Ο συγκρατούμενος του «Πεταλούδα»

Γκιλάμ Σεζνέκ. Κρατούμενος επί 23 χρόνια

Οι αρχές δεν είχαν κανένα πτώμα, κανένα όπλο και κανέναν μάρτυρα για τον φόνο,
όμως ο Γκιλάμ Σεζνέκ καταδικάστηκε και εστάλη στα νησιά-φυλακές στα ανοικτά
των ακτών της Γαλλικής Γουιάνας. Εβδομήντα πέντε χρόνια και πλέον αργότερα, η
οικογένεια του ξεχασμένου ιδιοκτήτη πριονιστηρίου ελπίζει ότι η κακοδικία θα
διορθωθεί.

Η υπουργός Δικαιοσύνης Μαριλίζ Λεμπρανσί, με μια κίνηση πρωτοφανή για τα
νομικά δεδομένα, ζήτησε επίσημα να ανοίξει και πάλι η υπόθεση του 1924,
γεγονός που χαρακτηρίζεται νίκη για τον Ντενίζ Σεζνέκ, ο οποίος αφιέρωσε τη
ζωή του στην προσπάθεια να καθαρίσει το όνομα του παππού του.

«Ένας άνθρωπος κατηγορήθηκε για ένα έγκλημα, όταν κανείς δεν γνώριζε αν
πράγματι το έγκλημα είχε διαπραχθεί», δήλωσε ο 54χρονος Σεζνέκ. «Δεν υπήρχε
τόπος εγκλήματος, δεν υπήρχε κίνητρο. Δεν υπήρχε τίποτα, εκτός από την απόφαση
των ενόρκων η οποία κρίθηκε στην πλειοψηφία που της έδωσε μία ψήφος».

Στις 25 Μαΐου του 1923 ο Γκιλάμ Σεζνέκ έφυγε από το σπίτι του, από ένα χωριό
της Βρετάνης με τον φίλο του Πιέρ Γκεμενέρ, ξυλοκόπο και τοπικό πολιτικό, με
μία Κάντιλακ. Ήλπιζαν να πουλήσουν το αυτοκίνητο στο Παρίσι. Ήταν κι αυτό
μέρος όσων άφησαν οι Αμερικανοί φεύγοντας, μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όμως
η Κάντιλακ παρουσίασε σοβαρό πρόβλημα και ο Γκεμενέρ πήρε το τρένο και
εξαφανίστηκε. Ο χαρτοφύλακάς του, που περιείχε ένα ματωμένο πουκάμισο, βρέθηκε
στον σιδηροδρομικό σταθμό Λε Χαβρ.

Την 1η Ιουλίου, ο Σεζνέκ συνελήφθη για τη δολοφονία του φίλου του. Το μόνο
εναντίον του στοιχείο ήταν μια γραφομηχανή που βρέθηκε στο σπίτι του και η
οποία τον συνέδεσε με έγγραφα που υπήρχαν στον χαρτοφύλακα. Ο Σεζνέκ είπε ότι
επρόκειτο για συνωμοσία που είχε σκοπό την ενοχοποίησή του, όμως
καταδικάστηκε.

Ο επιθεωρητής Πιέρ Μπονί που είχε αναλάβει την υπόθεση αποκαλύφθηκε ότι ήταν
συνεργός των ναζί και εκτελέστηκε από απόσπασμα τον Δεκέμβριο του 1944. Στο
τέλος της ζωής του λέγεται ότι παραδέχθηκε πως αυτός είχε τοποθετήσει τη
γραφομηχανή και είχε μετανιώσει που έστειλε έναν αθώο άνθρωπο στη φυλακή. Τότε
όμως ο Σεζνέκ εξέτιε ήδη ποινή ισόβιας κάθειρξης σε καταναγκαστικά έργα, 10
μίλια από τη Γαλλική Γουιάνα. Ανάμεσα στους συγκρατουμένους του ήταν και ο
γνωστός δραπέτης Ανρί Σαριέρ, η ιστορία του οποίου στο βιβλίο «Ο Πεταλούδας»
έγινε ταινία στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Στιβ Μακ Κουίν. Κατά μέσον
όρο, οι κρατούμενοι άντεχαν 4 χρόνια. Ο Σεζνέκ επιβίωσε περισσότερα από 20. Το
1933 αρνήθηκε την απονομή χάριτος, δηλώνοντας ότι αν έπραττε το αντίθετο, αυτό
θα σήμαινε παραδοχή ενοχής.

Απελευθερώθηκε για λόγους καλής συμπεριφοράς το 1947 και επιστρέφοντας σπίτι
του δέχθηκε θερμότατο καλωσόρισμα από πλήθος χιλιάδων ατόμων. Επτά χρόνια
αργότερα σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα στο Παρίσι.

Διασημότητες όπως η ηθοποιός Κατρίν Ντενέβ αλλά και ο Γάλλος Πρόεδρος Ζακ
Σιράκ έχουν κατά καιρούς ταχθεί υπέρ της επανάληψης της δίκης και ο Σεζνέκ
έχει συγκριθεί με τον Άλφρεντ Ντρέιφους, τον εβραίο αξιωματικό που το 1894,
αφού δικάστηκε για εθνική προδοσία σε μια διαδικασία στιγματισμένη από
αντισημιτισμό, εστάλη στο Νησί του Διαβόλου.

Όμως ο Ντρέιφους ξαναδικάστηκε και απαλλάχθηκε των κατηγοριών.

Η ίδια η εξέλιξη της οικογένειας του Σεζνέκ χαρακτηρίζεται από τραγικότητα. Η
μεγαλύτερη κόρη του Μαρί έγινε νοσοκόμα, με την ελπίδα να την στείλουν στην
αποικία χανσενικών καταδίκων στη Γουιάνα για να συναντήσει τον πατέρα της.
Όμως πέθανε το 1930, σε ηλικία 20 χρόνων, χωρίς να το κατορθώσει. Η σύζυγός
του Μαρί Ζαν τα ερωτικά γράμματα της οποίας προς τον Σεζνέκ διατηρήθηκαν στα
αρχεία των φυλακών, πέθανε μέσα στη φτώχεια ύστερα από έναν χρόνο. «Ύστερα
ήρθε η σειρά της προγιαγιάς μου, που σε ηλικία 82 ετών ανέλαβε την υπόθεση»,
λέει ο Ντενίζ Σεζνέκ. «Ακολούθησε η μητέρα μου, όταν εγώ ήμουν 12 ετών».

Άνθρωπος – κλειδί

Εικόνα από Χόλιγουντ. Ο Στιβ Μακ Κουίν στον ρόλο του Ανρί Σαριέρ, συγκρατουμένου του Σεζνέκ

Ο Σεζνέκ περνά τα πρωινά στη σοφίτα του στο Παρίσι, εργαζόμενος για την
Γαλλική Εθνοσυνέλευση ως διορθωτής των ομιλιών των βουλευτών που καταγράφονται
στα επίσημα αρχεία. Τα απογεύματα ερευνά την υπόθεση του παππού του.
Υποστηρίζει ότι η εξαφάνιση του Γκεμενέρ και ο παππούς του μπορεί να
συνδέθηκαν με το παράνομο εμπόριο Κάντιλακ προς τη Σοβιετική Ένωση. Ο Σεζνέκ
και ο φίλος του πήγαιναν να συναντήσουν έναν «άνθρωπο κλειδί», τον Τσάρλι
Γκέρντι «τον Αμερικανό». Το 1966, λίγο πριν πεθάνει ο Γκέρντι παραδέχθηκε ότι
γνώριζε τον Γκεμενέρ, όμως πρόσθεσε ότι ανώτατοι αξιωματικοί της αστυνομίας
«μου είπαν να μείνω ήσυχος». Ύστερα από αυτήν την ομολογία, το 1996, πέντε
δικαστές επελήφθησαν της υπόθεσης ξανά. Όμως με πλειοψηφία τριών έναντι δύο
αποφάσισαν ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να ακυρωθεί η καταδίκη.

Χρόνια αργότερα, το 1998, μια γυναίκα πρώην αντιστασιακή, η Κολέτ Νολ, δήλωσε
ότι αναγνώρισε στον Γκέρντι έναν προδότη της Γκεστάπο που ήξερε τον Μπόνι. Η
Λεμπρανσί ισχυρίζεται ότι αυτό θα πρέπει να είναι αρκετό για την ανατροπή της
καταδίκης. Η ίδια ενδιαφέρεται προσωπικά για την υπόθεση ­ είναι αντιδήμαρχος
του Morlaix, της περιοχής απ’ όπου ξεκίνησε εκείνη τη μοιραία μέρα του 1923 ο Σεζνέκ.