Για να σωθεί η δημοκρατία

Δύο σημαντικά ντοκουμέντα, που καταγράφουν τις αγωνιώδεις προσπάθειες του
Ανδρέα Παπανδρέου και της Αριστεράς για να αποφευχθεί η δικτατορία, την οποία
ετοίμαζαν το Παλάτι, αμερικανικοί κύκλοι και στρατιωτικές ομάδες (η χούντα των
στρατηγών και η χούντα των συνταγματαρχών) έρχονται στο φως της δημοσιότητας.

Στο τρίτο τεύχος της περιοδικής έκδοσης «ΑΡΧΕΙΟΤΑΞΙΟ» των Αρχείων Σύγχρονης
Κοινωνικής Ιστορίας (όπου περιλαμβάνεται σημαντικό τμήμα των αρχείων του ΚΚΕ
και της ΕΔΑ), που θα κυκλοφορήσει, περιλαμβάνονται δύο διασωθέντα σημειώματα
της ανταλλαγής απόψεων ­ την περίοδο του ’66 και του ’67 ­ ανάμεσα στην
αριστερή πτέρυγα της Ένωσης Κέντρου και την ΕΔΑ.

Τα ενημερωτικά αυτά σημειώματα γράφτηκαν το 1966 από τον αγωνιστή της
Αριστεράς Γιάννη Μιχαλόπουλο (καπετάν Ωρίωνα) προς τον Λεωνίδα Κύρκο, ύστερα
από τις συναντήσεις που είχε ο πρώτος με τον Αντώνη Λιβάνη, εκπρόσωπο του
Ανδρέα Παπανδρέου. Και διαφαίνεται σ’ αυτά ο φόβος των δύο πλευρών απέναντι
στους αποστάτες της Ένωσης Κέντρου, την ΚΥΠ και τις ξένες μυστικές υπηρεσίες
να μην αποκαλυφθούν οι επαφές τους. Γι’ αυτό άλλωστε και χρησιμοποιούσαν
έμπιστα στελέχη τους για να συνομιλούν μέσω αυτών.

Πορεία στον λαό

Ο αγωνιστής της Αριστεράς Γιάννης Μιχαλό-πουλος (καπετάν Ωρίωνας)

Στο πρώτο ενημερωτικό ­ μετά τη συνάντηση με τον Αντώνη Λιβάνη ­ σημείωμα του
Ωρίωνα προς τον Λεωνίδα Κύρκο με ημερομηνία 7.8.66 καταγράφεται το ζοφερό
κλίμα που είχε προκαλέσει η αποστασία και το Παλάτι, καθώς και ο
προβληματισμός να γίνουν κοινές εκδηλώσεις Ε.Κ. – Αριστεράς ενάντια στις
εκτροπές από τη συνταγματική τάξη που είχαν γίνει με τη βοήθεια ελληνικών και
ξένων μυστικών υπηρεσιών.

7/8[1966]

Λ[εωνίδα]

­ Είχαν κι αυτοί ασχοληθεί με το θέμα της μεγάλης συγκέντρωσης. Το απέκλεισε ο
«αρχηγός» για τώρα. Θα καλέσει αυτός το λαό όταν έχει την απόφαση του βασιλιά.
Πάντως όχι τη Δευτέρα. Τη Δευτέρα θέλουν σε θέατρο. Γι’ αυτό θα στηρίξουν αυτή
που οργανώνουμε με τους Δημάρχους. Θα το ξαναπεί αλλά δεν πιστεύω αλλέως.

­ Ο βασιλιάς του είπε ότι δεν πιστεύει ότι ο γυιος του είναι ανακατεμένος στην
υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ ­ Του παραπονέθηκε όμως για τα γράμματα της Μάργκαρετ ­ θεωρεί
ότι αυτός (ο Γ. Π[απανδρέου]) δεν έχει σχέση με αυτά, έχει όμως σχέση ο γυιος
του. Ο Π. τον διαβεβαίωσε το αντίθετο.

­ Χθες είχαν δραματική συζήτηση στο Καστρί. Περίπου όπως ακριβώς τα λέει η
«Ελευθερία». Ο Π. επέμεινε και οι άλλοι έφυγαν κατακόκκινοι.

­ Το θέμα της Αμερικ. ΚΥΠ δεν θα το κλείσουν. Ο Α[νδρέας] είναι πίσω από τη
δημοσίευσή του.

­ Ο γέρος Π. είναι αποφασισμένος να κατέβει στο λαό. Ο φίλος λέει ότι κατά τη
σύσκεψη στο Καστρί είπε στους άλλους ότι «δε θα γίνει άτιμος και θα υπερασπίση
τις ελευθερίες του λαού».

­ Η κίνηση των Πανεπιστημιακών τούς απασχόλησε, την έχουν ήδη καταδικάσει, τη
θεωρούν κι αυτοί βαλτή για να δείξει ότι «εδώ είμαστε και εμείς».

­ Δεν είναι πολύ αισιόδοξοι για την εξέλιξη.

­ Ή από το βασιλιά ή από το περιβάλλον του, ελέχθηκε ότι η πρόσκληση Πασαλίδη
αποτελεί το μανδύα για τη λύση που θέλει να δώση. Δηλ. μανδύα πλήρους Συντ/κής
νομιμότητας.

­ Ρωτήθηκα για τη συζήτηση Πασαλίδη με βασιλιά και απάντησα όπως στον τύπο
(σήμερα είδα ότι ο τύπος ήξερε περισσότερα). Ίσως αυτό να περιορίζει και τις
δικές του πληροφορίες.

«Το ενδεχόμενο πραξικόπημα»

Στο δεύτερο σημείωμα που έγραψε ο Ωρίωνας στις αρχές του Νοεμβρίου του ’66,
προς την ΕΔΑ και πάλι μετά τη συνάντησή του με τον Αντώνη Λιβάνη γίνεται
αναφορά και σε «ενδεχόμενο πραξικόπημα».

­ Οι πληροφορίες για τα διάφορα ενδεχόμενα (κυβερνήσεις προσωπικοτήτων,
οικουμενικές κ.λπ.) είναι όπως οι δικές μας.

Το ίδιο από άποψη θέσης. Τις απορρίπτουν. Μένουν στη γραμμή «Παπανδρέου ή
εκλογές».

­ Ενδιαφέρει να ξέρουμε ότι η πραγματική κατεύθυνσή τους είναι εκλογές.

Ούτε καν πιστεύουν στο πρώτο μέρος της γραμμής τους «εντολή στον Παπανδρέου».
Δεν την θέλουν την κυβέρνηση.

Θεωρούν ότι θα ήταν γι’ αυτούς καταστροφή το ενδεχόμενο να τους δίνανε την
εντολή για κυβέρνηση.

Την αποφεύγουν όπως ο διάβολος το λιβάνι!

Απορρίπτουν συνεπώς την εισήγησή μας να το παλέψουν το θέμα.

Θεωρούν ότι η δική μας ανάλυση δεν προχωρεί σε βάθος διότι αγνοούμε την
πραγματική οικονομική κατάσταση.

Προσπάθησα να τους ενθαρρύνω με τη διαβεβαίωση ότι θα μπορούσαν την κατάσταση
αυτή να τη χρεώσουν στους παράγοντες της εσωτερικής ανωμαλίας και να
αναγγείλουν ένα βραχυπρόθεσμο πρόγραμμα περισυλλογής και θυσιών, το οποίο θα
μπορούσε να υπολογίζει και σε μια δική μας υποστήριξη (υπό ορισμένους όρους
φυσικά).

Είναι αμετάπειστοι. Θα μεταφέρει φυσικά τις απόψεις μας. Ο Α[νδρέας] είναι
αυτός που δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες του οικονομικού (άρα και της κυβέρνησης)
αυτή τη στιγμή.

Έτσι κατά την άποψή μου εξηγείται και το γιατί στην ουσία δεν κάνουν
προσπάθεια να ανακτήσουν το χαμένο έδαφος μέσα στους αποστάτες.

Τους εμποδίζουν βέβαια γι’ αυτό το τελευταίο κι άλλα πράγματα.

Οι εσωκομματικές αντιθέσεις τους. Είναι εύκολο π.χ. να ξαναφέρουν μερικούς
(π.χ. Βασματζίδη) αλλά απειλούν ότι θα τους φύγουν οι εναπομείναντες της ίδιας
περιφέρειας (2 στην περίπτωση Βασματζίδη). Έτσι έπεσε στο κενό και αυτή μας η
προσπάθεια […].