ΔΡΟΜΟΙ

Τι αξίζει…

… περισσότερο, η ύπαρξη ή η ανυπαρξία; Περίπου σε αυτό το ερώτημα κλήθηκε να
απαντήσει γαλλικό δικαστήριο. Το δικαστήριο αποφάσισε πως ένα δεκαεπτάχρονο
αγόρι άξιζε να αποζημιωθεί μόνο και μόνο επειδή είχε γεννηθεί. Εξαιτίας της
ιλαράς που κόλλησε από τη μητέρα του στη διάρκεια της κύησης ­ οι γιατροί
απέτυχαν να διαγνώσουν την αρρώστια ­ το αγόρι γεννήθηκε κουφό, διανοητικά
καθυστερημένο και σχεδόν τυφλό. Από τη μεριά των γονιών, η απόφαση μοιάζει
λογική: αν γνώριζαν, θα «πρόσεχαν». Μα από τη μεριά του αγοριού, αυτή η λογική
μοιάζει παράξενη: με σωστή διάγνωση, τώρα δεν θα υπήρχε. Θα ήταν άραγε
καλύτερα γι’ αυτό;

Η ιδέα…

… να κρίνει κανείς αν η ζωή κάποιου είναι καλύτερη ή χειρότερη από την
ανυπαρξία δείχνει παράδοξη. Ποιος μπορεί να πει αν κάποιος που ζει μια άθλια
ζωή θα ήταν προτιμότερο να μην είχε υπάρξει καθόλου; Πολλοί πιστεύουν πως ό,τι
και αν είναι η ζωή, όσο και αν είναι φρικτή, είναι καλύτερη από το τίποτα. Αν
όλες οι ζωές αξίζουν το ίδιο, τότε δεν είναι κακό να φέρνει κανείς στον κόσμο
ένα παιδί, όσο επώδυνη και αν είναι η ζωή του. Ας πάρουμε ένα ζευγάρι που
ξέρει πως θα είναι ευτυχισμένο αν κάνει ένα παιδί. Από τη μια, η ενδεχόμενη
άθλια ζωή ενός παιδιού γεννά το ηθικό χρέος να μην το φέρουμε στον κόσμο και
από την άλλη η ευτυχία από τη γέννησή του επιβάλλει το αντίθετο. Αυτό το
ασυμβίβαστο έχει βασανίσει πολύ τους φιλοσόφους.

Η ζωή…

… του αγοριού από τη Γαλλία, αν αξίζει έστω και λίγο, τότε είναι τυχερό που
δεν διαγνώστηκε έγκαιρα η ιλαρά της μητέρας του. Ας υποθέσουμε πως η ζωή του
αγοριού δεν αξίζει τίποτα. Θα πει κανείς πως οι γιατροί που απέτυχαν να κάνουν
σωστή διάγνωση παραβίασαν το δικαίωμα του παιδιού να μη ζήσει μια άθλια ζωή.
Όμως, αυτό είναι ένα ανώφελο δικαίωμα. Αλλωστε, αν αντί γι’ αυτό το παιδί είχε
συλληφθεί ένα άλλο αργότερα, το δεύτερο δεν θα είχε καμιά σχέση με το πρώτο,
αφού θα είχε διαφορετικά γενετικά χαρακτηριστικά και διαφορετική
προσωπικότητα. Και ένα παιδί που δεν γεννήθηκε ποτέ δεν μπορεί να είναι ούτε
ευτυχισμένο ούτε δυστυχισμένο.

Στο δοκίμιο…

… «Θάνατος», ο φιλόσοφος Τόμας Νέιγκελ γράφει: «Υπάρχουν στοιχεία που, αν τα
προσθέσει κανείς στην εμπειρία του, κάνουν τη ζωή καλύτερη. Και υπάρχουν άλλα
στοιχεία που, αν τα προσθέσει κανείς στην εμπειρία του, κάνουν τη ζωή
χειρότερη. Μα ό,τι απομένει αν παραμερίσουμε αυτά τα στοιχεία δεν είναι απλώς
ουδέτερο: είναι θετικό». Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί μαζί του, δεν
μπορεί να του δώσει άδικο όταν προσθέτει: «Δεν μπορούμε να πούμε πως το να μην
υπάρχει κανείς είναι δυστυχία». Στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ», ο χορός λέει:
«Χίλιες φορές καλύτερα να μη γεννιέται κανείς». Ποιος έχει δίκιο; Μπορεί
κανείς να ξέρει αν είναι προτιμότερη η ζωή που δεν έζησε;