Οι «μητέρες των δολοφόνων»

Ντενίζ Φέργκους. Οι δύο ανήλικοι απήγαγαν τον μικρό της γιο, Τζέιμι, και τον σκότωσαν

Τις ημέρες που ακολούθησαν τη σύλληψη του Τζον Βέναμπλς και του Ρόμπερτ Τόμσον
για τη δολοφονία του Τζέιμς Μπάλγκερ, οι μητέρες τους δυσφημίστηκαν και
δέχτηκαν επιθέσεις όταν κυκλοφορούσαν στον δρόμο. Κατά τις εβδομάδες, τους
μήνες και τα χρόνια που ακολούθησαν, το ίδιο συνέβη από τον Τύπο. Για πολλούς,
αυτές οι δύο γυναίκες (οι πατέρες των παιδιών φαίνεται ότι κατά κάποιον τρόπο
απαλλάχτηκαν από την κατηγορία) ήταν απόλυτα υπεύθυνες για τον θάνατο του
δίχρονου παιδιού που απήχθη από τους γιους τους στο εμπορικό κέντρο του Στραντ
στο Μποτλ.

Έλλειψη φροντίδας

Οι υποψίες έλεγαν ότι η έλλειψη φροντίδας, αγάπης ή γονικού ελέγχου θα πρέπει
να ήταν που οδήγησαν στα βασανιστήρια του Τζέιμς Μπάλγκερ και τελικά στον
θάνατό του σε μια σιδηροδροτροχιά. Αντιμέτωποι με το αδιανόητο του εγκλήματος
και τους δύο υπόπτους κάτω από την ηλικία που οι νόμοι κρίνουν τους νέους ως
ηθικά ώριμους, τα μέσα ενημέρωσης και το κοινό χρειάστηκαν υποκατάστατο
εγκληματιών ώστε να εναποθέσουν την ευθύνη, να γίνει πραγματικό το αντικείμενο
της έκρηξης και της επιθυμίας τους για θεία δίκη. Ήταν όμως λάθος των γονέων;

Ο Τόμσον και ο Βέναμπλς μεγάλωσε σε συνθήκες που έμοιαζαν ιδιαίτερα αλλά είχαν
και έντονες διαφορές. Και τα δυο αγόρια είχαν γονείς που χώρισαν. Και τα δύο
είχαν μαθησιακές δυσκολίες στο σχολείο καθώς και προβλήματα στη συμπεριφορά.
Έκαναν σκασιαρχείο, μικροκλοπές και ήταν βίαια. Όλα αυτά τα κομμάτια του παζλ
σχημάτιζαν ένα δίδυμο κενών, τσακισμένων νεαρών ζωών.

Πριν από τη δίκη τους το 1993, ο Τύπος σκάλιζε στις εισόδους των σπιτιών τους
και τα στενά του χωριού Γουάλτον στο Λίβερπουλ αναζητώντας οτιδήποτε θα
μπορούσε να καθορίσει ότι αυτά τα δεκάχρονα παιδιά ήταν πράγματι ένα κακό ή
προϊόν του κακού. Γείτονες έλεγαν για περιστέρια θανατωμένα με αεροβόλο, για
κουνέλια που τα είχαν δέσει σε σιδηροτροχιές. Κυκλοφορούσαν ιστορίες για
κουτιά φιλανθρωπικών συγκεντρώσεων που είχαν κλαπεί και για παιδιά που είχαν
δεχτεί επίθεση μέσα στην τάξη.

Απομακρύνοντας τα κουτσομπολιά και τις υπερβολές, σιγά σιγά αναδύθηκε μια
εικόνα παραμέλησης, μια εικόνα με κεντρικό σημείο τους “κακούς γονείς” των
αγοριών με την “Ντέιλι Μέιλ” να αποφαίνεται: “Ο Τζον Βέναμπλς, ίσως
αναπόφευκτα, είναι το κλασικό προϊόν ενός διαλυμένου σπιτιού”.

Η Αν Τόμσον περιγράφηκε ως άχρηστη αλκοολική, ενώ η Σούζαν Βέναμπλς ως
αποτυχημένη μητέρα, οι γείτονες της οποίας “είχαν παρατηρήσει στρατιά ανδρών
να μπαίνει στο σπίτι της”.

Τζέιμς Μπάλγκερ. Δολοφονήθηκε σε ηλικία δύο ετών…

Προέκυψε μια ιστορία δυο παιδιών που επηρεάστηκαν όχι μόνο από τα ελαττώματα
των γονέων ή την απουσία του πατέρα, αλλά από το περιβάλλον στο οποίο έζησαν,
έναν κόσμο κοινωνικής και οικονομικής στέρησης, πολιτιστικής φτώχειας ­ με
σκουπιδοτηλεόραση, ανεπαρκείς κοινωνικές υπηρεσίες, κακή σχολική εκπαίδευση
και γενική σύγχυση. Ήταν ένα μέρος που άφησε κενό ηθικό σε δυο παιδιά που θα
πήγαιναν να σκοτώσουν και το ερώτημα αναπάντητο: γιατί το έκαναν;

Μετά τη δίκη, ο δικαστής κ. Μόρλαντ επέρριψε τις ευθύνες της ηθικής αυτουργίας
άμεσα στους γονείς. Ο Ρόμπερτ, το πέμπτο από τα εφτά παιδιά της οικογένειας,
αποδείχτηκε για τη μητέρα του το ίδιο δύστροπο με τα υπόλοιπα. Η Αν Τόμσον
είχε εγκαταλειφθεί από τον σύζυγό της πέντε χρόνια πριν από τη δολοφονία του
Τζέιμς Μπάλγκερ. Μόνη της η Τόμσον αναζήτησε παρηγοριά στο αλκοόλ.

Η κατάσταση ήταν χαοτική. Με βάση τα περιστατικά που καταγράφηκαν στα αρχεία
κοινωνικών υπηρεσιών “τα αγόρια μεγάλωσαν τρέφοντας φόβο μεταξύ τους.
Χτυπούσαν, έδερναν, βασάνιζαν το ένα το άλλο”.

Το σπίτι των Βέναμπλς είχε επίσης δυσκολίες. Ενώ οι δύο γονείς Σούζαν και Νιλ
ζούσαν χωριστά, σε απόσταση ενός μιλίου ο ένας από τον άλλο, προσπάθησαν να
μεγαλώσουν τα παιδιά τους μαζί. Ο Τζον έμενε από την Κυριακή μέχρι την Πέμπτη
με τη μητέρα του και τις υπόλοιπες μέρες με τον πατέρα του.

Ο αδερφός και η αδερφή του Τζον παρουσίαζαν μαθησιακές δυσκολίες και πήγαιναν
σε διαφορετικά ειδικά σχολεία, ενώ ο ίδιος ήταν υπερενεργητικός και έκανε
αταξίες. Ήταν αυτός και όχι ο Ρόμπερτ Τόμσον που είχε ιστορικό βίαιων
ενεργειών, αφού προσπάθησε να πνίξει ένα άλλο παιδί στο σχολείο.

Το λάθος

“Δεν νομίζω ότι κάναμε λάθος κάπου. Είχε την ίδια αγάπη και προσοχή με όλα τα
παιδιά. Είχε περισσότερη αγάπη και προσοχή από πολλά παιδιά που ξέρω…”, είπε
η Βέναμπλς μάλλον απεγνωσμένα σε μια συνέντευξη. Η αστυνομία δεν τη συμπάθησε
και σύμφωνα με δηλώσεις εκπροσώπου της με τον τρόπο της παρεμπόδιζε την
ομολογία του γιου της όταν συνελήφθη. Λίγο αργότερα, η δημοσιογράφος Γκίτα
Σέρενι έγραψε ότι η αστυνομία είχε μείνει εμβρόντητη στη διάρκεια των
καταθέσεων διότι “διόρθωνε συνέχεια το μακιγιάζ της”.

Αν και παράδοξο, αυτό το ενδιαφέρον για την εμφάνισή της την έκανε αγαπητή
στους δημοσιογράφους κατά τη δίκη. Αντίθετα, η Αν Τόμσον είχε δαιμονοποιηθεί
ως η χοντρή, αλκοολική μητέρα που δεν φρόντιζε τα παιδιά της. Απουσία
εμπεριστατωμένης ενημέρωσης, οι εμφανίσεις είναι επαρκής λόγος για να
καταδικαστεί κάποιος…

Οι γονείς άλλαξαν ταυτότητες, άρχισαν μια νέα ζωή, αλλά έως σήμερα ζουν με τον φόβο

Ρόμπερτ Τόμσον. Η κατάσταση στο σπίτι του ήταν χαοτική

Ενώ οι γιοι τους βρίσκονταν στο υπερυψωμένο τμήμα του δικαστηρίου, οι γονείς
των Τόμσον και Βέναμπλς δεν μπορούσαν να έχουν καμία αμφιβολία ότι δικάζονταν
και αυτοί επίσης ­ ότι το κατηγορώ γι΄ αυτήν την τρομακτική δολοφονία έπεσε
στην πόρτα των σπιτιών τους. Μπορεί όμως μια τέτοια ενοχή να απονεμηθεί τόσο
βολικά; Υπάρχουν οικογένειες που οι γονείς αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες,
που τα παιδιά παρουσιάζουν προβλήματα συμπεριφοράς.

Οι γονείς είναι συνηθισμένοι άνθρωποι με τα δικά τους προβλήματα. Θα πρέπει να
ενσταλάζουν αξίες και αρχές στο παιδί τους, όμως δεν μπορούν να είναι δίπλα
του συνέχεια ­ κάτι που η Ντένιζ Μπάλγκερ έμαθε με μεγάλο κόστος. Οι ίδιοι οι
γονείς δεν είναι δολοφόνοι, αλλά όποια ευθύνη κι αν τους αντιστοιχεί,
τιμωρήθηκαν περίσσεια. Τόμσον και Βέναμπλς έφυγαν μακριά από το Λίβερπουλ μετά
τις καταδικαστικές αποφάσεις εναντίον των γιων τους. Άλλαξαν ταυτότητες και
προσπάθησαν να αρχίσουν νέα ζωή. Ακόμη τούς κυνηγά ο φόβος, μην τύχει και
αποκαλυφθούν και κατηγορηθούν πάλι από την αρχή.

Τζον Βέναμπλς. Είχε ιστορικό βίαιων ενεργειών

Γιατί οι ίδιοι, θα αισθάνονται πάντα ένοχοι. Όπως παρατηρεί ο Ντέιβιντ Τζέιμς
Σμιθ που πήρε τη συνέντευξη από την Τόμσον: «Η Αν ζει με τον τρόμο ότι θα την
ανακαλύψουν οι γείτονες ή θα την αναγνωρίσει κάποιος όταν βγαίνει έξω για
ψώνια. Είναι σαν να περπατά με μια τεράστια επιγραφή πάνω της: “Η μητέρα του
δολοφόνου του Μπάλγκερ”».