ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένας υπέροχος αναχρονισμός

Ο Μπόρχες αδυνατούσε να φανταστεί ποιο βιβλίο θα μπορούσε να γράψει ο
Δάντης μετά τη «Θεία Κωμωδία». Για σας, κύριε Γουάιλς, μετά τη Θεία Απόδειξη
υπάρχει ζωή;

Άντριου Γουάιλς: ο διασημό-τερος μαθηματικός του κόσμου, ενώ παραλαμβάνει ένα βραβείο

Η διαπίστωση έγινε για πρώτη φορά από τους Βαβυλωνίους και τους Αιγυπτίους: το
άθροισμα των τετραγώνων δύο ακέραιων αριθμών μπορεί να είναι το τετράγωνο ενός
ακέραιου αριθμού. Εννιά (τρία στο τετράγωνο) συν δέκα έξι (τέσσερα στο
τετράγωνο) μάς κάνει είκοσι πέντε (πέντε στο τετράγωνο). Ισχύει άραγε το ίδιο
και για δυνάμεις του τρία; Το 1070, ο ποιητής των ρουμπαϊγιάτ Ομάρα Καγιάμ
έδωσε αρνητική απάντηση, χωρίς όμως να μπορέσει να την αποδείξει. Ο Γάλλος
μαθηματικός Πιερ ντε Φερμά αποδείχθηκε πολύ ικανότερος ­ ή τυχερότερος. Το
1637 ανακοίνωσε πως η εξίσωση δεν έχει λύση για κάθε δύναμη μεγαλύτερη του
δύο. Μόνο που η απόδειξη της εικασίας αυτής δεν χωρούσε στο περιθώριο του
τετραδίου όπου έγραφε. Κι ούτε βρέθηκε ποτέ άλλο ντοκουμέντο που να
επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του.

Το 1847, ο Ερνστ Κούμερ έφτασε πολύ κοντά στην απόδειξη της εικασίας του
Φερμά. Είχε κάνει όμως ένα λάθος, κι έτσι η απόδειξη περιορίστηκε στις
δυνάμεις κάτω του 100. Ενάμιση αιώνα αργότερα, στις 23 Ιουνίου 1993, ο Άντριου
Γουάιλς ανακοίνωσε επιτέλους την οριστική λύση του προβλήματος. Καταλάμβανε
200 σελίδες και ήταν προϊόν επτά ετών πλήρους απομόνωσης και μυστικών ερευνών.
Αλλά είχε κι αυτή λάθος! Ένα λάθος που διορθώθηκε ύστερα από ένα χρόνο,
επιτρέποντας στον καθηγητή του Πανεπιστημίου Πρίνστον να εκπληρώσει ένα όνειρο
που είχε από μικρός.

Αυτή είναι η μαγεία των μαθηματικών, λέει ο Άγγλος μαθηματικός στη
Ρεπούμπλικα, με την ευκαιρία της επίσκεψής του στο Μιλάνο. Να
καταφέρνεις να λύνεις αρχαία και θεμελιώδη προβλήματα, που μοιάζουν απλά αλλά
στην πραγματικότητα είναι εξαιρετικά σύνθετα. Να προσπαθείς να αποδείξεις
θεωρήματα που αντέχουν στον χρόνο, όπως του Ραμάνουτζαν ή του Μορντέλ. Είναι
ένας στόχος ζωής. Ένας υπέροχος αναχρονισμός, που δεν πρόκειται να αλλάξει
χαρακτήρα όσο κι αν εξελιχθούν η φυσική, η βιολογία ή η πληροφορική.

Τι είναι εν τέλει τα μαθηματικά; Μια επιχείρηση με την οποία αξίζει να
ασχολείται κανείς μόνο σε ύψιστο επίπεδο, όπως υποστηρίζει ο Απόστολος
Δοξιάδης στο βιβλίο του «Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ»; Ή μια
επιστήμη πιο απλή, πιο γήινη; Κατά τον διασημότερο μαθηματικό του κόσμου, όλα
είναι ζήτημα στόχευσης. Όποιοι τοποθετούν το στόχαστρο κάτω από τις
δυνατότητές τους είναι ευτυχείς, όποιοι το βάζουν υψηλότερα είναι δυστυχείς.
Αυτό που ξέρει ο ίδιος είναι ότι για πολλούς μήνες μετά την ημέρα που
συνειδητοποίησε ότι είχε λύσει το πρόβλημα που τον απασχολούσε, σκεπτόταν τη
στιγμή εκείνη και του έρχονταν δάκρυα στα μάτια. Όσο για τα άλλα του τα
όνειρα, δεν τα αποκαλύπτει. Φοβάται μη χαθούν.