Οι κρίσεις επιβάλλουν αλλαγή στην εξωτερική πολιτική

Πριν από κάμποσα χρόνια ο Θόδωρος Πάγκαλος ­ αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών
τότε, αρμόδιος για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις ­ είχε πει, σχολιάζοντας τη μόνιμη
κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τα φλεγόμενα Βαλκάνια, «τι να κάνουμε,
δυστυχώς ζούμε σε κακή γειτονιά».

Έκτοτε, κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι, μέχρι που πριν από μερικούς μήνες η…
γειτονιά φάνηκε να αναβαθμίζεται: η ειρηνευτική διαδικασία του Μεσανατολικού
προχωρούσε καλύτερα από ποτέ, ο πόλεμος στο Κόσοβο είχε τελειώσει, ο
Μιλόσεβιτς είχε αντικατασταθεί από τον κ. Κοστούνιτσα και η ελληνοτουρκική
προσέγγιση εξασφάλιζε, αν μη τι άλλο, «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο.

Πριν προλάβει όμως η Αθήνα να αναστενάξει με ανακούφιση, τα πράγματα γυρίσαν ­
και η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι να περιβάλλεται από εστίες έντασης, οι οποίες
και υπαγορεύουν νέες κατευθύνσεις στον σχεδιασμό της εξωτερικής πολιτικής.

Το… κακό ξεκίνησε από τη Μέση Ανατολή ­ όταν οι συνομιλίες άρχισαν να
οδεύουν σε κατάρρευση, οι Ισραηλινοί να στρέφονται και πάλι προς τους σκληρούς
τύπου Σαρόν ­ εγκαταλείποντας τον διαλλακτικό κ. Μπαράκ ­ και οι Παλαιστίνιοι
στράφηκαν στην τακτική των επιθέσεων. Η εκλογή Σαρόν, με την παράλληλη αλλαγή
φρουράς στον Λευκό Οίκο, δημιούργησε οριστικά νέα δεδομένα, στα οποία η
επίτευξη συμφωνίας δεν θεωρείται πλέον πιθανή. Αυτό, με τη σειρά του,
προδιαγράφει μια εξέλιξη που ενδιαφέρει ιδιαίτερα και τη χώρα μας ­ την
εξαγωγή τρομοκρατικών επιθέσεων, με στόχους αμερικανικούς και ισραηλινούς ανά
την Ευρώπη. Κι αυτό, ενώ ήδη υπάρχει η απειλή της οργάνωσης του Μπιν Λάντεν.

Στην ισραηλινοπαλαιστινιακή ένταση έρχεται να προστεθεί, για άλλη μια φορά, η
Βαγδάτη και ο Σαντάμ Χουσεΐν, καθώς η νέα αμερικανική κυβέρνηση ξεκαθάρισε με
το «καλημέρα» ότι είναι θέμα πρώτης προτεραιότητας γι’ αυτήν ­ και, φυσικά,
ούτε συζητά την περίπτωση άρσης των κυρώσεων που της ζητούν οι σύμμαχοί της
στην περιοχή, με πρώτη την Τουρκία. Παρ’ όλα αυτά, ο αμερικανικός
προσανατολισμός στη Βαγδάτη εκ των πραγμάτων ενισχύει τον γεωστρατηγικό ρόλο
της Τουρκίας.

Και σαν να μην έφταναν τα παραπάνω, ένας καβγάς δι’ ασήμαντον αφορμήν στην
Άγκυρα, μεταξύ του προέδρου Σεζέρ και του Μπουλέντ Ετσεβίτ, προκάλεσε μία άνευ
προηγουμένου οικονομική κρίση στην γείτονα, με εκροή του μεγαλύτερου μέρους
του δανείου που μόλις είχε λάβει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η κρίση
αποκάλυψε ταυτόχρονα πόσο εύθραυστη είναι η σταθερότητα στην Τουρκία ­ και το
στοιχείο αυτό είναι που ανησυχεί την Αθήνα. Έρχεται, μάλιστα, να προστεθεί
στις συνεχείς αναβολές της Άγκυρας να υποβάλει το Σχέδιο Σταθερότητας στην
Κομισιόν ­ αναβολές που έχουν ερμηνευθεί από όλους ως κόντρα ευρωπαϊστών και
ευρωσκεπτικιστών για την πορεία της Άγκυρας προς την Ένωση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Διαβαλκανική Σύνοδο Κορυφής των Σκοπίων, κατά τη
διαδικασία εκπόνησης του κοινού ανακοινωθέντος, οι Τούρκοι επέμεναν να λένε
ότι «η Ένωση δεν είναι μονόδρομος», παρά την περί του αντιθέτου άποψη των
περισσοτέρων Βαλκάνιων μετεχόντων.

Στο πλαίσιο αυτό, η Αθήνα ανησυχεί για το ενδεχόμενο να επιχειρηθεί «εξαγωγή
της κρίσης», με πρώτο θύμα το Αιγαίο, ενώ ταυτοχρόνως προβληματίζεται για το
κατά πόσον σε ένα κλίμα αστάθειας είναι πράγματι δυνατός ο «εξευρωπαϊσμός» των
ελληνοτουρκικών διαφορών, και, άρα, η επίλυσή τους.

Ένταση επικρατεί και στα βόρεια της Ελλάδας, καθώς η δράση των Αλβανών
εξτρεμιστών δεν περιορίζεται πλέον στο Κόσοβο, αλλά επεκτείνεται στη Νότια
Σερβία και στα Σκόπια, με αποτέλεσμα για άλλη μια φορά να προβάλλει το φάσμα
της αστάθειας. Αν και η διεθνής κοινότητα δεν είναι πλέον τόσο άνευ όρων
σύμμαχος των Αλβανών, εντούτοις δεν φαίνεται και ορατή μια δυναμική
πρωτοβουλία «μαζέματος» των επιγόνων του UCK. Μάλιστα, συνεργάτες του
Πρωθυπουργού υποστηρίζουν ευθέως ότι η Αθήνα είναι διατεθειμένη να προχωρήσει
σε κάποια εποικοδομητική κίνηση για το θέμα της ονομασίας των Σκοπίων, αλλά η
κυβέρνηση Γκεοργκιέφσκι δεν είναι σε θέση να λύσει καν αυτό το θέμα,
διαπιστώνοντας ότι το κρατίδιο κινδυνεύει με «κατάρρευση».

Τούτων δοθέντων, η ελληνική εξωτερική πολιτική υποχρεώνεται ­ για άλλη μια
φορά ­ να αποκτήσει αντανακλαστικά γρήγορα και εξωστρεφή. Όπως λένε
διπλωματικές πηγές, οι πολλαπλές πηγές έντασης επιβάλλουν:

*Την ταχύτερη δυνατή διακρίβωση των προθέσεων της νέας αμερικανικής κυβέρνησης
σε ό,τι αφορά την περιοχή συνολικά και το κάθε πρόβλημα χωριστά. Ένα πρώτο
βήμα έγινε με τη συνάντηση Παπανδρέου – Πάουελ, στο περιθώριο της Συνόδου των
υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ ­ εξ ου και συνεργάτες τού υπουργού Εξωτερικών
λένε ότι «καλές ήταν οι σχέσεις μας και με την κυβέρνηση Κλίντον, αλλά και
τώρα ανοίγονται νέες προοπτικές». Μία πιο ακριβής εικόνα θα υπάρξει τον
Απρίλιο, οπότε και ο κ. Παπανδρέου θα μεταβεί στην Ουάσιγκτον για εκτενέστερες
συνομιλίες.

* Την ενίσχυση της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι και ο
ζωτικός χώρος της Ελλάδας. Προς τούτο, η Αθήνα θα πρέπει να παροτρύνει τις
Βρυξέλλες να αναπτύξουν πρωτοβουλίες για όλα τα μέτωπα της κρίσης, με
ευδιάκριτο τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα τους.

*Την πάση θυσία διατήρηση του κλίματος ύφεσης που επικρατεί στις
ελληνοτουρκικές σχέσεις και στο Αιγαίο. Προς επίτευξη του στόχου αυτού, η
Αθήνα σε πρώτη φάση θα προχωρήσει σε υιοθέτηση των διμερών συμφωνιών «χαμηλής
πολιτικής» από το Κοινοβούλιο και, παράλληλα, θα αποφύγει να εμφανισθεί ως
παράγων ευρωπαϊκών πιέσεων προς την Άγκυρα.

*Την προβολή της Ελλάδας ως χώρου πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας στην
περιοχή, κυρίως μετά και την ένταξή της στην ΟΝΕ. Η στάση αυτή θα περιορίσει
και τη διαφυγή ενδεχόμενων επενδύσεων στη χώρα μας κυρίως από Αμερικανούς, που
έχουν την τάση να… κοιτούν τον χάρτη και, βάσει εγγύτητας με περιοχές
κρίσης, να αποφασίζουν.

*Την έγκυρη πληροφόρηση για τομείς και περιοχές που μέχρι πρότινος δεν ήταν
στην πρώτη γραμμή του ελληνικού ενδιαφέροντος, όπως είναι η Μέση Ανατολή ή το Ιράκ.

Αμερικανική «έκπληξη» για την τρομοκρατία

Με νέο επικεφαλής τον Κόλιν Πάουελ, η αμερικανική διπλωματία θέλει να κάνει ένα καινούργιο ξεκίνημα ­ που θα δίνει τον τόνο της αλλαγής, αλλά και της συνέχειας. Έτσι, όπως λέγεται από αυτούς που παρακολουθούν προσεκτικά την κάθε αλλαγή στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αυτό που προέχει αυτήν τη στιγμή είναι να δοθεί ένα μήνυμα γενικής «μη ανάμειξης» ­ είτε πρόκειται για το Κυπριακό είτε για τα Βαλκάνια είτε για τους Αλβανούς εθνικιστές είτε ακόμη για την τρομοκρατία. Παρ’ όλα αυτά, οι ελληνικές διπλωματικές υπηρεσίες είναι σε επιφυλακή, καθώς στις αρχές Απριλίου αναμένεται η επίσκεψη του κ. Παπανδρέου στην Ουάσιγκτον

Μία ευχάριστη έκπληξη ανέμενε τον Γιώργο Παπανδρέου στις Βρυξέλλες την
περασμένη εβδομάδα: για πρώτη φορά, από όταν τουλάχιστον ανέλαβε τη θέση του
υπουργού Εξωτερικών, συναντήθηκε με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο και δεν του
ετέθη το ζήτημα «τι κάνετε με την 17Ν;». Οι διπλωμάτες του υπουργείου
Εξωτερικών, που είχαν ετοιμάσει πλήρη σημειώματα για το ζήτημα της
τρομοκρατίας, ασφαλώς αιφνιδιάστηκαν. Κάποιες πληροφορίες λένε ότι και οι
Αμερικανοί συνάδελφοί τους αιφνιδιάστηκαν ­ διότι και αυτοί είχαν περιλάβει
στην ατζέντα τού κ. Πάουελ, ως είθισται, την τρομοκρατία.

Τι συνέβη, λοιπόν; Αιφνιδίως, με την αλλαγή σκυτάλης στον Λευκό Οίκο, η 17Ν
έπαψε να είναι θέμα; Ή μήπως η τρομοκρατία δεν είναι πλέον στις προτεραιότητες
της Ουάσιγκτον;

Η εξήγηση δεν έχει να κάνει σε τίποτε με τα παραπάνω. Απλούστατα, όπως
φαίνεται, η αμερικανική διπλωματία θέλει να κάνει ένα καινούργιο ξεκίνημα ­
που θα δίνει τον τόνο της αλλαγής, αλλά και της συνέχειας.

Έτσι, όπως λέγεται από αυτούς που παρακολουθούν προσεκτικά την κάθε αλλαγή στο
Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αυτό που προέχει αυτήν τη στιγμή είναι να δοθεί ένα μήνυμα
γενικής «μη ανάμειξης» ­ είτε πρόκειται για το Κυπριακό, είτε για τα Βαλκάνια,
είτε για τους Αλβανούς εθνικιστές, είτε ακόμη για την τρομοκρατία.

Στο υπουργείο Εξωτερικών, πάντως, επισημαίνονται και κάποια άλλα πράγματα σε
σχέση με την τρομοκρατία. Για παράδειγμα, ότι οι παρεμβάσεις των Αμερικανών ­
επίσημες και ανεπίσημες ­ δεν είχαν τα καλύτερα αποτελέσματα σε ό,τι αφορά την
ελληνική κοινή γνώμη. Ότι ο νέος νόμος για την καταπολέμηση του οργανωμένου
εγκλήματος, το τελευταίο που χρειάζεται είναι η αμερικανική πίεση ή, έστω,
συνηγορία. Και, τέλος, αλλά πιο καθοριστικό, ότι η συνεργασία των ελληνικών
αρχών με το FBI, την Σκότλαντ Γιάρντ, αλλά και άλλες ευρωπαϊκές υπηρεσίες,
είναι τέτοια, που πλέον όποιος κατηγορεί τις ελληνικές αρχές για ολιγωρία,
εμμέσως πλην σαφώς κατηγορεί και τις αμερικανικές ή βρετανικές.

Παρ’ όλα αυτά, οι ελληνικές διπλωματικές υπηρεσίες είναι σε επιφυλακή, καθώς
στις αρχές Απριλίου αναμένεται η επίσκεψη του κ. Παπανδρέου στην Ουάσιγκτον.
Εκτιμάται ότι προηγουμένως θα έχει περάσει στη Βουλή το νομοσχέδιο για την
καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος ­ πάντως, μετά βεβαιότητος πριν από
τις αρχές Μαΐου, οπότε και αναμένεται η ετήσια έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ
για την τρομοκρατία…