Δύσκολες ώρες περνούν τα ξένα χρηματιστήρια

Ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, κρατά το κλειδί των εξελίξεων, χρηματιστηριακών και οικονομικών, στα χέρια του

Την περασμένη Τετάρτη, έπειτα από πέντε μήνες, ο Ντάου Τζόουνς, ο βασικός
δείκτης του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης, έγινε και πάλι τετραψήφιος. Από το
ιστορικό ρεκόρ του Ιανουαρίου 2000 όπου είχε κλείσει πάνω από τις 11.550
μονάδες, έφτασε να παλεύει να κρατηθεί στο υψόμετρο των 10.000 μονάδων. Και
δεν τα κατάφερε, αφού την Πέμπτη έκλεισε στις 9.953 μονάδες, με σημαντικές
απώλειες 3,08%. Η πτώση αυτή ήταν η κορύφωση της αναταραχής που επικράτησε την
περασμένη εβδομάδα στα μεγάλα ξένα χρηματιστήρια. Το φιτίλι άναψε στο Τόκιο
όπου μέσα σε τρεις ημέρες ­ από τη Δευτέρα έως και την Τετάρτη ­ ο βασικός
δείκτης του ιαπωνικού Χρηματιστηρίου, ο Νικέι 225, έχασε περίπου 7% της αξίας
του. Μόνο τους τελευταίους τρεις μήνες ο Νικέι έχει χάσει 17% της αξίας του,
αντανακλώντας τα μεγάλα και σχεδόν ανυπέρβλητα προβλήματα που αντιμετωπίζει η
ιαπωνική, η άλλοτε οικονομία-θαύμα του πλανήτη.

Η οικονομία της χώρας του Ανατέλλοντος Ηλίου βρίσκεται ουσιαστικά σε ύφεση από
το 1993 και οι πολιτικές των ιαπωνικών κυβερνήσεων που εφαρμόστηκαν από τότε
δεν κατάφεραν να βάλουν την οικονομία σε τροχιά ανάκαμψης. Συγκεκριμένα, οι
ιαπωνικές κυβερνήσεις και η Κεντρική Ιαπωνική Τράπεζα, ακολουθώντας κατά
γράμμα τις δοκιμασμένες στο παρελθόν συνταγές οικονομικής σταθεροποίησης του
Βρετανού οικονομολόγου Τζον Μέιναρντς Κέινς, προχώρησαν στον μηδενισμό των
βραχυπρόθεσμων επιτοκίων προκειμένου να δώσουν κίνητρα στους Ιάπωνες για να
καταναλώσουν, μείωσαν τη φορολογία επιχειρήσεων και νοικοκυριών και αύξησαν
κατακόρυφα τις δημόσιες δαπάνες και επενδύσεις. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να
διογκωθεί το δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας και αυτή τη στιγμή να είναι το
υψηλότερο του βιομηχανικού κόσμου ­ ξεπερνά το 150% του ιαπωνικού Ακαθάριστου
Εγχώριου Προϊόντος. Μόνο που η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη
αρνείται πεισματικά να ανακάμψει, δημιουργώντας ένα μεγάλο δίλημμα για την
κυβέρνηση. Να προχωρήσει στην εφαρμογή νέων δημοσιονομικών προγραμμάτων
στήριξης της οικονομίας αυξάνοντας τον κίνδυνο χρεοκοπίας της ή να διακόψει τη
χρηματοδότηση ουσιαστικά χρεοκοπημένων επιχειρήσεων και τραπεζών, βάζοντας
βαθιά το μαχαίρι στο κόκαλο του προβλήματος. Το δίλημμα αυτό δημιουργεί και
πολιτικές αναταράξεις, που με τη σειρά τους φουντώνουν τη φημολογία για
παραίτηση του Γιοσίρο Μόρι, πρωθυπουργού της χώρας. Το αποκορύφωμα ήταν η
ανακοίνωση του διεθνούς οίκου αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας Φιτς, ο
οποίος έβαλε σε «επιτήρηση» 19 ιαπωνικές τράπεζες λόγω της κακής οικονομικής
τους κατάστασης. Οι φόβοι χρεοκοπιών φούντωσαν. Και ας σημειωθεί ότι την
προηγούμενη εβδομάδα ο Ιάπωνας υπουργός Οικονομικών Κιίτσι Μιγιαζάουα
προειδοποίησε ότι η χώρα του βρίσκεται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας.

Το ντόμινο

Η καταιγίδα στην Ιαπωνία δεν άργησε να πυκνώσει τα σύννεφα και πάνω από τις
ευρωπαϊκές χρηματιστηριακές αγορές. Την περασμένη Πέμπτη ο βασικός δείκτης του
Χρηματιστηρίου της Φρανκφούρτης έκλεισε με σημαντικές απώλειες 2,83%. Η πτώση
στη Φρανκφούρτη οφείλεται και σε έναν ακόμη λόγο. Ο διεθνής επενδυτικός οίκος
Τζέι Πι Μόργκαν υποβάθμισε τις συστάσεις του προς τους επενδυτές για τρεις
μεγάλες γερμανικές τράπεζες, μεταξύ των οποίων και της Ντόιτσε Μπανκ, της
μεγαλύτερης τράπεζας της Γερμανίας και της Ευρώπης.

Προς το παρόν, το μεγαλύτερο πρόβλημα των ευρωπαϊκών αγορών είναι η επιδείνωση
των αποτελεσμάτων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων λόγω της επιβράδυνσης της
αμερικανικής οικονομίας. Σύμφωνα με τους ιθύνοντες της οικονομίας της
ευρωζώνης και κυρίως σύμφωνα με τον Βιμ Ντούιζενμπεργκ, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής
Κεντρικής Τράπεζας, η ευρωπαϊκή οικονομία θα παραμείνει αλώβητη από την
επιβράδυνση της ανάπτυξης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Αυτό όμως δεν
σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή οικονομία δεν αντιμετωπίζει κινδύνους. Ο πληθωρισμός
κινείται πάνω από την οροφή του 2%, δένοντας τα χέρια στην Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα όσον αφορά στις προθέσεις τής περικοπής των επιτοκίων. Οι ρυθμοί
ανάπτυξης στην ευρωζώνη αναμένεται να προσεγγίσουν φέτος το 3%. Ωστόσο, τον
τελευταίο χρόνο τα μεγάλα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια έχουν παραδώσει κέρδη σχεδόν
δύο ετών, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν ότι η επιβράδυνση της αμερικανικής
οικονομίας θα επηρεάσει αρνητικά τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων.

Ανησυχία στις ΗΠΑ

Μπορεί η παγκόσμια οικονομία να κινδυνεύει από την απειλούμενη χρεοκοπία της
Ιαπωνίας, ωστόσο η καρδιά της χτυπά στην Αμερική. Η αμερικανική οικονομία
είναι η μεγαλύτερη του πλανήτη. Αυτή τη στιγμή δεν βρίσκεται στην καλύτερη
δυνατή κατάσταση. Ύστερα από επτά συνεχή έτη εντυπωσιακών ρυθμών ανάπτυξης, οι
ρυθμοί μεγέθυνσης του ιαπωνικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος έχουν σχεδόν
μηδενιστεί. Η καταναλωτική εμπιστοσύνη των Αμερικανών έχει μειωθεί επικίνδυνα.
Και αν αναλογιστεί κανείς ότι η κατανάλωση αντιπροσωπεύει περίπου τα δύο τρίτα
του αμερικανικού οικονομικού προϊόντος, τότε γίνεται εύκολα αντιληπτό γιατί οι
Κασσάνδρες λένε ότι η ύφεση βρίσκεται προ των πυλών της αμερικανικής
οικονομίας.

Στη μείωση της κατανάλωσης των νοικοκυριών συντελεί και η κατάρρευση των τιμών
των μετοχών στο Χρηματιστήριο Νάσντακ. Ο βασικός δείκτης του Χρηματιστηρίου
των Ηνωμένων Πολιτειών που φιλοξενεί κυρίως μετοχές εταιρειών του κλάδου
υψηλής τεχνολογίας, έχει χάσει από τον περασμένο Μάρτιο περίπου 60% της αξίας
του. Την κατάσταση παρακολουθούν από πολύ κοντά οι Αμερικανοί επενδυτές και σε
κάθε αρνητικό νέο από το μέτωπο της οικονομίας δεν διστάζουν να προχωρήσουν σε
ρευστοποιήσεις μετοχών.

Τι μέλλει γενέσθαι; Πολλά θα εξαρτηθούν από τη στάση που θα κρατήσει ο Άλαν
Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο
Γκρίνσπαν προχώρησε τον Ιανουάριο αιφνιδιαστικά στη μείωση των βραχυπρόθεσμων
αμερικανικών επιτοκίων, σε μια προσπάθεια να προστατεύσει την οικονομία από
τον κίνδυνο ύφεσης.

Την ερχόμενη Τρίτη το διοικητικό συμβούλιο της Κεντρικής Αμερικανικής Τράπεζας
συνεδριάζει και πάλι και οι αγορές προεξοφλούν ότι θα προχωρήσει σε νέες
μειώσεις των επιτοκίων. Οι περισσότεροι αναλυτές προβλέπουν ότι τον επόμενο
χρόνο η αμερικανική οικονομία θα επανέλθει σε φάση ανάπτυξης, αντιδρώντας
θετικά στις μειώσεις των επιτοκίων. Από αυτό θα εξαρτηθεί και η πορεία των
αμερικανικών αγορών. Το χειρότερο σενάριο προβλέπει τη χρεοκοπία της Ιαπωνίας
και την ύφεση της αμερικανικής οικονομίας. Σε αυτήν την απευκταία περίπτωση,
οι μεγάλες χρηματιστηριακές αγορές θα μπουν σε περιπέτειες.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης