ΔΡΟΜΟΙ

Κάθε βιβλίο…

… που εκδίδεται για τον Τζορντάνο Μπρούνο ­ και ιδιαίτερα στην Ιταλία
(«Μαγικά έργα», εκδ. Adelphi) ­ μοιάζει με τύψη, αλλά και με ευκαιρία να
σκεφτεί κανείς πιο βαθιά από την «εμβάθυνση» του τεχνικοεπιστημονικού
κατεστημένου της Δύσης. Είναι αλήθεια πως οι επιστήμονες και οι φιλόσοφοι του
συρμού, που κολυμπούν στα ήρεμα νερά της επιτυχίας τους, μπορεί να
στενοχωρηθούν από τέτοιες σκέψεις. Γιατί είναι επίσης αλήθεια πως αυτό που
σήμερα στη Δύση λέμε «πρόοδο» έγινε με την επιστήμη και όχι με τη μαγεία.
Όμως, στην εσωτερική γαλήνη του ανθρώπου, στην αρμονία του με τη φύση, στην
αρμονία του παντός, η ίδια αυτή επιστήμη δεν έχει προοδεύσει. Αντίθετα,
μοιάζει να πηγαίνει προς τα πίσω: η «πρόοδος» κόβει τον ομφάλιο λώρο με τη
φύση, ο άνθρωπος «αφαιρείται» από το καταπράσινο λιβάδι, τη γαλανή θάλασσα,
τον αίθριο ουρανό.

Τέτοια «αιρετικά»…

… στενοχωρούν όχι μονάχα τους επιστήμονες αλλά και τους ανθρώπους της
θρησκείας. Γιατί όσο αντιεπιστημονικοί και αν φαίνονται αυτοί σε μια πρώτη
ματιά, ήταν πάντα συνοδοιπόροι της επικρατούσας λογικής ­ πλατωνικής,
αριστοτελικής, καρτεσιανής. Γι’ αυτό ακριβώς, εκείνη τη 17η Φεβρουαρίου 1600,
δεν δίστασαν να κάψουν τον Τζορντάνο Μπρούνο ­ επειδή δηλαδή κήρυττε μια «νέα
φιλοσοφία» που δεν ήταν επιστημονική, αφού στηριζόταν στη φυσική μαγεία, στην
«prisca Aegiptorum sapientia», στην αρχαία των Αιγυπτίων σοφία. Με δυο λόγια,
ο Τζορντάνο Μπρούνο δεν έπεσε θύμα του θρησκοληπτικού φανατισμού, αλλά της
πολύ επιστημονικής (και πάλι επίκαιρης σήμερα) προκατάληψης πως η σκέψη είτε
είναι λογική είτε δεν είναι τίποτα. Από αυτή την άποψη, μπορούμε να θεωρήσουμε
«θαύμα» πως το άγαλμά του στέκεται ακόμη όρθιο στο Κάμπο ντέι Φιόρι της Ρώμης.

Στη μαγεία…

… του Τζορντάνο Μπρούνο «κανένα μέρος του σύμπαντος δεν είναι πιο σημαντικό
από τα υπόλοιπα». Ο άνθρωπος δεν έχει την, πρώτα βιβλική και ύστερα
καρτεσιανή, πρωτοκαθεδρία που τον βάζει κτήτορα και κυρίαρχο του κόσμου. Δεν
είναι παρά ένας «homo cooperator», ένας άνθρωπος συλλειτουργός της φύσης. Στην
ιουδαιοχριστιανική παράδοση (για την οποία ο άνθρωπος είναι καθ’ ομοίωση του
Θεού και συνεπώς έχει το δικαίωμα να κυριαρχεί του παντός), ο Τζορντάνο
Μπρούνο βάζει την πρωτοκαθεδρία εκείνων των λεπτών ισορροπιών που
δημιουργούνται ανά πάσα στιγμή ανάμεσα στο υποκείμενο και το αντικείμενο,
ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση. Η μαγεία του δεν είναι επιβολή εξουσίας πάνω
στη φύση, αλλά ανακάλυψη της ηρακλειτικής «αόρατης αρμονίας».

Η εξουσία…

… που ασκεί σήμερα πάνω στη φύση ανησυχεί τον άνθρωπο. Γιατί αυτή η εξουσία
του είναι απείρως ισχυρότερη από την εξουσία που μπορεί να ασκήσει πάνω στην
ιστορία του. Τετρακόσια χρόνια αργότερα, τα αποκαΐδια από την πυρά που έστησε
η Εκκλησία στη ρωμαϊκή ανθαγορά μεταφέρουν ακόμη τη «σπίθα» του Τζορντάνο
Μπρούνο στην εποχή μας. Ξετυλίγουν τους «άπειρους κόσμους» του απέναντι στον
γαιοκεντρισμό του καιρού του, που επιβιώνει ακόμη σήμερα με τα όποια
ανθρωποκεντρικά προσωπεία. Βάζουν τον «νόμο του παντός», που γύρω του
περιστρεφόταν η μπρουνική μαγεία, απέναντι στον (δυτικό) ανθρώπινο «νόμο επί
του παντός».