ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Πρέπει να θυμόμαστε όλους τους ήρωες

Κάτι ασυνήθιστο συνέβη προ ημερών στην τουρκική τηλεόραση. Ένας Τούρκος
συγγραφέας και ιστορικός μίλησε στους συμπατριώτες του για τα γεγονότα ­ την
πραγματικότητα ­ του Αρμενικού Ολοκαυτώματος το 1915.

Πέτρινες μνήμες. Γυναίκες και παιδιά, μέλη της αρμενικής κοινότητας, εφοδιάζονται με πέτρες και ετοιμάζονται να αντικρούσουν επικείμενη επίθεση Τούρκων εθνικιστών

«Αν δεν μπορείτε να το περιγράψετε ως γενοκτονία, ονομάστε το σφαγή», είπε ο
δρ Τανέρ Ακτσάμ. «Ήταν όμως ένα έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας… Ζητήστε
συγχώρεση από τον αρμενικό λαό και… δεσμευτείτε ότι στην Τουρκία η πολιτική
διχογνωμία και διαφωνία δεν θα αντιμετωπίζεται πια ως αδίκημα».

Δυσκολοχώνευτα λόγια για το τουρκικό κοινό. Από τα γεννοφάσκια τους οι Τούρκοι
μαθαίνουν ότι η αρμενική κοινότητα της Οθωμανικής Τουρκίας πρόδωσε την
αυτοκρατορία συμμαχώντας με τους Ρώσους στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο· ότι οι
θάνατοι Αρμενίων στη διάρκεια των μεγάλων απελάσεων από την Τουρκία ήταν ένα
υποπροϊόν κοινωνικού αναβρασμού.

Δεν είναι να απορεί λοιπόν κανείς που οι τηλεοπτικές παραινέσεις του δρα
Ακτσάμ προκάλεσαν έντονες διαμαρτυρίες. «Πώς τολμάτε να αφήνετε αυτόν τον
άνδρα να μιλάει; Κόψτε τον!», απαίτησε μία γυναικεία φωνή από το τηλέφωνο.
Ανήκε στη Σεμρά Οζάλ, τη χήρα του πρώην προέδρου της Τουρκίας, Τουργκούτ Οζάλ.
Αλλά ο δρ Ακτσάμ δεν παρέδωσε τα όπλα. «Αν δεν διαχωρίσουμε τη θέση μας από
τους δράστες αυτού του εγκλήματος, που ήταν γενοκτονία (“soykirim” στα
τουρκικά), δεν θα καταφέρουμε ποτέ να απαλλαγούμε από αυτό το τρομερό βάρος»,
είπε. Γενναίος άνθρωπος, αυτός ο δρ Ακτσάμ. Δεν είναι ­ ούτε ήταν ­ ο μόνος.

Πολλοί επιζήσαντες της γενοκτονίας των Αρμενίων μού έχουν μιλήσει για
θαρραλέους, έντιμους Τούρκους που έσωσαν, ή προσπάθησαν να σώσουν, τις ζωές
των οικογενειών τους. Λίγο πριν πεθάνει στη Βηρυτό, ο Ζακάρ Μπερμπεριάν ­ 12
χρόνων εκείνη την εποχή ­ θυμήθηκε τις σφαγές στο Καραμάνμαρας, το 1915·
«ξαναείδε» Τούρκους αστυνομικούς να δολοφονούν μωρά στα λιθόστρωτα· να τα
πιάνουν από τα πόδια και να χτυπούν το κεφάλι τους στις πέτρες, υπό το βλέμμα
των υστερικών μανάδων τους. Στη διάρκεια των απελάσεων, και οι δυο του γονείς
πέθαναν από χολέρα. «Θα πέθαινα κι εγώ», μου είπε. «Αλλά ένας Τούρκος μού
έδωσε τροφή για να ζήσω». Συγκινητική ιστορία. Δεν υπάρχουν πολλές σαν κι
αυτήν, αλλά δεν είναι η μόνη. Και ερωτώ: δεν θα έπρεπε να θυμούνται οι
Αρμένιοι όλους αυτούς τους Τούρκους που συμπεριφέρθηκαν με συμπόνια και
αρνήθηκαν να υπακούσουν στις εντολές; Και πώς θα αντιδρούσαν οι Τούρκοι; Θα
απέστρεφαν το κεφάλι τους; Ή θα τιμούσαν κι αυτοί τους γενναίους συμπατριώτες
τους αποδεχόμενοι εμμέσως και συγχρόνως το γεγονός της γενοκτονίας των
Αρμενίων;

Ο δρ Ακτσάμ αξίζει μία τέτοια κίνηση. Το ίδιος και ο Τούρκος που έδωσε τροφή
στον 12χρονο Ζακάρ Μπερμπεριάν.