ΔΡΟΜΟΙ

Ο «χορός»…

… άρχιζε μόλις έπεφτε το σούρουπο. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά άφηναν τα
σπίτια τους και έβγαιναν στην πλατεία, σε ένα πανάρχαιο τελετουργικό με
περίπλοκους βηματισμούς που έδεναν σε ένα σώμα την κοινότητα, έφερναν πιο
κοντά την οικογένεια και διαιώνιζαν την προαιώνια μυσταγωγία του ζευγαρώματος.
Η καθημερινή τελετουργία που κάποτε τηρούσαν με ευλάβεια οι μεσογειακοί λαοί
ήταν ο βραδινός περίπατος, το νυφοπάζαρο, η περατσάδα. Κάθε βράδυ, τα ίδια
νωχελικά βήματα πάνω στο ίδιο φθαρμένο λιθόστρωτο και ωστόσο πάντα η ίδια
χαρά, η ίδια απόλαυση, από ένα έθιμο που έμοιαζε ριζωμένο στο συλλογικό
ασυνείδητο. Στην άλλη άκρη του δρόμου μεταβολή και ύστερα πάλι από την αρχή,
κάθε βράδυ, έλιωναν οι καρδιές μαζί με τις σόλες. Στην εποχή των κινητών και
του e-mail, αυτός ο χορός δεν χορεύεται πια το ίδιο.

Ο τυχερός…

… ταξιδιώτης μια μέρα με λιακάδα, είτε στο παλιό κέντρο της Νάπολης είτε στα
Χανιά ή τη Σμύρνη ­ μερικές μεσογειακές πόλεις που κρατούν ακόμη το έθιμο ­
μπορεί να αντικρύσει στον δρόμο ανθρώπους που επιμένουν να χαιρετούν ο ένας
τον άλλο, γονείς που καλούν ανυπόμονα τα παιδιά τους, νέους που ρίχνουν
κλεφτές ματιές στο αντικείμενο του πόθου τους. Όμως είναι και αυτό άλλο ένα
ομαδικό έθιμο που πεθαίνει, ένα κοινωνικό κεφάλαιο που ξεφτίζει αδιάκοπα και
δραματικά, κυρίως τις δυο τελευταίες γενιές, όπως λένε οι κοινωνιολόγοι. Η
περατσάδα λογαριάζεται σαν κάτι τεμπέλικο και οπισθοδρομικό, χασομέρι και
«κωλοβάρεμα» που γυρίζει ανάποδα τους δείχτες του ρολογιού ­ σήμερα πρέπει να
γυρνούν γοργά στους ρυθμούς της Γουόλ Στριτ και του Νάσντακ.

Η περατσάδα…

… είχε πάντα να κάνει με τον έρωτα. Νέοι και νέες, με τα χείλια σφραγισμένα,
αναζητούσαν ο ένας τον άλλο με την ανάσα τους, με μια πεταχτή ματιά στα
τραπεζάκια του ζαχαροπλαστείου, αντάμωναν για λίγο και ύστερα πάλι συνέχιζαν
τον δρόμο τους. Οι καλύτεροι περίπατοι ήταν στις μικρές πολιτείες, εκεί που το
μικρό μέγεθος της τοπικής κοινωνίας επέβαλλε έναν τελετουργικό βηματισμό πιο
αργό και πιο επιβλητικό. Ακόμη και ο Χριστός δεν μπόρεσε να μη σταθεί στους
επαρχιακούς δρόμους του Έμπολι ­ έστω και αν ήταν ο Χριστός του Λέβι.

Ο ταξιδιώτης…

… που ξεφεύγοντας από μια μεγαλούπολη θα τύχει να βρεθεί σε μια μικρή
επαρχιακή πλατεία ή σε ένα παραλιακό δρόμο από εκείνους όπου τελούνται ακόμη
εκείνες οι αρχαίες τελετουργίες, σίγουρα θα αισθανθεί σαν παρείσακτος. Ή σαν
ηδονοβλεψίας, τουλάχιστον όση ώρα θα κοιτάζει τους ίδιους ανθρώπους να
πηγαινοέρχονται αδιάκοπα και να σχηματίζουν μεταξύ τους ένα σωρό διαφορετικούς
συνδυασμούς. Μια κοπέλα σπρώχνει ένα νέο, ύστερα πέφτει στην αγκαλιά του, μια
γριά κυρία τούς βάζει τις φωνές, και άλλοι νέοι τούς τριγυρίζουν, με τα
σακάκια ανάρριχτα στους ώμους, γελούν και καπνίζουν. Ο ηδονοβλεψίας μας νιώθει
σαν να κρυφοκοιτάζει πάνω από έναν φράχτη, πατώντας στις μύτες των παπουτσιών.
Ύστερα, σαν να ξεσπάει το κύμα του χρόνου, η άμπωτη παίρνει μαζί της όλους
αυτούς τους ανθρώπους. Μα κάποιοι ελπίζουν πάντα στην παλίρροια.