Το τέλος της κοιλάδας με τις παπαρούνες

Υποστηρικτές των Ταλιμπάν καταστρέφουν τις καλλιέργειες οπίου που διαμόρφωναν την παγκόσμια παραγωγή ηρωίνης σε ποσοστό έως και 80%, ενώ εξασφάλιζαν σχετική ευημερία για πολλούς αγρότες και τις οικογένειές τους

Επικρατούσε κάποτε η άποψη ότι το χωριό Χάντα ­ μια περιοχή περιβαλλόμενη από
λασπότοπο στο Νοτιοανατολικό Αφγανιστάν ­ ήταν τυχερό. Οι αγρότες εκεί δεν
είχαν μία αλλά δύο επικερδείς πηγές εισοδήματος. Υπήρχαν τα βουδιστικά
κειμήλια, τα οποία μπορούσαν να «απομονωθούν» μέσα στο σκοτάδι από τα πολλά
αρχαία μνημεία που «ρυπαίνουν» την ακανόνιστη κοιλάδα και τα οδοντωτά λευκά
όρη της. Και υπήρχε και το όπιο, ένα προϊόν που ευδοκιμούσε στις
νοικοκυρεμένες περιορισμένες εκτάσεις που μεταβάλλονται κάθε Απρίλιο σε
θάλασσα πράσινου και κόκκινου.

Όμως φέτος τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η εξέλιξη αν και αθέατη,
ανεκμετάλλευτη από τη διεθνή κοινότητα, ήθελε τους δογματικούς ηγέτες Ταλιμπάν
του Αφγανιστάν να βάζουν τέλος στο εμπόριο οπίου, όπως αποκαλύπτει ο
«Ομπσέρβερ», βυθίζοντας στο χρέος και την απελπισία τους αγρότες της Χάντα.
Δυτικές πηγές στην Καμπούλ επιβεβαίωσαν ότι η παραγωγή οπίου στο Αφγανιστάν,
ουσιαστικά έπαυσε. Και αυτό, περίπου έναν χρόνο μετά το διάταγμα που εξέδωσε ο
απόλυτος ηγέτης, Μουλάς Μοχάμαντ Ομάρ, με το οποίο το όπιο χαρακτηρίζεται
στοιχείο μη ισλαμικό.

Οι αγρότες της περιοχής έμαθαν γι’ αυτό όταν μία ομάδα στρατιωτών με μαύρα
τουρμπάνια, οπλισμένοι με Καλάσνικοφ έφθασαν στο χωριό τους. «Οι Ταλιμπάν
ήρθαν εδώ και είδαν τις παπαρούνες. Χτύπησαν κάποια άτομα και τους είπαν ότι
θα έμπαιναν στη φυλακή και θα βασανίζονταν αν συνέχιζαν να φυτεύουν σπόρους»,
λέει ο αγρότης Αμντούλ Ρασίντ. «Ύστερα, οι γηραιότεροι του χωριού είπαν στους
Ταλιμπάν ότι θα καταστρέφαμε οι ίδιοι τις φυτείες. Χρειαστήκαμε τέσσερις
ημέρες».

Στα γειτονικά χωριά γύρω από την πόλη Τζαλαλαμπάντ ­ με το διακριτικό άρωμα
πορτοκαλιού που τη χαρακτηρίζει ­ καθώς και στην εύφορη κοιλάδα Χέλμαντ, όπου
παραγόταν το μισό όπιο της χώρας, καταγράφεται η ίδια ιστορία. Το συνεργείο
του «Ομπσέρβερ» περιόδευσε στο Νότιο Αφγανιστάν την περασμένη εβδομάδα και δεν
βρήκε κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει καλλιέργεια οπίου. Από το εμπόριο
αυτό παρήχθη πέρυσι το 75% της παγκόσμιας ποσότητας ηρωίνης. Οι φυτείες που
φαίνονταν δίπλα στον δρόμο έχουν εξαφανιστεί. Έχουν αντικατασταθεί από οργιώδη
βλάστηση σίτου, ευτελούς όμως αξίας. «Είχα ενάμισι χωράφι παπαρούνα. Τώρα δεν
έχουμε τίποτα. Έχω να θρέψω 14μελή οικογένεια. Δεν πρέπει να αγοράσω ρούχα για
τα παιδιά μου; Δεν πρέπει να τα ταΐσω; Δεν πρέπει να τα πάω στον γιατρό;»
αναρωτιέται ο αγρότης Χουσέν Γκουλ και ο Χαν Αφζάλ, δίπλα του προσθέτει:
«Κατηγορώ τους Αμερικανούς γιατί μας υποσχέθηκαν βοήθεια. Όμως δεν βοήθησαν.
Καθόλου». Από τη στιγμή που επιβλήθηκε απαγόρευση στην παραγωγή οπίου, η τιμή
του κιλού εκτινάχθηκε από τις 3.000 πακιστανικές ρουπίες (35 στερλίνες) στις
40.000 (470 στερλίνες). Μέχρι στιγμής, το γεγονός αυτό δεν επέσυρε, εμφανείς
τουλάχιστον επιδράσεις, στις διεθνείς αγορές ηρωίνης και αυτό χάρη στα
τεράστια αποθέματα χωρών όπως το Πακιστάν, το Ιράν και η Τουρκία, όπου
τελειοποιείται το ακατέργαστο όπιο. Ειδικοί στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη
Βρετανία εκτιμούν ότι η μείωση της παραγωγής είναι πιθανόν να οδηγήσει σε
έλλειμμα ποσοτήτων και άνοδο των τιμών διεθνώς, αν και στην πραγματικότητα,
χώρες όπως η Βιρμανία και η Κολομβία ενδέχεται να αυξήσουν την παραγωγή τους
ώστε να ικανοποιηθεί η ζήτηση. Για ορισμένους αγρότες ­ εκείνους που έκρυβαν
καστανή ρητίνη σε υγρές πλαστικές σακούλες ­ η απαγόρευση που επέβαλαν οι
Ταλιμπάν οδήγησε σε πολλαπλασιασμό των κερδών τους. Για τους απλούς Αφγανούς
όμως, που έχουν πληγεί από το κόστος του πολέμου, της ξηρασίας και της
σοβιετικής κατοχής, οι συνέπειες της απαγόρευσης επιδεινώνουν τις κακουχίες.
Οι ειδικευμένοι, πλέον, εργάτες που κάθε άνοιξη μετέβαιναν στην εύφορη κοιλάδα
για την περισυλλογή του καρπού, είναι τώρα άνεργοι.

«Ήταν ένα μνημειώδες καθήκον», δήλωσε ο Φαΐζ Αχμέντ Φαΐζ, εκπρόσωπος των
Ταλιμπάν σε θέματα διεθνών σχέσεων, συμπληρώνοντας ότι η ισλαμική κυβέρνησή
του ξερίζωσε πλήρως τα φυτά. «Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας σε αυτό το
τρομακτικό εγχείρημα ήταν απροσδόκητη. Μας επέβαλαν περισσότερες κυρώσεις»,
πρόσθεσε. Η πραγματικότητα είναι περίπλοκη. Το χασάρ, όπως το ονομάζουν,
παράγεται στο Αφγανιστάν επί αιώνες. Οι αγρότες στη Χάντα λένε ότι οι
παπαρούνες ευδοκιμούν στην κοιλάδα από τότε που θυμούνται τον εαυτό τους και
την εποχή ­ πριν από 30 χρόνια ­ του βασιλιά Ζαχίρ Σαχ που εκθρονίστηκε. Υπό
τους Ταλιμπάν όμως, η παραγωγή αυξήθηκε θεαματικά, φθάνοντας στο σημείο το
Αφγανιστάν να καταστεί η χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή οπίου, διοχετεύοντας
στην Ευρώπη το 80% της συνολικής εισαγωγής ηρωίνης. Μεταφερόταν μέσω των
ερήμων του Πακιστάν και στη συνέχεια, διέσχιζε την Αραβική Θάλασσα και μέσω
Ιράν κατέληγε στην Ανατολική Τουρκία. Άλλη οδός ήταν οι βόρειοι γείτονες του
Αφγανιστάν, το Τουρκμενιστάν και το Τατζικιστάν. Η φορολόγηση του οπίου
υπολογίζεται ότι απέφερε στους Ταλιμπάν περίπου 20 εκατομμύρια δολάρια. Τους
τελευταίους μήνες του 2000 ο Μουλάς Ομάρ φάνηκε να πείστηκε από τη Δύση να
τερματίσει την παραγωγή οπίου. Ήλπιζε σε κάποιο αντάλλαγμα, ίσως και στη μορφή
της «διπλωματικής αναγνώρισης». Όμως, τα Ηνωμένα Έθνη επέβαλαν ακόμη
σκληρότερες κυρώσεις στο Αφγανιστάν εξαιτίας της άρνησής του να εκδώσει τον
Σαουδάραβα τρομοκράτη Οσάμα Μπιν Λάντεν, ο οποίος φερόταν να βρίσκεται στην
περιοχή. Ο Ομάρ απάντησε καταστρέφοντας τα δύο γιγάντια αγάλματα του Βούδα. Το
Πρόγραμμα Ελέγχου των Ναρκωτικών των Ηνωμένων Εθνών, που αποζημίωνε τους
αγρότες για να αλλάξουν τις καλλιέργειες οπίου, περιόρισε δραστικά την
οικονομική υποστήριξη, όταν παρουσιάστηκε έλλειμμα χρηματοδότησης, μεταξύ
άλλων και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.