Οι τέσσερις πληγές του Ασφαλιστικού

Γιατί να πληρώσουν οι ασφαλισμένοι; Το ερώτημα αυτό απασχολεί όλους τους
εργαζομένους στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας, με αφορμή το
πακέτο των κυβερνητικών προτάσεων για το Ασφαλιστικό (αύξηση ορίων ηλικίας,
μείωση συντάξεων κ.λπ.).

Οι μόνοι που δεν έχουν ευθύνη για τη σοβαρή κρίση στο σύστημα κοινωνικής
ασφάλισης είναι οι ασφαλισμένοι και κυρίως οι σημερινοί 40ρηδες, οι οποίοι
καλούνται να «σηκώσουν» τα βάρη των δυσμενών μέτρων. Η ασυνέπεια του κράτους
και η καταλήστευση των αποθεματικών των Ταμείων μαζί με το δημογραφικό
πρόβλημα, η ανεργία, αλλά και η τεράστια εισφοροδιαφυγη, που απορρέει από την
απουσία οργανωτικής συγκρότησης του συστήματος, είναι οι τέσσερις πληγές του
Ασφαλιστικού.

1. Η ΑΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ: Το μεγαλύτερο πρόβλημα κατά τους ειδικούς
για την κρίση στην κοινωνική ασφάλιση είναι η ασυνέπεια του κράτους στις
υποχρεώσεις του απέναντι στα ασφαλιστικά ταμεία. Αρκεί να αναφερθεί ότι σήμερα
το κράτος όχι μόνο δεν πληρώνει το κόστος της κοινωνικής πολιτικής που ασκεί
μέσα από τα ασφαλιστικά ταμεία, αλλά αρνείται να πληρώσει ακόμη και τις
εισφορές που προβλέπονται ρητά από την ισχύουσα νομοθεσία. Τα στοιχεία του ΙΝΕ
ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ δείχνουν ότι το κράτος συμμετέχει στη χρηματοδότηση του
συστήματος κοινωνικής ασφάλισης μόλις κατά 2% σε αντίθεση με τις άλλες
ευρωπαϊκές χώρες, όπου η κρατική συμμετοχή είναι υψηλότερη. Επίσης, οι οφειλές
του κράτους προς τα ασφαλιστικά ταμεία είναι εντυπωσιακές. Σήμερα οφείλονται
πάνω από 650 δισ. δρχ. στα ασφαλιστικά ταμεία μόνο από τις οφειλές που
αντιστοιχούν στις εισφορές των νέων ασφαλισμένων και αφορούν την περίοδο
1993-1999. Στο ΙΚΑ μάλιστα το κράτος οφείλει 1,3 τρισ. δρχ. και πρόσφατα
αποφασίστηκε η σταδιακή κάλυψη της υποχρέωσης. Το πιο εντυπωσιακό όμως
στοιχείο που καταδεικνύει τη σοβαρότατη ευθύνη του κράτους στην κρίση της
κοινωνικής ασφάλισης είναι η παρέμβασή του στα αποθεματικά των Ταμείων.
Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι το ύψος της περιουσίας των ασφαλιστικών
ταμείων ­ αν δεν υπήρχε η κρατική παρέμβαση ­ από 5,6 τρισ. δρχ. που είναι
σήμερα θα μπορούσε να είναι 20 τρισ. δρχ. με το ελάχιστο επιτόκιο. Εδώ θα
πρέπει να τονιστεί ότι στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι εθνικές
κυβερνήσεις, από τα πρώτα κιόλας χρόνια της λειτουργίας των συστημάτων
κοινωνικής ασφάλισης των χωρών τους, προνόησαν ώστε τα ετήσια κεφαλαιακά
πλεονάσματα της λειτουργίας τους να συσσωρεύονται και να δημιουργούν ένα
συνεχώς διευρυνόμενο κοινωνικό κεφάλαιο. Το κοινωνικό αυτό κεφάλαιο έχει ήδη
οδηγήσει στον σχηματισμό αξιολόγησης περιουσίας του εθνικού κατά χώρα σύστημα,
ώστε η επενδυτική αξιοποίηση της περιουσίας αυτής να του αποδίδει πρόσθετους
πόρους και να χρηματοδοτεί ­ εν μέρει ­ τις δαπάνες της ετήσιας λειτουργίας
του.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, το κράτος ακολούθησε τη γνωστή συμπεριφορά και
υποχρέωσε το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης να καταθέτει από τα πρώτα κιόλας
χρόνια της λειτουργίας του (ΑΝ 1611/1950) υποχρεωτικώς ­ ατόκως επί 25 χρόνια
και με χαμηλότατο επιτόκιο έκτοτε ­ τα ετήσια κεφαλαιακά πλεονάσματά του στην
Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία, με τη σειρά της, υποχρεωνόταν να τα διαθέτει
μέσω των εμπορικών τραπεζών στην ελληνική βιομηχανία και το ελληνικό εμπόριο.
Πέραν αυτής της υποχρέωσης, το ελληνικό κράτος ιδιοποιήθηκε, σε πολλές
περιπτώσεις, τα εκάστοτε υφιστάμενα κεφαλαιακά αποθεματικά του συστήματος
κοινωνικής ασφάλισης για να καλύψει ­ έκτακτες και μη ­ ανάγκες του κρατικού
προϋπολογισμού. Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής του κράτους ήταν να αποστερηθεί
το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης δικών του περιουσιακών στοιχείων και να
διαπιστώνεται πλέον ανυπαρξία οποιουδήποτε αξιόλογου κοινωνικού κεφαλαίου, το
οποίο θα μπορούσε να στηρίξει χρηματοδοτικά την αυριανή ομαλή λειτουργία του
συστήματος.

Όλα αυτά σημαίνουν ότι με περιουσία 20 τρισ. δρχ. (από περίπου 5,6 τρισ. δρχ.
που είναι στην πραγματικότητα) το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης θα μπορούσε να
λειτουργεί κανονικά και χωρίς προβλήματα μέχρι το 2024. Με δεδομένα λοιπόν τα
σοβαρά ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων, το αναλογιστικό έλλειμμα του
συστήματος κοινωνικής ασφάλισης για τα επόμενα 50 έτη εκτιμάται πως θα ανέλθει
σε 26 τρισ. δρχ. αν η ετήσια απόδοση της περιουσίας φθάσει το 5% και θα φθάσει
τα 68 τρισ. δρχ. αν η απόδοση των επενδύσεων περιοριστεί στο 3%. Μια άλλη λύση
για χρηματοδότηση του συστήματος είναι η αύξηση των εισφορών.

Η λύση αυτή δεν επιλέγεται από την κυβέρνηση. Άλλωστε οι Έλληνες εργαζόμενοι
καταβάλλουν από τις υψηλότερες ασφαλιστικές εισφορές στην Ευρώπη, ενώ η
συνολική εισφορά μετά το 1987 αυξήθηκε από 33,5% σε 44,1% και για τα βαρέα και
ανθυγιεινά επαγγέλματα από 38,1% σε 50,7%. Επί του παρόντος, ακόμη και η
πρόταση της ΓΣΕΕ αλλά και βουλευτών για τη θέσπιση ειδικού άμεσου φόρου για τα
υψηλά εισοδήματα και για τις επιχειρήσεις εντάσεως κεφαλαίου δεν υιοθετείται
από την κυβέρνηση.

2. ΤΟ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: Η γήρανση του πληθυσμού και η συνεχώς φθίνουσα
αναλογία πληθυσμού σε παραγωγικές ηλικίες προς τον πληθυσμό άνω των 65 ετών
είναι βασικός παράγοντας, που επηρεάζει τη δυναμική τού ασφαλιστικού
συστήματος. Δηλαδή, όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι θα πληρώνουν όλο και
περισσότερους συνταξιούχους. Ο αριθμός των ατόμων στις ηλικίες συνταξιοδότησης
θα αυξηθεί μέχρι το έτος 2040 κατά 50% συγκριτικά με το 2000. Την ίδια
περίοδο, ο αριθμός των ατόμων που θα είναι στις ηλικίες εργασίας προβλέπεται
να μειωθεί περίπου κατά 13%. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη δραματική μείωση
της αναλογίας εργαζομένων προς συνταξιούχους από 2,1 που είναι σήμερα κάτω από
1,2 μετά το έτος 2040. Το 2030 για να διατηρηθεί η σημερινή, αδύναμη έτσι κι
αλλιώς, σχέση πληθυσμού σε παραγωγική ηλικία προς πληθυσμό σε ηλικία σύνταξης
θα έπρεπε να εργάζονται 7,14 εκατομμύρια άτομα, έναντι 5 εκατομμυρίων ατόμων
που προβλέπεται να είναι στην παραγωγική ηλικία.

3. Η ΑΝΕΡΓΙΑ: Οι εκτιμήσεις των ειδικών του ΙΝΕ ΓΣΕΕ αναφέρουν ότι εάν
οι 520.000 άνεργοι εξασφάλιζαν εργασία, τότε το ασφαλιστικό σύστημα θα είχε
επιπλέον έσοδα περίπου 500 δισ. δρχ. Το ποσόν αυτό μεταφράζεται από τη μέση
εισφορά που καταβάλλεται για κάθε ασφαλισμένο στα Ταμεία και ανέρχεται στις
950.000 δρχ. ετησίως. Παράλληλα, η σχέση συνταξιούχων προς ασφαλισμένους θα
ήταν 1 προς 2,31 από 1 προς 2,05 που είναι σήμερα. Επίσης εκτιμάται ότι από τη
μη νομιμοποίηση των περίπου 300.000 λαθρομεταναστών, οι οποίοι ζουν και
εργάζονται παράνομα σήμερα στη χώρα μας, τα ασφαλιστικά ταμεία έχουν απώλειες
που φθάνουν τα 285 δισ. δρχ. ετησίως. Μία άλλη άποψη υποστηρίζει πως αν η
ανεργία σήμερα ήταν 7%, τότε δεν θα αντιμετώπιζαν τα συνταξιοδοτικά συστήματα
χρηματοοικονομικά προβλήματα.

4. Η ΕΙΣΦΟΡΟΔΙΑΦΥΓΗ: Το κεφάλαιο της εισφοροδιαφυγής είναι ιδιαίτερα
σημαντικό και εντάσσεται στα οργανωτικά και λειτουργικά προβλήματα που
αντιμετωπίζουν τα ασφαλιστικά ταμεία. Το ύψος της εισφοροδιαφυγής υπολογίζεται
σήμερα σε ένα τρισ. δρχ. ετησίως για όλα τα ασφαλιστικά ταμεία. Στο ΙΚΑ το
αντίστοιχο ποσόν εισφοροδιαγυγής εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 500 δισ. δρχ. το
έτος. Στο ΙΚΑ, τον μεγαλύτερο ασφαλιστικό φορέα της χώρας, ένας στους τέσσερις
εργαζομένους είναι ανασφάλιστος. Μάλιστα επικρατεί η άποψη πως εάν είχε
αντιμετωπισθεί ο εφιάλτης της εισφοροδιαφυγής, το ΙΚΑ δεν θα είχε κανένα
πρόβλημα ρευστότητας. Στα άλλα οργανωτικά προβλήματα των Ταμείων εντάσσεται η
σοβαρή έλλειψη προσωπικού στο ΙΚΑ (οι οργανικές θέσεις είναι 12.000 και
υπηρετούν 9.000), αλλά και οι ανεξέλεγκτες δαπάνες υγείας που ανέρχονται σε
350 δισ. δρχ. ετησίως για όλα τα Ταμεία. Τέλος, ο ερασιτεχνικός τρόπος
αξιοποίησης της περιουσίας των Ταμείων στερεί από αυτά πόρους ύψους 250 δισ.
δρχ. ετησίως.

Οι παροχές

Ένα άλλο πρόβλημα, το οποίο προστίθεται στην κρίση του συστήματος κοινωνικής
ασφάλισης, είναι το θέμα των παροχών που παρατηρούνται μεγάλες ανισότητες
μεταξύ των ασφαλισμένων. Για παράδειγμα, υπάρχουν σήμερα συνταξιούχοι που
παίρνουν συντάξεις μεγαλύτερες από τους μισθούς που ελάμβαναν όταν εργάζονταν.
Έρευνα της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Προσωπικού Οργανισμών Κοινωνικής Πολιτικής
(ΠΟΠΟΚΠ) έδειξε ότι:

* Η ανώτατη σύνταξη για 35 έτη υπηρεσίας ή 10.500 ημέρες ασφάλισης καλύπτει σε
ορισμένες ομάδες το 70% των συντάξιμων αποδοχών, ενώ σε κάποιες άλλες
κλιμακώνεται μέχρι και το 100% των συντάξιμων αποδοχών.

* Η ανώτατη επικουρική σύνταξη αποτελείται από το 10% των συντάξιμων αποδοχών
μέχρι και 65%.

* Η κύρια και επικουρική ανώτατη σύνταξη, αθροιστικά, αποτελείται πάντα για τα
35 έτη ασφάλισης ή 10.500 ημέρες από το 80% των συντάξιμων αποδοχών και
ξεπερνάει σε ορισμένες περιπτώσεις το 140%.

Εντυπωσιακές είναι και οι ανισότητες στη χορήγηση συντάξεων. Για παράδειγμα,
μία μητέρα, 65 ετών, ασφαλισμένη στο ΤΕΒΕ, σήμερα συνταξιοδοτείται κανονικά
και το ίδιο έτος βγαίνει στη σύνταξη και η κόρη της, ηλικίας 40-42 ετών, από
Ταμείο του Δημοσίου ή των ΔΕΚΟ.

Εξάλλου, παρατηρείται το φαινόμενο ασφαλισμένοι με διαφορά λίγων ημερών στην
πρόσληψή τους να παρουσιάζουν μεταξύ τους διαφορές στο ύψος της σύνταξής τους
σε ποσοστό 30%-40% και σε όρια ηλικίας προς σύνταξη 5-10 έτη!