Σύγχυση για τις προθέσεις των Αμερικανών στα Βαλκάνια

Μια περίεργη πρεμιέρα διάλεξε η Αθήνα για την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
το πρώτο εξάμηνο του 1994 ­ επέβαλε οικονομικό κι εμπορικό εμπάργκο στα
Σκόπια, έπειτα από ατέρμονες διαπραγματεύσεις και οξύνσεις, συλλαλητήρια και
ανένδοτους, αποπομπές υπουργών και συμβούλια πολιτικών αρχηγών. Στις παγωμένες
Βρυξέλλες, ο Θόδωρος Πάγκαλος κι ο Γιώργος Παπανδρέου, εκπροσωπώντας την
ελληνική προεδρία και την Αθήνα, βρίσκονται στη δυσάρεστη θέση να υπερασπίσουν
μια πολιτική που είχε αποφασίσει ο Ανδρέας Παπανδρέου σε συνεννόηση με τον
Ευάγγελο Βενιζέλο. Επρόκειτο για την πιο ριζοσπαστική κίνηση της ελληνικής
εξωτερικής πολιτικής στα Βαλκάνια, που κόντεψε να τινάξει στον αέρα την
ελληνική προεδρία.

Έκτοτε, κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Αρχής γενομένης από την εμπνεύσεως
Χόλμπρουκ Ενδιάμεση Συμφωνία Ελλάδος – ΠΓΔΜ ­ που ανακοινώθηκε έξω από την
Εκάλη ­ και που έλυνε τα πάντα πλην του ονόματος. Οι δυο χώρες ανέπτυξαν τις
σχέσεις τους, το θέμα του ονόματος πηγαινοέρχεται στον ΟΗΕ αενάως και πάει
λέγοντας.

Μέχρι τώρα ­ που τα Σκόπια, όπως πολλοί είχαν προβλέψει, εισπράττουν την
«εισαγωγή» του UCK στο έδαφός τους. Η χώρα απειλείται με κατάρρευση και η
Ελλάδα προσπαθεί με κάθε τρόπο να στηρίξει το αβάφτιστο κρατίδιο ­ μέχρι του
σημείου ο Κώστας Σημίτης να επιβάλει λίγο πολύ την παρουσία του προέδρου
Τραϊκόφσκι στη Σύνοδο Κορυφής της Στοκχόλμης.

Ωστόσο, συνεργάτες του κ. Σημίτη επισημαίνουν τους κινδύνους που υπάρχουν και
για την Ελλάδα από τις δυσοίωνες εξελίξεις στα βόρεια σύνορα: εάν
δημιουργηθεί, έστω διά της βίας, μια μεγάλη Αλβανία, ποια θα είναι η θέση της
Ελλάδας ­ με το μόρφωμα αυτό προς Βορράν και κάπου 500.000 Αλβανούς μέσα στην
Ελλάδα;

Οι ΗΠΑ

«Ανησυχούμε πολύ για την κατάσταση στην ΠΓΔΜ. Υποστηρίζουμε τις προσπάθειες
του ΝΑΤΟ να ενισχύσει τα σύνορα της ΠΓΔΜ. Είμαστε υπέρ της εδαφικής
ακεραιότητας της χώρας αυτής και δεν υποστηρίζουμε την αλλαγή συνόρων στα
Βαλκάνια». Αυτό αναφέρει σε δήλωσή του στα «ΝΕΑ» ο Αμερικανός πρέσβης στην
Αθήνα, Νίκολας Μπερνς, προσθέτοντας ότι «είμαστε σε στενή συνεργασία με την
Ελλάδα και τους εταίρους μας, ώστε το ΝΑΤΟ να περιορίσει τη δράση των
εξτρεμιστών του Κοσόβου».

Ο κ. Μπερνς ξεκαθαρίζει ακόμη ότι «θα διατηρήσουμε τις δυνάμεις μας στη Βοσνία
και το Κόσοβο, όπως έχει πει και ο υπουργός Εξωτερικών, Κόλιν Πάουελ, για
κάποιο ακόμη διάστημα, διότι έχουμε δουλειά να κάνουμε εκεί».

Παρά τις διαβεβαιώσεις του Αμερικανού πρέσβη ­ που κινούνται, άλλωστε, στο
ίδιο πνεύμα με τις δηλώσεις του εκπροσώπου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Ρίτσαρντ
Μπάουτσερ, αλλά και του κ. Πάουελ ­ τόσο η Αθήνα, όσο κι οι άλλες ευρωπαϊκές
πρωτεύουσες, θεωρούν ότι οι προθέσεις των Αμερικανών για τα Βαλκάνια γενικά
και τα Σκόπια ειδικότερα, κάθε άλλο παρά σαφείς είναι. «Ψαχνόμαστε όλοι», ήταν
η χαρακτηρισική έκφραση ενός συνεργάτη του κ. Σημίτη.

Μια αιτία σύγχυσης είναι το τι μέλλει γενέσθαι με τα αμερικανικά στρατεύματα
στη Βοσνία και το Κόσοβο. Προεκλογικώς ο Τζορτζ Μπους είχε ταχθεί υπέρ της
σταδιακής αποχώρησης ­ της απεμπλοκής από τα Βαλκάνια. Τώρα, ο Αμερικανός
υπουργός Εξωτερικών, Κόλιν Πάουελ, λέει ότι «μαζί (σ.σ.: με τους Ευρωπαίους)
μπήκαμε, μαζί θα φύγουμε». Και την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να
κοιτά με μισό μάτι τη δημιουργία του ευρωπαϊκού στρατού, που θα μπορούσε
κάποτε να αντικαταστήσει το ΝΑΤΟ.

Η κυριότερη, ωστόσο, αιτία σύγχυσης, σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, είναι η
αντιμετώπιση των Αλβανών εξτρεμιστών που δρουν τώρα στα Σκόπια. «Οι Αμερικανοί
ανησυχούν περισσότερο για το τι μπορεί να πάθει έστω κι ένας Αμερικανός
στρατιώτης, παρά να βάλουν στη θέση τους τους εξτρεμιστές», έλεγε Δυτικός
διπλωμάτης στην Αθήνα. Και προσέθετε πως «στην πράξη αυτό εκλαμβάνεται από τον
UCK κι όσους ονειρεύονται τη Μεγάλη Αλβανία ως ενθάρρυνση ­ κι αποθρασύνονται,
ξέροντας ότι οι ΝΑΤΟϊκοί, και κυρίως οι Αμερικανοί που είναι ανεπτυγμένοι στα
σύνορα Κοσόβου – ΠΓΔΜ, δεν πρόκειται να ανοίξουν πραγματικά πυρ».

Ο αμερικανικός στρατός δεν είναι φτιαγμένος για την υπεράσπιση της ειρήνης
(peacekeeping), αναγνωρίζει ένας Αμερικανός αξιωματούχος του ΝΑΤΟ,
προσθέτοντας πως η άσκηση πίεσης στους Αμερικανούς για να γίνουν πιο
επιθετικοί μπορεί να οδηγήσει σε αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τα
Βαλκάνια. «Η επιστροφή Αμερικανών στρατιωτών μέσα σε φέρετρα θα προκαλούσε
ισχυρή πίεση στο Κογκρέσο για την πλήρη αποχώρηση των αμερικανικών
στρατευμάτων, κι αυτό δεν το θέλει κανείς», προσθέτει.

Ασάφεια

Άλλος ξένος διπλωμάτης, η χώρα του οποίου έχει άριστες σχέσεις με την
Ουάσιγκτον, έλεγε πως «οι Αμερικανοί έρχονται στο ΝΑΤΟ, ακολουθούν και
συμφωνούν με τη γενική τάση, αλλά εμείς δεν ξέρουμε τι εννοούν πραγματικά και
τι θέλουν». Αυτός είναι ο λόγος που ελληνικές διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν
πως ακόμη και η διακηρυγμένη πρόθεση της Συμμαχίας να στεγανοποιήσει τα σύνορα
Κοσόβου – ΠΓΔΜ είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα υλοποιηθεί στην πράξη.

Στη γενική καχυποψία έναντι της Ουάσιγκτον παίζει ρόλο και το αμαρτωλό
παρελθόν ­ το γεγονός, δηλαδή, ότι ο UCK είναι «παιδί» των αμερικανικών
μυστικών υπηρεσιών. Όπως αποκάλυψε πρόσφατα η βρετανική «Ομπζέρβερ», η CIA
είχε ενθαρρύνει τους μαχητές του UCK να εξεγερθούν στη Νότια Σερβία, σε μια
προσπάθεια να υπονομευθεί ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, και έκλεισε τα μάτια στη
λαθραία διακίνηση ανδρών και όπλων μέσω των συνόρων του Κοσόβου.

Υπό τις νέες συνθήκες που δημιουργούνται στα Βαλκάνια, και με την αλλαγή
φρουράς στην Ουάσιγκτον, θα αποκηρύξει η «μαμά» το παιδί της; Κάποιες θετικές
ενδείξεις υπάρχουν: οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες συνεργάζονται με τις
μυστικές υπηρεσίες της ΠΓΔΜ, παρέχοντάς τους αεροφωτογραφίες και άλλες
πληροφορίες για τη δράση των εξτρεμιστών. Χρειάζονται όμως περισσότερα, το
παρελθόν είναι βεβαρημένο.

Παλαιός διπλωμάτης έλεγε ότι στο κλίμα που έχει δημιουργηθεί παίζει επίσης
ρόλο η διαφορά συμφερόντων ­ «Οι Αμερικανοί θέλουν απλώς να σηκωθούν και να
φύγουν, ασχέτως εάν θα αφήσουν πίσω τους μια Μεγάλη Αλβανία ή ένα χάος, ενώ
εμείς οι Ευρωπαίοι έχουμε συμφέρον σε μια σταθερότητα στα Βαλκάνια ­ και
σταθερότητα δεν επιτυγχάνεται με την ανεξέλεγκτη δράση των Αλβανών ενόπλων».

Η «Μεγάλη Αλβανία»

Η «Μεγάλη Αλβανία» δεν είναι πάντως το μοναδικό σενάριο για την περιοχή. Και
όπως δείχνουν τα πράγματα είναι μάλλον το λιγότερο πιθανό σενάριο, αφού το
αλβανικό κράτος κατέρρευσε το 1997 και σήμερα δεν έχει ούτε τα μέσα ούτε τις
φιλοδοξίες για κάτι τέτοιο. Ο ίδιος ο πρόεδρος Μεϊντάνι, μάλιστα, λέει ότι η
δράση των εξτρεμιστών θέτει σε κίνδυνο τις προσπάθειες της Αλβανίας για
προσέγγιση με την Ευρώπη. Πιο ρεαλιστική θα ήταν η επιδίωξη ενός «Μεγάλου
Κοσόβου», που θα αποτελούσε τη βάση της ένωσης όλων των Αλβανών. Και αυτή η
ιδέα όμως δέχθηκε ισχυρό πλήγμα με την ήττα των σκληροπυρηνικών του UCK στις
δημοτικές εκλογές του Οκτωβρίου του 2000, όπου υπερίσχυσε ο μετριοπαθής Ισμαήλ
Ρουγκόβα.

Στα βαθιά νερά οι Σκοπιανοί

Στα βαθιά έπεσαν ξαφνικά οι Ένοπλες Δυνάμεις των Σκοπίων με την έκρηξη του
αλβανικού εθνικισμού στο έδαφός τους. Οι Ένοπλες Δυνάμεις του κράτους με τα
2,1 εκατ. κατοίκους, δεν υπερβαίνουν τις 15.000, ενώ παράλληλα υπάρχει και
«σώμα» της αστυνομίας με ειδική εκπαίδευση για επιχειρήσεις.

Ο εξοπλισμός και το κύριο υλικό των Ενόπλων Δυνάμεων είναι προελεύσεως του
πρώην γιουγκοσλαβικού στρατού, ενώ κατά την τελευταία 10ετία έχουν ενισχυθεί
με περιορισμένες προμήθειες και ξένη βοήθεια ­ κυρίως από τις ΗΠΑ και τη
Γερμανία. Και η Ελλάδα, πάντως, παραχώρησε πέρυσι στα Σκόπια δωρεάν 10
τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού «Λεωνίδας», ενώ βρίσκεται ήδη σε
εξέλιξη ελληνοσκοπιανή συμφωνία για παροχή δευτερεύοντος υλικού (οχήματα,
ασύρματοι, υγειονομικό υλικό κ.λπ.). Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και
προσπάθεια για βαθμιαίο εκσυγχρονισμό των Ε.Δ. με βάση τα δυτικά πρότυπα και
μάλλον προς αυτή την κατεύθυνση θα κινηθούν οι αγορές όπλων και πυρομαχικών
που ανακοίνωσαν χθες εσπευσμένα τα Σκόπια.

Η ΠΓΔΜ (FYROM) θα διαθέσει «σημαντικά ποσά» από τον προϋπολογισμό και τα
αποθέματα σε σκληρό νόμισμα που έχει για αγορά όπλων, δήλωσε ο υπουργός
Οικονομικών Νικόλα Γκρούγεφσκι.

«Η προμήθεια όπλων, πυρομαχικών και εξοπλισμού για τον στρατό και την
αστυνομία έχει ήδη δρομολογηθεί», δήλωσε ο υπουργός Οικονομικών της ΠΓΔΜ,
σύμφωνα με τηλεγράφημα του γιουγκοσλαβικού πρακτορείου ειδήσεων Τανγιούγκ.

Ο Νικόλα Γκρούγεφσκι διαβεβαίωσε ότι η ΠΓΔΜ μπορεί να χρηματοδοτήσει το
εξοπλιστικό πρόγραμμά της χωρίς να αποσταθεροποιήσει το εθνικό νόμισμα, το
οποίο έχει δεχθεί σοβαρές πιέσεις μετά την κρίση που προκλήθηκε από τη δράση
των Αλβανών εξτρεμιστών.

Αρκετά πριν προχωρήσει στις νέες προμήθειες ο στρατός των Σκοπίων βελτίωσε την
εκπαίδευση αλλά και τη δομή του, που στηρίζεται σε 4 (μη πλήρως) επανδρωμένες
ταξιαρχίες. Έχει δημιουργήσει επίσης μια Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης (που
αφομοίωσε τη μία ταξιαρχία του στρατού και δυνάμεις ασφαλείας και
πολιτοφυλακής) ­ αυτή φαίνεται ότι φέρει το κύριο βάρος αντιμετώπισης των
εξτρεμιστικών ομάδων των Αλβανών.

Άρχισε η επιχείρηση κατά των εξτρεμιστών

Λίγες ώρες μετά την εκπνοή του κυβερνητικού τελεσιγράφου, που καλούσε τους
Αλβανούς αντάρτες να παραδοθούν ή να εγκαταλείψουν τη χώρα, οι στρατιωτικές
δυνάμεις της ΠΓΔΜ άρχισαν να σφυροκοπούν χθες το πρωί, από τις 10 τοπική ώρα,
τις θέσεις των ανταρτών στους λόφους γύρω από την πόλη του Τέτοβο.

Πρόκειται, σύμφωνα με πληροφορίες από το Τέτοβο, για την τελική εκκαθαριστική
επιχείρηση πριν από την επίθεση των δυνάμεων της ΠΓΔΜ, που αποφασίστηκε παρά
τη μονομερή εκεχειρία που κήρυξαν χθες οι Αλβανοί αντάρτες. Σύμφωνα με έναν
εικονολήπτη του πρακτορείου Reuters, οι Σκοπιανοί αστυνομικοί πυροβόλησαν και
σκότωσαν δύο πολίτες, πιθανότατα Αλβανούς, όταν, αφού σταμάτησαν το αυτοκίνητο
στο οποίο επέβαιναν, ένας από αυτούς επιχείρησε να πετάξει εναντίον τους κάτι
που έμοιαζε με χειροβομβίδα.

Όπως μετέδωσε πάντως το εθνικό ραδιοφωνικό δίκτυο της ΠΓΔΜ, επικαλούμενο πηγές
των δυνάμεων ασφαλείας, οι εξτρεμιστές έχουν αρχίσει να εγκαταλείπουν τις
θέσεις τους στα υψώματα γύρω από το Τέτοβο, γύρω από τον λόφο Κάλε και το
χωριό Σέλτσε, και κατευθύνονται προς το χωριό Βεσάλα, που βρίσκεται σε
απόσταση 3 χιλιομέτρων από τα σύνορα με το Κόσοβο.

Εκπρόσωπος των δυνάμεων ασφαλείας της ΠΓΔΜ δήλωσε ότι δεκάδες Αλβανοί
τρομοκράτες συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια επιχείρησης της αστυνομίας χωρίς να
προβάλουν αντίσταση.

“Αφού ολοκληρωθεί η επιχείρηση”, είχε δηλώσει ο πρόεδρος της ΠΓΔΜ, Μπόρις
Τραϊκόφσκι, “συμφωνήσαμε να εντείνουμε τον πολιτικό διάλογο με όλα τα νόμιμα
πολιτικά κόμματα όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των εθνοτήτων”.

Η επανάληψη των εχθροπραξιών αναμένεται να περιπλέξει το έργο των Δυτικών
πολιτικών που έσπευσαν χθες στην ΠΓΔΜ για επείγουσες διαβουλεύσεις με την
κυβέρνηση. Στο μεταξύ, ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Γιόσκα Φίσερ, κάλεσε
χθες τους ηγέτες των Αλβανών του Κοσόβου να καταδικάσουν τη δράση των ανταρτών
στο βόρειο τμήμα της ΠΓΔΜ. Αν και τόνισε ότι “το αλβανικό θέμα είναι ευαίσθητο
και ανοιχτό”, ο Φίσερ δήλωσε ότι οποιαδήποτε κίνηση για τη δημιουργία Μεγάλης
Αλβανίας θα συναντήσει τη σθεναρή αντίσταση της διεθνούς κοινότητας. “Η
διεθνής κοινότητα δεν θα επιτρέψει την αλλαγή του συνοριακού καθεστώτος διά
της στρατιωτικής βίας”, πρόσθεσε.

LINKS:

www.iwpr.net

www.balkanpeace.org