

Την ίδια ώρα, η Ελλάδα είναι δεύτερη σε ρυθμό αύξησης των θανάτων από
ναρκωτικά ανάμεσα στις χώρες της Ευρώπης. Μέσα σε μια δεκαετία, από το 1990
μέχρι το τέλος του 1999, τετραπλασιάστηκε ο αριθμός των ανθρώπων που πέθαναν
από ναρκωτικά.

Περισσότερα και νεώτερα τα θύματα στην Ελλάδα

Την τελευταία πενταετία ο αριθμός των χρηστών ηλικίας κάτω των 20 ετών
διπλασιάστηκε, ενώ μειώνεται συνεχώς ο μέσος όρος ηλικίας των ανθρώπων που
μπλέκουν στα δίχτυα της τοξικοεξάρτησης. Το 1990 ο αριθμός των θανάτων στη
χώρα μας έφθασε τους 66. Δέκα χρόνια αργότερα, 265 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους
από χρήση ναρκωτικών. Την περίοδο 1994 -1998 κατά την οποία η Ελλάδα έχανε
ολοένα και περισσότερους ανθρώπους από ναρκωτικά, η Γαλλία κατάφερε να μειώσει
τους θανάτους από 564 στους 143, ενώ μέχρι το τέλος του 1999 η Ισπανία τους
είχε μειώσει στο μισό. Στη διάρκεια της δεκαετίας 1989 – 1998 οι θάνατοι από
υπερβολική δόση ηρωίνης στη Γαλλία μειώθηκαν από 275 σε 92.

Τους νεώτερους σε ηλικία χρήστες ουσιών έχει σήμερα η χώρα μας. Οι τελευταίες
εκθέσεις των προγραμμάτων του ΚΕΘΕΑ αποδεικνύουν ότι τα 15 -16 χρόνια είναι,
πλέον, ο μέσος όρος ηλικίας των ανθρώπων που ξεκινούν τη χρήση ουσιών.

Τραγική διαπίστωση αποτελεί το γεγονός πως παιδιά ηλικίας 12 μόλις ετών
δοκιμάζουν ναρκωτικές ουσίες ολοένα και συχνότερα. Στοιχεία του δικτύου
«Στροφή», που απευθύνεται σε εφήβους, αποκαλύπτουν πως ο μέσος όρος ηλικίας
των παιδιών, τα οποία δήλωσαν την ηρωίνη ως ουσία πρώτης γνωριμίας με τα
ναρκωτικά δεν ξεπερνά τα 12,6 χρόνια…

Τουλάχιστον δύο χρόνια αργότερα ξεκινούν τη χρήση οι νέοι σε άλλες χώρες της
Ευρώπης. Στην Ισπανία, ο μέσος όρος ηλικίας έναρξης της χρήσης ηρωίνης είναι
τα 17,5 χρόνια. Στα 15,6 χρόνια δοκιμάζουν για πρώτη φορά κάνναβη οι νέοι στο
Βέλγιο, ενώ ­ κατά μέσο όρο ­ δεν γνωρίζουν την ηρωίνη πριν τα 19.

Και, ως φαίνεται, η πρόληψη ακολουθεί με δραματική αναλογία τον μέσο όρο
ηλικίας των χρηστών στην Ελλάδα. Όσο μειώνεται η ηλικία, τόσο μειώνεται και η
αποτελεσματικότητα των πολιτικών πρόληψης!

Σε όλη τη χώρα υπάρχουν σήμερα 56 κέντρα πρόληψης, τα οποία λειτουργούν με τη
συνεργασία του ΟΚΑΝΑ και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αρκετά από αυτά όμως
υπολειτουργούν. Όπως αναφέρει, εξάλλου, η κ. Άννα Κοκκέβη «υπάρχουν πολλές
δυσκολίες στη σωστή λειτουργία των προγραμμάτων πρόληψης».