Αφροδισιακό σε… χωνάκι!

΄Ηταν ένα χειμωνιάτικο απόγευμα πολλά χρόνια πριν. Καθόμουν στον καναπέ και
διάβαζα ένα βιβλίο με τον τίτλο «Βιολογία της ορχιδέας», μια ωραία συλλογή από
σοβαρά άρθρα γραμμένα από άγνωστους και εκκεντρικούς ειδικούς. Ξεφύλλιζα το
βιβλίο και γελούσα πνιχτά, όταν έπεσα σε μια αναφορά για ένα παγωτό ορχιδέας
στην Ανατολική Τουρκία. Περιέγραφε ένα επιδόρπιο που φτιαχνόταν με βολβούς
άγριας ορχιδέας, γάλα και ζάχαρη. Οι κατασκευαστές χτυπούσαν καλά το παγωμένο
μείγμα, το οποίο στη συνέχεια καταναλωνόταν με μαχαίρι και πιρούνι, ενώ είχε
τέτοια ελαστικότητα που μπορούσε να απλωθεί ακόμη και… σε σκοινάκι
γυμναστικής. Σκοινάκι γυμναστικής από παγωτό ορχιδέας;

Ένα μήνα αργότερα στεκόμουν στην κουπαστή ενός παλιού φέρι μπόουτ που διέσχιζε
τον Βόσπορο, κατευθυνόμενο προς Κωνσταντινούπολη. Έχοντας πίσω μου τη θολωτή
σκιά της Αγίας Σοφίας, προσπαθούσα να φανταστώ μια πουτίγκα που, σύμφωνα με
τους ειδικούς, μπορεί να επουλώσει τραύματα στην σπλήνα, να χρησιμοποιηθεί
προληπτικά ενάντια στη χολέρα και τη φυματίωση, να διευκολύνει τον τοκετό, να
σταματήσει το τρέμουλο των άκρων και να βελτιώσει τη σεξουαλική ζωή. Οι
ικανότητες αυτού του προϊόντος έμοιαζαν αμφισβητήσιμες ακόμη και αν τις
κρίνεις με βάση το δυτικό μάρκετινγκ και έτσι αποφάσισα να ερευνήσω τις
προκλητικές φήμες.

Σοφός του πεζοδρομίου. Ο Μεβλούτ Ντογκάν με το περίφημο μούσι του απολαμβάνει ένα χωνάκι «σαλέπι ντοντούρμα»

Γι’ αυτό θέλησα να επισκεφτώ τον Αλί Κουμπασάρ, τον άνθρωπο που φτιάχνει το
παγωτό ορχιδέας στην Κωνσταντινούπολη πάνω από 28 χρόνια. Ο Αλί και τα τέσσερα
αδέρφια του έχουν το Αλί Ουστά, ένα κατάστημα παγωτού στην περιοχή Μόντα. Εκεί
έφαγα την πρώτη μπουκιά από «σαλέπι ντοντούρμα», το τουρκικό παγωτό από
ορχιδέα. Τριάντα δύο είδη φιλοξενούσε το κατάστημα, αλλά εγώ θέλησα να
δοκιμάσω το βασικό. Έμοιαζε με παγωτό βανίλια. Ήταν κρεμώδες και είχε τόσο
λεία υφή που με παραξένεψε. Το παγωτό ήταν νοστιμότατο. Ο Αλί μού εξήγησε ότι
η τουρκική λέξη για το παγωτό είναι «ντοντούρμα» και ότι το απαραίτητο
συστατικό του είναι το σαλέπι, που φτιάχνεται με ένα υπόλευκο αλεύρι, το οποίο
αλέθεται από τους αποξηραμένους βολβούς ενός συγκεκριμένου είδους άγριας
ορχιδέας.

Παρόμοιες ορχιδέες φύονται στην Ευρώπη, την Ανατολική Μεσόγειο και την Ασία,
όμως οι βολβοί για το παγωτό προέρχονται από τα οροπέδια της Ανατολίας. Εκεί
οι χωρικοί συλλέγουν τους διπλούς βολβούς στη διάρκεια της άνοιξης και του
καλοκαιριού. Η λέξη σαλέπι προέρχεται από την αραβική σάλεμπ που θα πει
«όρχεις αλεπούς». Ο Αλί μού έδειξε μερικούς βολβούς και αν και ποτέ δεν έτυχε
να εξετάσω τόσο λεπτομερειακά μια αλεπού, υποθέτω ότι οι διπλές ωοειδείς
σφαίρες έμοιαζαν καταπληκτικά με αυτό το σημείο…

«Καυτό» εμπόρευμα. Ο Μεχμέτ Αντνάν Ντεντέογλου πουλάει σειρές με βολβούς ορχιδέας

Υπάρχουν αναφορές σε αρχαία κείμενα που κάνουν λόγο γι’ αυτήν την ομοιότητα. Ο
Έλληνας φαρμακολόγος του 1ου αιώνα Διοσκουρίδης επισήμανε τη χρήση των βολβών
ορχιδέας ως αφροδισιακό. Η αρχαιοελληνική λέξη όρχις έχει άμεση σχέση. Έτσι
φαίνεται ότι το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον στις ορχιδέες επικεντρωνόταν αρχικά στις
επιδράσεις που είχε στον ερωτικό τομέα η κατανάλωση των βολβών παρά στην
εκτίμηση των όμορφων αυτών λουλουδιών. Ο Αλί μού είπε ότι το σαλέπι ντοντούρμα
προήλθε από την πόλη Μαράς, της Νοτιοανατολικής Τουρκίας. Στην ευρύτερη
περιοχή αναπτύσσονται πολλά είδη ορχιδέας, υπάρχει γάλα αγελαδινό, κατσικίσιο
και πρόβειο, και άφθονο χιόνι για τη διαδικασία της ψύξης. Ένα ζεστό ρόφημα,
που επίσης ονομάζεται σαλέπι, φτιάχνεται από αποξηραμένους βολβούς ορχιδέας,
ζάχαρη, γάλα και κανέλα. Εκατοντάδες χρόνια σερβιριζόταν τους κρύους
χειμερινούς μήνες στην Ελλάδα, στη Συρία, στην Τουρκία, ακόμη και στη
Βρετανία. Σήμερα, όταν οι Τούρκοι ισχυρίζονται ότι δυναμώνει το σώμα, είναι
εμφανές ποιο ακριβώς σημείο του σώματος εννοούν. Ο Αλί είπε επίσης ότι το
πρώτο σαλέπι ντοντούρμα προέκυψε μάλλον κατά λάθος ­ ήταν το αποτέλεσμα ενός
ζεστού ροφήματος που πάγωσε μια νύχτα σε ένα δοχείο.

Στην προσπάθειά μου να μάθω περισσότερα πήγα στην πόλη Μαράς και στη συνέχεια
συναντήθηκα με τον Μεβλούτ Ντογκάν, έναν άψογα ντυμένο «σοφό του πεζοδρομίου»
με ένα τεράστιο μούσι, οι άκρες του οποίου ήταν στερεωμένες με καρφίτσες στους
ώμους του πάνω από το σακάκι. Με πήγε στο καλύτερο κατάστημα της περιοχής που
πουλούσε παγωτά ορχιδέας.

Ζευγάρια και ηλικιωμένοι

«Σαλέπι ντοντούρμα». Ο Μοχάμεντ Καμπούρ επιδεικνύει τις ελαστικές ιδιότητες του παγωτού

Εκεί, στο Γιασάρ Παστενεσί, είδα κάποιον άνδρα να χτυπάει με μεταλλικές
ράβδους το περιεχόμενο ενός παγωμένου δοχείου. Ήταν απορροφημένος στην εργασία
του, χτυπώντας και ανακατεύοντας το υλικό του. Νεαρά ζευγάρια και ηλικιωμένοι
κάθονταν υπομονετικά στην ουρά μπροστά από το κατάστημα. Με γυμνό χέρι πήρε
μια μπάλα από το υλικό του δοχείου, την έβαλε σε ένα χωνάκι, πρόσθεσε μερικά
φιστίκια και το έδωσε σε έναν πελάτη. Όταν ήρθε η σειρά μας, ο Μεβλούτ μού
θύμισε: «Αν φας ντοντούρμα, η σεξουαλική σου ζωή γίνεται καλύτερη. Επίσης
θεραπεύει τη βρογχίτιδα και σου μαλακώνει το στήθος…».

Επέστρεψα στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί στη Νέα Υόρκη. Περιμένοντας στην
ουρά για τον έλεγχο στο αεροδρόμιο, ξαφνικά θυμήθηκα την πλαστική τσάντα που
είχα πάρει μαζί μου με σκόνη από σαλέπι. Μόλις συνειδητοποίησα ότι έμοιαζε με
ηρωίνη, μου έκαναν νόημα ότι είχε έρθει η σειρά μου. Ο αξιωματικός άρχισε την
έρευνα και μέσα σε λίγα λεπτά είχε ανακαλύψει τη λευκή σκόνη…

«Λοιπόν, τι έχουμε εδώ;», με ρώτησε.

«Είναι σκόνη από αποξηραμένους βολβούς ορχιδέας, για να φτιάξω παγωτό “όρχεις
αλεπούς”», απάντησα.

«Παγωτό; Όρχεις… αλεπούς;», είπε παραξενεμένος.

«Μια τουρκική λιχουδιά», εξήγησα…

Ο Eric Hansen είναι συγγραφέας του βιβλίου «Orchid Fever» , απόσπασμα
του οποίου είναι το παραπάνω κείμενο.