Γενοκτονίας ορισμοί

Γενοκτονία: οι λεξικογράφοι την ορίζουν ως τη συστηματική εξόντωση μιας
φυλής ή ενός έθνους. Και οι ιστορικοί την περιγράφουν ως μια πράξη των
απελπισμένων καθεστώτων.

Η γενοκτονία. Κάποιες χώρες προτιμούν να πετούν τις ιστορικές μνήμες στα σκουπίδια (το σκίτσο από τη «Monde»)

Είτε τα θύματα είναι Τούτσι, Εβραίοι ή Αρμένιοι, υποστηρίζει ο Μαρκ Λέβεν,
καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Γουόργουικ, ανήκουν σε μια ομάδα που
θεωρείται από το κράτος-θύτη ως ένα ξένο σώμα, το οποίο όχι μόνο δεν
εντάσσεται στο έθνος, αλλά διαταράσσει, με την ίδια του την ύπαρξη, την
ισορροπία του έθνους. Η ομάδα αυτή θεωρείται επίσης ύποπτη για διάπραξη
κακόβουλων πράξεων, συνωμοσία με τους εξωτερικούς εχθρούς, ματαίωση κάθε
ευκαιρίας για πρόοδο και, τέλος, καταστροφή του έθνους.

Ο Βρετανός ιστορικός λαμβάνει ως δεδομένο ότι όλα τα κράτη είναι δυνάμει
«γενοκτόνα»· θέτει όμως ένα κρίσιμο ερώτημα: τι κοινό έχουν η Γερμανία, η
Ρωσία, η Κίνα, η Τουρκία, το Ιράκ, η Καμπότζη, η Ινδονησία, το Πακιστάν, το
Μπανγκλαντές, η Βιρμανία, η Αιθιοπία, η Ρουάντα, το Μπουρουντί, το Σουδάν και
η Γουατεμάλα ­ για να αναφέρουμε κάποιες μόνον από τις χώρες με βεβαρημένο
«ποινικό» μητρώο;

Απελπισμένα καθεστώτα

Η γενοκτονία, απαντά, είναι η πράξη των απελπισμένων καθεστώτων στις κοινωνίες
όπου η μετάβαση προς τον σύγχρονο κόσμο ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, τις κοινωνίες
που βίωσαν ένα ή και περισσότερα συλλογικά τραύματα ή, ακόμα, που νιώθουν
βαθιά πικρία απέναντι στην «ανεπάρκεια» του κόσμου.

Όλα αυτά ακούγονται ίσως υπερβολικά θεωρητικά. Αν λάβουμε, ωστόσο, υπόψη το
πρόσφατο παρελθόν και την ένταση που προκάλεσε στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις
η απόπειρα υιοθέτησης ενός ψηφίσματος με το οποίο οι ΗΠΑ αναγνώριζαν επισήμως
τη γενοκτονία των Αρμενίων, καταλαβαίνουμε ότι η τοποθέτηση της έννοιας
«γενοκτονία» σε ένα σαφές ιστορικό πλαίσιο είναι περισσότερο επίκαιρη από
ποτέ. Με το αμερικανικό ψήφισμα να έχει παραπεμφθεί στις καλένδες και την
τουρκική κοινή γνώμη να εμφανίζεται σαφώς ανακουφισμένη, πολλοί Τούρκοι
ιστορικοί δηλώνουν ότι είναι καιρός πια να απαλλαγεί η Τουρκία από τα ταμπού
που περιβάλλουν τα γεγονότα του 1915. Ένας από αυτούς είναι και ο Χαλίλ
Μπερκτάι, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Σαμπανσί της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος
μπορεί να διστάζει να χρησιμοποιήσει τον όρο «γενοκτονία», αλλά δεν διστάζει
να αντιταχθεί στην επίσημη θέση της Άγκυρας.

«Εδώ και δεκαετίες», δηλώνει σε συνέντευξη που παραχωρεί στο γαλλικό περιοδικό
«L’ Express», «νανουρίζουμε την τουρκική κοινή γνώμη με τα ίδια τραγουδάκια.
Εν τούτοις, υπάρχουν εκατοντάδες ντοκουμέντα που αποδεικνύουν τη θλιβερή
πραγματικότητα. Στην Τουρκία, οι νέοι μεγαλώνουν σε αποστειρωμένο περιβάλλον.
Αργότερα, ορισμένοι από αυτούς, συχνά επ’ ευκαιρία κάποιων σπουδών στο
εξωτερικό, ανακαλύπτουν την αλήθεια. Για μένα, η ανακάλυψη αυτή, στο
Πανεπιστήμιο του Γέιλ, υπήρξε τραυματική. Μιλάμε για την εξόντωση τουλάχιστον
600.000 ανθρώπων μέσα σε δέκα μήνες. Αν δεν είμαστε ρατσιστές, πρέπει να
νιώσουμε βαθιά αυτή τη φρίκη».

Όσο τώρα για το αν οι Νεότουρκοι προέβησαν ή όχι σε γενοκτονία των Αρμενίων…
«ο όρος γενοκτονία είναι νομικός», δηλώνει ο Χαλίλ Μπερκτάι. «Εγώ, είμαι ένας
ιστορικός που προσπαθεί να καταλάβει τα τρομερά συμβάντα του 1915». Θα
καταρριφθούν, άραγε, κάποια στιγμή τα ταμπού που περιβάλλουν το αρμενικό
ζήτημα στην Τουρκία; «Θα τα καταφέρουμε αν ζούμε σε μία ελεύθερη κοινωνία.
Μόνο υπό αυτή την προϋπόθεση θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την
πραγματικότητα των φρικαλεοτήτων του 1915. Πρέπει να ωριμάσουμε ψυχολογικά,
καθώς δεν έχουμε καμία πιθανότητα να πείσουμε τον κόσμο για τη δική μας εκδοχή».

Το Βατικανό αναγνωρίζει για πρώτη φορά το μαρτύριο των Αρμενίων

Χαλίλ Μπερκτάι. Είναι καιρός να απαλλαγεί η Τουρκία από τα ταμπού που περιβάλλουν το αρμενικό ζήτημα, δηλώνει ο Τούρκος ιστορικός

Μετά τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, σε κρίση κινδυνεύουν να οδηγηθούν τώρα
και οι σχέσεις Τουρκίας – Βατικανού, αφού σύμφωνα με την ιταλική “Repubblica”
η Αγία Έδρα αναγνωρίζει για πρώτη φορά τη γενοκτονία των Αρμενίων με επίσημο
έγγραφο. Η εφημερίδα υπογραμμίζει ότι στο έγγραφο γίνεται σαφής αναφορά στην
“εθνική και θρησκευτική κάθαρση” του 1915 που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο
1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων. Το δημοσίευμα αναφέρει επίσης ότι η αναγνώριση της
γενοκτονίας εμπεριέχεται στο κοινό ανακοινωθέν που εκδόθηκε την Κυριακή αμέσως
μετά τη συνάντηση του Πάπα με τον επικεφαλής της Αρμενικής Εκκλησίας, Καρεκίν.
Το ζήτημα της αναγνώρισης της γενοκτονίας των Αρμενίων, όμως, ενδέχεται να
δημιουργήσει προβλήματα και στις σχέσεις Άγκυρας – Ρώμης, καθώς θα τεθεί και
στο ιταλικό Κοινοβούλιο. Ο βουλευτής της Λέγκας του Βορρά, Τζιανκάρλο
Παλιαρίνι, ζητεί να τεθεί το θέμα στην προσεχή Σύνοδο Κορυφής στη Νίκαια· και
οι βουλευτές της Εθνικής Συμμαχίας και Φόρτσα Ιτάλια, Φέι και Φρατίνι, καθώς
και ο Πετσόνι των Δημοκρατικών της Αριστεράς, καλούν την ιταλική κυβέρνηση να
δεσμευθεί για τη συγκρότηση επιστημονικής επιτροπής με στόχο την πλήρη
εξακρίβωση της ιστορικής αλήθειας.