Οι Έλληνες φοιτητές οι πιο ευχαριστημένοι «μετανάστες»

Ικανοποιημένοι από την ακαδημαϊκή τους θητεία στα Ιδρύματα Ανώτερης
Εκπαίδευσης που βρίσκονται έξω από τα σύνορα της χώρας τους σε ποσοστό που
φθάνει το 98% δηλώνουν οι φοιτητές ­ ανάμεσά τους και οι 1.500 περίπου Έλληνες
­ που συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών Erasmus. Δεν
λείπουν όμως και τα παράπονα των Ευρωπαίων φοιτητών που ήρθαν στα πανεπιστήμια
της χώρας μας, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Γαλλίας.

Αυτά είναι τα πρώτα συμπεράσματα που προκύπτουν από έρευνα της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής για το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των φοιτητών που συμμετέχουν στο
πρόγραμμα Erasmus. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 1998, σε 10.000
σπουδαστές που φοιτούσαν σε 300 Ιδρύματα Ανώτερης Εκπαίδευσης σε 15 χώρες. Το
πρόγραμμα Erasmus, που ξεκίνησε για πρώτη φορά το 1987/88 με 3.000 φοιτητές,
μετρούσε έως το 1998 περίπου 100.000 φοιτητές και χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης
στον ευρωπαϊκό κόσμο της Ανώτερης Εκπαίδευσης.

Το ενθαρρυντικό, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι το γεγονός ότι οι
περισσότεροι φοιτητές δείχνουν υψηλό βαθμό ικανοποίησης από το αποτέλεσμα της
ακαδημαϊκής τους θητείας στο πρόγραμμα, και από ακαδημαϊκή, αλλά και από
κοινωνικοπολιτιστική πλευρά. Το 98% των φοιτητών που πήραν μέρος στην
κοινωνικοοικονομική έρευνα απάντησαν ότι θεωρούν την εμπειρία τους στο Erasmus
θετική ή πολύ θετική κοινωνικά και πολιτιστικά, ενώ το 91% την εκτιμούν και ως
ακαδημαϊκά θετική.

Προβλήματα

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι φοιτητές δεν έχουν και προβλήματα. Το 9% αυτών
δήλωσαν ότι έχουν προβλήματα ακαδημαϊκής φύσεως, και σύμφωνα με τους ερευνητές
χρήζουν προσοχής από τις εθνικές αρχές. Οι διαφορές ανάμεσα στα εκπαιδευτικά
συστήματα των κρατών-μελών σε θέματα οργάνωσης και χρηματοδότησης, οι οποίες
με τη σειρά τους επηρεάζουν τις υλικές συνθήκες, τον βαθμό επαφής με τον
καθηγητή, την πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, βιβλιοθήκες και άλλες
πηγές, είναι ένα από τα προβλήματα, ενώ το άλλο είναι τα προβλήματα γλωσσικής
ή πολιτιστικής φύσεως, ειδικά στις ανταλλαγές μεταξύ Βόρειας και Νότιας
Ευρώπης. Συγκεκριμένα, τα ποσοστά των φοιτητών που χαρακτήρισαν την ακαδημαϊκή
τους εμπειρία από το Erasmus «αρνητική» ή «πολύ αρνητική» αυξάνονται κατά πολύ
σε όσους επέλεξαν για τις σπουδές τους τη χώρα μας (16%), την Ιταλία σε
ποσοστό που φθάνει το 17%, την Πορτογαλία(14%), την Ισπανία και τη
Γαλλία(11%). Οι φοιτητές που έμειναν λιγότερο ικανοποιημένοι από το πρόγραμμα
ήταν οι Νορβηγοί (15%), οι Άγγλοι (14%) και οι Δανοί (14%). Αντίθετα, οι πιο
ευχαριστημένοι φοιτητές από την εμπειρία τους στα Ιδρύματα του εξωτερικού
είναι οι ΄Ελληνες (97%), οι Πορτογάλοι (97%) και οι Αυστριακοί (96%).

Το τρίτο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό πρόβλημα είναι αυτό της ακαδημαϊκής
αναγνώρισης του τίτλου σπουδών που αποκτήθηκε στο εξωτερικό από τα
πανεπιστήμια που βρίσκονται στις πατρίδες των φοιτητών, γι΄αυτό και έχει
συσταθεί το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πιστοποίησης Μεταφορών.

Η γλώσσα

Πάντως, παρά το γεγονός ότι τη χρονιά 1997/98 υπήρχαν διαθέσιμες 181.000
θέσεις για φοιτητές στις 18 χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα ανταλλαγής
Erasmus, μόνο οι 86.000 θέσεις καλύφθηκαν, αριθμός που ανταποκρίνεται μόλις
στο 50% των διαθεσίμων. Η χαμηλή ανταπόκριση των φοιτητών στις αιτήσεις,
είναι, σύμφωνα πάντα με τους ερευνητές, αποτέλεσμα του συνδυασμού πολλών
παραγόντων που διαφέρουν από χώρα σε χώρα.

Οι χώρες με τις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα,
είναι αυτές που δέχονται τους λιγότερους ξένους φοιτητές. Επιπλέον, η πολιτική
υψηλών χρηματοδοτήσεων ­ συνήθως το Erasmus δίνει υψηλές χρηματοδοτήσεις σ΄
έναν μικρό αριθμό φοιτητών, αντί μικρότερων χρηματοδοτήσεων σε περισσότερους
φοιτητές ­ που παρατηρείται κυρίως στις χώρες που έχουν χαμηλό κόστος ζωής και
περιορισμένη υποστήριξη από εθνικά προγράμματα, ίσως είναι ένας από τους
λόγους εξαιτίας των οποίων δεν αξιοποιούνται όλες οι κενές θέσεις φοιτητών.

Οι γονείς

Όσο αφορά στα επαγγέλματα των γονέων, εκτιμάται ότι δεν αποτελούν σημαντικό
παράγοντα στην απόφαση ενός φοιτητή να συμμετάσχει στο Erasmus. Τα δύο τρίτα
των γονέων έχουν διοικητικές ή τεχνικές θέσεις, ενώ λιγότερο από τα δύο πέμπτα
είναι υπάλληλοι άνω των 45 ετών.

Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων, αφού οι
περισσότεροι φοιτητές στο πρόγραμμα (59%) έχουν τον ένα ή και τους δύο γονείς
με πτυχίο Ανώτερης Εκπαίδευσης. Και επειδή οι γονείς των φοιτητών στο Erasmus
έχουν περισσότερα προσόντα σε σύγκριση με τους γονείς άλλων φοιτητών Ανώτερης
Εκπαίδευσης, οι ερευνητές έχουν λόγους να πιστεύουν ότι το πτυχίο των γονέων
παίζει σημαντικό ρόλο στην απόφαση των φοιτητών να συμμετάσχουν σ΄ ένα
πρόγραμμα διακρατικής ανταλλαγής.

Οι ερευνητές μάλιστα θεωρούν πως το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων είναι πιο
σημαντικός παράγοντας από το οικονομικό τους επίπεδο. Κι αυτό επειδή «οι
γονείς αυτοί είναι πιο συνειδητοποιημένοι όσον αφορά την ανάγκη να
εκπαιδευτούν τα παιδιά τους στις ξένες γλώσσες και κουλτούρες, ώστε να έχουν
αργότερα την ευκαιρία να αναπτύξουν δικές τους πρωτοβουλίες και να γίνουν
ανεξάρτητα, δυνατότητα την οποία κατεξοχήν προσφέρει το Erasmus». Ακόμη ένας
παράγοντας είναι το γεγονός ότι η γνώση για τα προγράμματα ανταλλαγών είναι
πιο διαδεδομένη στις παραπάνω οικογένειες και συνεπώς οι φοιτητές που
προέρχονται από ανώτερες κοινωνικές και πολιτιστικές ομάδες είναι πιθανότερο
να συμμετάσχουν σ΄ ένα πρόγραμμα όπως το Erasmus.

Ωστόσο, ένας από τους προβληματισμούς που εκφράζονται στην έρευνα είναι το πώς
μπορούν να γεφυρωθούν οι πολιτιστικές ­ και όχι οι οικονομικές ­ ανισότητες
που δεν δίνουν την ευκαιρία σε φοιτητές προερχόμενους από διαφορετικά
πολτιστικά υπόβαθρα να συμμετάσχουν στο Erasmus.

Όσον αφορά στην ισότητα των δύο φύλων, οι αριθμοί που παρατηρούνται τα
τελευταία χρόνια στην ευρωπαϊκή Ανώτερη Εκπαίδευση αντικατοπτρίζονται και στο
Erasmus.

Μεγάλα οικονομικά προβλήματα

Η ανάλυση που έκαναν οι ερευνητές είναι ενδεικτική του επιπλέον κόστους που
απαιτούν οι σπουδές στο εξωτερικό. Το 57% των φοιτητών δήλωσαν ότι
αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα κατά τη διάρκεια των σπουδών τους στο
εξωτερικό.

Πρόκειται κυρίως για τους φοιτητές που προέρχονται από χώρες οι οποίες
προσφέρουν χαμηλές επιδοτήσεις και λίγες υποτροφίες, με αποτέλεσμα οι φοιτητές
να αναγκάζονται να βασιστούν στην οικονομική συνεισφορά των γονέων τους για
την επιβίωσή τους στο εξωτερικό.

Υπολογίζεται ότι οι φοιτητές οι οποίοι στην πατρίδα τους μένουν με τους γονείς
τους, ξοδεύουν κατά μέσο όρο κατά τη διάρκεια των σπουδών τους στο εξωτερικό
310 ευρώ επιπλέον μηνιαίως ­ περισσότερα από τα διπλάσια απ΄ όσα ξόδευαν στην
πατρίδα τους.

Τα δύο τρίτα αυτού του ποσού αποτελούν τα έξοδα διαμονής. Για τους φοιτητές,
οι οποίοι παρ’ όλο που βρίσκονται στη χώρα τους δεν μένουν μαζί με τους γονείς
τους και σπουδάζουν στο εξωτερικό, η αύξηση των εξόδων είναι πολύ μικρότερη
και αντιστοιχεί σε 130 ευρώ επιπλέον μηνιαίως.

Επιχορήγηση

Το συμπέρασμα, όπως προκύπτει από την έρευνα, είναι το γεγονός ότι η
οικονομική επιχορήγηση του Erasmus είναι απαραίτητη για την ανταλλαγή των
φοιτητών και κατά έναν βαθμό καλύπτει τα επιπλέον έξοδα που δημιουργούν οι
σπουδές στο εξωτερικό. Όμως, σε συγκεκριμένες χώρες, η επιχορήγηση αυτή είναι
παραπάνω από σημαντική, αφού χρησιμοποιείται για να καλύψει το κενό που
δημιουργεί η έλλειψη υποστήριξης από την Πολιτεία.

Η Αγγλία πρώτη σε προτιμήσεις

Τα ποσοστά απορρόφησης των φιλοξενούμενων φοιτητών διαφέρουν από χώρα σε χώρα
και καθορίζονται κυρίως από τις προτιμήσεις των φοιτητών, από τη γλώσσα της
χώρας υποδοχής και από τα ειδικά χαρακτηριστικά του συστήματος Ανώτερης
Εκπαίδευσης της καθεμιάς.

Τα υψηλότερα ποσοστά παρουσιάζουν η Αγγλία (65%) και η Ιρλανδία (61%), ενώ
ακολουθούν με μικρή διαφορά η Ισπανία (54%).

Η χώρα μας βρίσκεται στην τελευταία θέση συγκεντρώνοντας ποσοστό 23% και
ακολουθούν η Πορτογαλία(29%), η Φινλανδία (32%), η Ισλανδία (32%) και η
Νορβηγία (33%).

Επίσης, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι τέσσερις στους πέντε φοιτητές
Ανώτερης Εκπαίδευσης και από τις 18 χώρες που συμμετέχουν στο Erasmus
βρίσκονται σε Πανεπιστήμια των πέντε μεγαλύτερων κρατών-μελών, δηλαδή στη
Γερμανία, τη Γαλλία, την Αγγλία, την Ιταλία και την Ισπανία. Και θεωρείται
αναμενόμενο ότι αυτές οι πέντε χώρες στέλνουν, αλλά και δέχονται τον
μεγαλύτερο αριθμό φοιτητών Erasmus.

Την περίοδο 1997/98 το 71% του συνόλου των φοιτητών Erasmus προερχόταν από τις
χώρες αυτές, ενώ το 74% όλων των φοιτητών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα
εφιλοξενούντο από τις χώρες αυτές.

Σε αντίθεση, ενώ μόλις το 6% των φοιτητών Ανώτερης Εκπαίδευσης στο Erasmus
προέρχεται από τις χώρες του Βορρά (Δανία, Φινλανδία, Σουηδία, Νορβηγία), οι
χώρες αυτές φιλοξενούν το 8% του συνόλου των φοιτητών. Όσο για τις υπόλοιπες
ευρωπαϊκές χώρες, η Αγγλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία φιλοξενούν περισσότερους
φοιτητές απ’ όσους στέλνουν στο εξωτερικό.

Η Πορτογαλία, η Ελλάδα και η Νορβηγία είναι τελευταίες στις προτιμήσεις των
φοιτητών, αφού όλες μαζί φιλοξενούν λιγότερο από το 4% του συνόλου των
φοιτητών που σπουδάζουν με Erasmus.

Η Αγγλία φιλοξενεί τους περισσότερους φοιτητές, περίπου 20.770, που
αντιστοιχούν σε ποσοστό 24%, ακολουθεί η Γαλλία με 15.197 φοιτητές (18%), η
Ισπανία με 11.392 φοιτητές (13%) και η Γερμανία με 10.969 φοιτητές (13%).

Ευθυμίου: 4 χρόνια για τα ΑΕΙ

Την απόφαση της κυβέρνησης να μη μειωθεί η διάρκεια του χρόνου σπουδών στα
ελληνικά Πανεπιστήμια από τέσσερα χρόνια που είναι σήμερα σε τρία χρόνια, όπως
προβλέπει η Διακήρυξη της Μπολόνια για την ενοποίηση των σπουδών τριτοβάθμιας
εκπαίδευσης στην Ευρώπη, ανακοίνωσε χθες ο υπουργός Παιδείας κ. Πέτρος
Ευθυμίου.

Αντιθέτως, ο κ. Ευθυμίου, κηρύσσοντας την έναρξη εργασιών Διεθνούς Συνεδρίου
που γίνεται στην Αθήνα για τη Διακήρυξη της Μπολόνια, άφησε ανοικτό το
ενδεχόμενο να αυξηθεί η διάρκεια των εξαμήνων της διδασκαλίας στα Πανεπιστήμια
που είναι σήμερα κατά μέσον όρο 13 εβδομάδες και να εντατικοποιηθούν έτσι οι
σπουδές, προκειμένου να συμβαδίσει ο διδακτικός χρόνος με τους αντίστοιχους
χρόνους εξαμήνων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Επίσης, ο κ. Ευθυμίου αναφερόμενος στο θέμα των ιδιωτικών Πανεπιστημίων τόνισε
ότι η Διακήρυξη της Μπολόνια δεν είναι δεσμευτική και δεν μπορεί να επιβάλει
στη χώρα μας τη δημιουργία ιδιωτικών ΑΕΙ. «Η Ελλάδα», είπε, « θα διασφαλίσει
τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα των Πανεπιστημίων και θα ενισχύσει τον ρόλο τους στην
κοινωνική ανάπτυξη και συνοχή».

Στη διάρκεια του Συνεδρίου πανεπιστημιακοί και φοιτητές από την Ελλάδα και
πολλές ευτρωπαϊκές χώρες αναλύουν τις θέσεις της κάθε χώρας σε σχέση με τη
Διακήρυξη, η οποία αποκαλείται και «εκπαιδευτικό Μάαστριχτ», καθώς στοχεύει
στη σύγκλιση των ευρωπαϊκών συστημάτων εκαπίδευσης, προκειμένου να γίνουν
περισσότερο ανταγωνιστικά προς τα αμερικανικά Πανεπιστήμια και να
εξυπηρετήσουν καλύτερα τις ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Έξω από το ξενοδοχέιο «Κάραβελ», όπου διεξάγεται το Συνέδριο, είχαν
συγκεντρωθεί νωρίς χθες το πρωί μερικές δεκάδες φοιτητές αριστερών παρατάξεων,
οι οποίοι υποδέχονταν τους συνέδρους με το σύνθημα «Έξω οι εταιρείες από τις
σχολές» και κρατώντας ένα πανό που έγραφε «Όχι στο εκπαιδευτικό Μάαστριχτ». Οι
εργασίες του Διεθνούς Συνεδρίου ολοκηρώνονται σήμερα.