Το φιλί της ζωής αναζητεί η ιαπωνική οικονομία

<

Την περασμένη εβδομάδα περπατούσα στους δρόμους του Τόκιο, σε μία από τις πιο
μοδάτες και τεχνολογικά προηγμένες πόλεις του κόσμου. Τουλάχιστον, όσον αφορά
την εικόνα της. Τίποτα δεν μαρτυρούσε ότι το χρηματιστήριο του Τόκιο είχε
χτυπήσει το πλέον αρνητικό ρεκόρ των τελευταίων 15 χρόνων. Το σημαντικότερο
είναι ότι στα τέλη Φεβρουαρίου οι τιμές των μετοχών στο ιαπωνικό χρηματιστήριο
έπεσαν στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1985, σε σχέση με τις τιμές των μετοχών
στη Γουόλ Στριτ, τότε που η Ιαπωνία εθεωρείτο ακόμη μια αναπτυσσόμενη χώρα και
η ετικέτα «κατασκευάστηκε στην Ιαπωνία» (Made in Japan) ήταν συνώνυμη των
κακόγουστων και φθηνά κατασκευασμένων προϊόντων.

Πριν από μία εβδομάδα, η πιστοληπτική ικανότητα της ιαπωνικής κυβέρνησης
υποβαθμίστηκε από τον διεθνή οίκο Στάνταρντ εν Πουρς. Ακόμη και έτσι όμως, οι
Ιάπωνες είναι ευτυχείς να δανείζουν την κυβέρνησή τους με επιτόκιο 1,5% ­
κάνοντάς την την πιο αξιόπιστη κυβέρνηση στη χρηματοοικονομική ιστορία. Οι
αναλυτές της Στάνταρντ εντ Πουρς, ωστόσο, εκτιμούν ότι ίσως κάποια ημέρα η
Ιαπωνία αναγκαστεί να διακόψει την εξυπηρέτηση των υπέρογκων χρεών της.

Πόσο μπορεί να συνεχιστεί αυτή η τρέλα; Πότε, τελικά, η δεύτερη μεγαλύτερη
οικονομία του κόσμου θα καταφέρει να ξεφύγει από τη ύφεση που την ταλαιπωρεί
εδώ και μία δεκαετία; Πότε θα ξαναγίνει η οικονομία-θαύμα των δεκαετιών του
’60, ’70 και ’80; Η απάντηση ίσως δοθεί πολύ σύντομα. Ο συνδυασμός της
παγκόσμιας επιβράδυνσης των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης, των πρόσφατων
πολιτικών σκανδάλων στο Τόκιο και η γενικευμένη δυσφορία για την περυσινή
λανθασμένη απόφαση της Ιαπωνίας να τερματίσει τη νομισματική πολιτική των
μηδενικών επιτοκίων, θυμίζει πάλι το κλίμα που επικρατούσε κατά τη διάρκεια
της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 1998. Πολλοί συμφωνούν ότι αυτή η κατάσταση
δεν μπορεί να συνεχιστεί. Το επόμενο στάδιο αυτής της διαδικασίας μπορεί να
είναι η συναίνεση για τη λήψη ενός πακέτου δραστικών μέτρων οικονομικής
πολιτικής, με στόχο την τόνωση της οικονομίας. Ήδη, η Ιαπωνία φαίνεται να έχει
εισέλθει σ’ αυτό το στάδιο.

Οικονομικά μέτρα

Ειδικότερα, αυτό το πακέτο μπορεί να περιλαμβάνει συντονισμένη δράση των
νομισματικών και των δημοσιονομικών αρχών, αναδιάρθρωση του χρέους και ευρεία
οικονομική μεταρρύθμιση. Τα μέτρα αυτά βρίσκουν πλέον σύμφωνους σχεδόν όλους
τους Ιάπωνες. Κατ’ αρχήν, οι τράπεζες θα αναγκαστούν να πουλήσουν τα
περιουσιακά τους στοιχεία, που εξακολουθούν να είναι ζημιογόνα και να
διακόψουν τη χρηματοδότηση σε επιχειρήσεις που ουσιαστικά έχουν χρεοκοπήσει.
Δεύτερον, η Τράπεζα της Ιαπωνίας θα χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική,
προκειμένου να αντισταθμίσει τις αποπληθωριστικές επιπτώσεις που θα έχουν οι
χρεοκοπίες στους κλάδους κατασκευών, λιανικού εμπορίου και βιομηχανίας. Η
νομισματική χαλάρωση σημαίνει ουσιαστικά ότι θα επιστρέψουμε στην πολιτική των
μηδενικών επιτοκίων και μπορεί να φθάσει ακόμη και σε ανορθόδοξα μέτρα, όπως η
αγορά μεγάλου όγκου κρατικών χρεογράφων από την ίδια την κεντρική τράπεζα αλλά
και θέσπιση στόχων αύξησης του πληθωρισμού!

Το τρίτο μέτρο αφορά την ιαπωνική κυβέρνηση. Το ιαπωνικό υπουργείο Οικονομικών
θα ανακοινώσει ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα δημοσιονομικού περιορισμού, που θα
έχει σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να διαβεβαιώνει τους Ιάπωνες
καταναλωτές για τη βιωσιμότητα του δημόσιου τομέα και του ασφαλιστικού
συστήματος. Ένα βασικό στοιχείο αυτού του πακέτου μέτρων θα είναι η παροχή
εγγυήσεων ότι η φορολογία δεν θα αυξηθεί, έως ότου η οικονομική ανάκαμψη
εδραιωθεί, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η διόγκωση του δημόσιου χρέους. Το
τελευταίο μέτρο που απαιτείται, και βρίσκει σύμφωνους τους Ιάπωνες, είναι η
ταχύτερη απελευθέρωση σημαντικών κλάδων της οικονομίας, όπως οι
τηλεπικοινωνίες και οι ασφάλειες.

Αμφιβολίες

Παρά το γεγονός ότι τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο πακέτο είναι ξεκάθαρα,
εγείρονται δύο σημαντικά ερωτήματα: Θα ληφθούν αυτά τα μέτρα; Και αν ληφθούν,
θα φέρουν αποτέλεσμα; Το ιαπωνικό υπουργείο Οικονομικών φαίνεται να
υποστηρίζει την αναγκαιότητα λήψης των μέτρων. Ωστόσο, η στάση της κεντρικής
ιαπωνικής τράπεζας είναι λιγότερο ξεκάθαρη. Οι υποστηρικτές τού πακέτου μέτρων
θα ήθελαν να δουν την κεντρική τράπεζα να το υποστηρίζει σθεναρά. Τα βασικά
μέτρα που επιθυμούν, είναι: άμεση μείωση των βραχυπρόθεσμων ιαπωνικών
επιτοκίων στο μηδενικό επίπεδο, ανακοίνωση ενός στόχου θετικού πληθωρισμού,
δέσμευση των νομισματικών αρχών για ποσοτικούς στόχους αύξησης της προσφοράς
χρήματος, μεγάλης κλίμακας αγορά μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων απευθείας
από την Τράπεζα της Ιαπωνίας, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η προσφορά
χρήματος θα αυξηθεί πραγματικά.

Απροθυμία

Προς το παρόν, στο διοικητικό συμβούλιο της κεντρικής ιαπωνικής τράπεζας δεν
υπάρχει συναίνεση για την αναγκαιότητα λήψης αυτών των μέτρων.

Στις συζητήσεις που έχουν γίνει μεταξύ των νομισματικών αρχών και της
κυβέρνησης, οι υποσχέσεις που έχει δώσει η κεντρική τράπεζα είναι περιορισμένες.

Το μοναδικό που φαίνεται, βρίσκει σύμφωνο τον Μασάρου Χαγιάμι, διοικητή της
Τράπεζας της Ιαπωνίας, είναι η «συνέχιση της νομισματικής χαλάρωσης
προκειμένου να αντισταθμιστούν οι αποπληθωριστικές πιέσεις».

Με άλλα λόγια, η κεντρική τράπεζα υπόσχεται ότι θα κάνει τα πάντα για να μη
χειροτερέψει η κατάσταση. Αυτό, όμως, είναι το μόνο που υπόσχεται. Αν αυτό
είναι το καλύτερο που μπορεί να προσφέρει η κεντρική τράπεζα, τότε το πακέτο
μέτρων δεν πρόκειται να εφαρμοστεί ποτέ.

Είναι πολύ δύσκολο για τον Ιάπωνα πρωθυπουργό να επιτρέψει τη χρεοκοπία
επιχειρήσεων και τη λήψη δραστικών μέτρων δημοσιονομικής πολιτικής, αν δεν
έχει εγγυήσεις ότι οι μακροοικονομικές συνθήκες θα βελτιωθούν και οι τιμές των
μετοχών και άλλων περιουσιακών στοιχείων θα ανέβουν.

Η δραστική χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής είναι το μόνο μέτρο που μπορεί
να προσφέρει αυτού του είδους τις εγγυήσεις.

Προς το παρόν, οι άνθρωποι που επεξεργάζονται τα συστατικά του πακέτου μέτρων
τονίζουν ότι οι πιθανότητες να εφαρμοστεί, κυμαίνονται μεταξύ 30 και 40%. Η
αίσθησή μου είναι ότι αυτές οι πιθανότητες είναι πολύ χαμηλές…

* Ο Anatole Kaletsky είναι οικονομικός αναλυτής της εφημερίδας ΤΗΕ TIMES

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης