Τέτοβο: Οι κάτοικοι «όμηροι» στα χέρια των εξτρεμιστών

ΣΚΟΠΙΑ

Η εικόνα που αντικρύσαμε το Σάββατο το μεσημέρι μπαίνοντας στο Τέτοβο
χαρακτηριζόταν από μια δραματική πρωτοτυπία. Ο κεντρικός δρόμος της πόλης, που
περνά από την πλατεία και καταλήγει στην απέναντι πλαγιά, ήταν έρημος. Κανείς
αστυνομικός δεν σε σταματούσε, κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να σε ελέγξει, να
σε ρωτήσει από πού έρχεσαι και τι έχεις σκοπό να κάνεις. Λίγα μέτρα πριν από
την πλατεία καταλάβαινες απλώς πως έπρεπε να στρίψεις, ώστε να προστατεύσεις
το αυτοκίνητο και τη ζωή σου. Σ’ εκείνη τη γωνία ήταν μαζεμένοι οι ελάχιστοι
κάτοικοι που βρίσκονταν έξω από τα σπίτια τους και οι ξένοι δημοσιογράφοι που
κάλυπταν τις εξελίξεις. Κάθε τόσο, ένας ή δύο κάμεραμεν φορώντας αλεξίσφαιρο
γιλέκο και κράνος έβγαιναν στον δρόμο και έκαναν μερικές λήψεις. Η νευρικότητα
ήταν εμφανής. Όπως και κάποια έκπληξη.

Έκπληξη, επειδή η μάχη φαινόταν άνιση. Στη βάση της πλαγιάς βρίσκονταν οι
κυβερνητικές δυνάμεις, που έβαλλαν με ελαφρά πυροβόλα. Από την άλλη ήταν οι
αντάρτες, ή «τρομοκράτες» όπως τους αποκαλούν όλοι οι Σλαβομακεδόνες, που
έριχναν κυρίως με τα Καλάσνικοφ, αν και είχαν δείξει την προηγουμένη ότι
διαθέτουν και όλμους. Όσο ανεπαρκώς εκπαιδευμένοι και φτωχά εξοπλισμένοι κι αν
ήταν οι κυβερνητικοί, κανείς δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί τις τέσσερις
τελευταίες ημέρες είχαν επιτρέψει σε μερικές δεκάδες ή έστω εκατοντάδες
ένοπλους νεαρούς να κρατούν όμηρο τη δεύτερη σε μέγεθος πόλη της χώρας και να
απειλούν με διάλυση ολόκληρη τη χώρα.

Οι εξηγήσεις που μας έδωσε ο Μπράνκο Γκερόφσκι, διευθυντής της εφημερίδας των
Σκοπίων Dnevnik, είναι δύο. Πρώτον, ότι ο πρωθυπουργός Λιούμπτσο
Γκεοργκιέφσκι φοβάται πως η ανάληψη δυναμικής δράσης εναντίον των εξτρεμιστών
θα οδηγήσει σε αποχώρηση του Δημοκρατικού Κόμματος των Αλβανών από την
κυβέρνησή του και, κατά συνέπεια, στην πτώση της. Δεύτερον, ότι το ΝΑΤΟ και οι
Ηνωμένες Πολιτείες δεν δίνουν το «πράσινο φως» για την εξουδετέρωση των
εξτρεμιστών, φοβούμενοι αντίποινα εναντίον των δυτικών δυνάμεων στο Κόσοβο.

Η κατάσταση ομηρείας του Τέτοβο δεν μπορεί βέβαια να κρατήσει πολύ. Και οι
χθεσινές εξελίξεις, με αποκορύφωμα την απαγόρευση της κυκλοφορίας στην πόλη
κατά τις νυχτερινές ώρες, δείχνουν ότι το μέτωπο του κλεφτοπόλεμου θα
μετακινηθεί πιθανότατα κάπου αλλού. Οι εξτρεμιστές είναι ευκίνητοι, έχουν την
υποστήριξη ενός μεγάλου μέρους του αλβανικού πληθυσμού (κάπου 500.000 ψυχές)
και μπορούν να προκαλέσουν ένταση όπου θέλουν. Ο έλεγχος της μεθορίου με το
Κόσοβο, είτε από τις δυνάμεις της ΠΓΔΜ είτε από την KFOR, είναι άλλωστε πολύ
δύσκολο έργο. Το είδαμε: είναι μια οροσειρά ύψους 2.500 μέτρων, όπου οι
αντάρτες αισθάνονται σαν στο σπίτι τους.

Ο ψυχολογικός στόχος

Στόχος των ένοπλων Αλβανών δεν είναι να καταλάβουν το Τέτοβο, το Κουμάνοβο ή
άλλες πόλεις. Δεν θέλουν να προκαλέσουν απώλειες μεταξύ των αμάχων, κάτι
τέτοιο δεν θα είχε νόημα αφού οι περιοχές στις οποίες δρουν είναι αλβανικές:
σε αντίθετη περίπτωση, οι ελεύθεροι σκοπευτές θα είχαν «φάει» κόσμο, εμάς τους
ίδιους, που παρακολουθούσαμε την ανταλλαγή πυρών χωρίς αλεξίσφαιρα γιλέκα. Ο
στόχος τους είναι κυρίως ψυχολογικός. Θέλουν να δείξουν κατ’ αρχήν ότι
αποτελούν υπολογίσιμη δύναμη: γι’ αυτό χτύπησαν τους Γερμανούς της KFOR την
ημέρα που τους επισκεπτόταν ο Γιόσκα Φίσερ, γι’ αυτό έριξαν όλμους στην
κεντρική πλατεία του Τέτοβο. Κι έπειτα, ακολουθώντας τη συνταγή του
Κοσσυφοπεδίου, θα επιδιώξουν να σύρουν την κυβέρνηση σε «πολιτικό διάλογο». Το
βασικό τους αίτημα είναι η αλλαγή του Συντάγματος και η αναγνώρισή τους ως
ισότιμης εθνότητας με τους Σλαβομακεδόνες ­ δηλαδή η ομοσπονδοποίηση της
χώρας. Στη συνέχεια, και ανάλογα με τις εξελίξεις στο Κόσοβο, θα προωθήσουν
άλλες επιδιώξεις. Όπως μας είπε άλλωστε ο Γκεοργκιέφσκι, «εάν το Κόσοβο
αποκτήσει την ανεξαρτησία του, τα προβλήματά μας θα πολλαπλασιαστούν».

Οι Αλβανοί της ΠΓΔΜ έχουν πράγματι πολλά προβλήματα, που η συμμετοχή του
Δημοκρατικού Κόμματος στην κυβέρνηση δεν τα έλυσε. Είναι χαρακτηριστικό ότι
μια κοινότητα που αντιστοιχεί στο 25% με 30% του πληθυσμού δεν συμμετέχει στη
δημόσια διοίκηση παρά σε ποσοστό 3%. «Επειδή είναι αμόρφωτοι και ανίκανοι»,
λέει η σλαβομακεδονική πλειοψηφία. «Εσείς ευθύνεστε γι’ αυτό, που δεν
αναγνωρίζετε ούτε το Πανεπιστήμιό μας», απαντούν εκείνοι. Η παρούσα κρίση,
όμως, δεν έχει τόσο σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο με ένα κακώς
εννοούμενο δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, που τα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει
μεγάλη αιματοχυσία στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Η ΠΓΔΜ του Τραϊκόφσκι και του
Γκεοργκιέφσκι δεν μπορεί να συγκριθεί με τη Σερβία του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς,
αυτό το παραδέχονται ακόμη και οι Αλβανοί. Για τη διεκδίκηση των όποιων
αιτημάτων υπάρχουν δημοκρατικές οδοί, υπάρχουν οι θεσμοί, υπάρχουν οι κάλπες.
Υπάρχουν οι αμοιβαίες υποχωρήσεις και ο πολιτικός συμβιβασμός. Όποιος δεν το
καταλαβαίνει και δεν γνωρίζει παρά τον δρόμο των όπλων δεν μπορεί μετά να
διαμαρτύρεται για την περιστολή των δημοκρατικών του δικαιωμάτων.

Οι ώρες είναι κρίσιμες. Αλλά οι προβλέψεις για μαζική έξοδο προσφύγων από το
Τέτοβο δεν επιβεβαιώνονται. Και στα Σκόπια ο κόσμος κυκλοφορεί (ακόμη)
αμέριμνος στους δρόμους και χαίρεται τη λιακάδα. Οι επόμενες ημέρες ή
εβδομάδες θα δείξουν αν η ΠΓΔΜ θα παραμείνει η μοναδική πρώην γιουγκοσλαβική
δημοκρατία που δεν γνώρισε στο έδαφός της έναν γενικευμένο πόλεμο.