[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Η πρόσφατη συμφωνία πάνω στην «εταιρική σχέση» Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας
αποτελεί κομβική εξέλιξη για τις ευρωτουρκικές σχέσεις αλλά και για τις
σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας. Κλείνει ένα μεγάλο κεφάλαιο και δημιουργεί μια
τεράστια πρόκληση. Με την εταιρική σχέση προσλαμβάνουν νομικά δεσμευτικό
χαρακτήρα οι πολιτικές ρυθμίσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι. Έτσι η
Τουρκία τίθεται σ’ ένα θεσμικό πλαίσιο που επιβάλλει την εκπλήρωση
συγκεκριμένων στόχων προκειμένου να καταστεί κατάλληλη για την έναρξη
ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Με την εταιρική σχέση, δηλαδή, η Ευρωπαϊκή Ένωση
υποδεικνύει στην Τουρκία ένα σύνολο αρχών, κριτηρίων, στόχων και προϋποθέσεων
που πρέπει να υλοποιήσει προκειμένου να καταστεί «ευρωπαϊκή» χώρα θεσμικά
εντάξιμη στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Η εταιρική σχέση συνιστά, με άλλα λόγια,
ένα πρόγραμμα «εξευρωπαϊσμού» της Τουρκίας τόσο στην εσωτερική πολιτική και
οικονομική της συγκρότηση όσο και στην εξωτερική της συμπεριφορά. Η «ευρωπαϊκή
εμπλαισίωση» της Τουρκίας μέσω της εταιρικής σχέσης συνιστά, κατά την άποψή
μου, το σημαντικότερο δομικό επίτευγμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο
πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, επίτευγμα με ιστορική προοπτική και
στρατηγικό περιεχόμενο.

Εάν το πρόγραμμα αυτό πετύχει, τότε θα έχουν αλλάξει ριζικά οι παράμετροι που
ορίζουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και επομένως και τα προβλήματα στις
σχέσεις αυτές. Βεβαίως τίποτα δεν εγγυάται ότι η Τουρκία θα μπορέσει να
ανταποκριθεί στην πρόκληση του εξευρωπαϊσμού (εκδημοκρατισμού, κράτους
δικαίου, σεβασμού των ατομικών και μειονοτικών δικαιωμάτων, κανόνων διεθνούς
δικαίου, οικονομία της αγοράς κ.λπ.). Ο εξευρωπαϊσμός συνεπάγεται
ριζοσπαστικές πολιτικο-οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Συνεπάγεται κυρίως την
αποδοχή μιας άλλης κουλτούρας για την έννοια της εθνικής κυριαρχίας, μιας
κουλτούρας που αποδέχεται την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου και την
απρόσκοπτη διείσδυσή του στο πολιτικό σύστημα της χώρας χωρίς τούτο να
θεωρείται επέμβαση στα εσωτερικά πράγματα. Συνεπάγεται τον ενταφιασμό
φιλοδοξιών για κατάκτηση ρόλου ηγεμονικής, περιφερειακής δύναμης. Όλες αυτές
είναι εξαιρετικά δύσκολες αλλαγές χωρίς να είναι όμως και τελεολογικά
ανέφικτες. Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Και η Ελλάδα ακολούθησε την ορθή
πολιτική με το να μετατρέψει το «πρόβλημα Τουρκία» σε ζήτημα εξευρωπαϊσμού της
χώρας αυτής…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών