ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ιδιωτικοποίηση του μέλλοντος

Τζων Ρας: το θέατρο της πολιτικής

Το είδαμε κι αυτό: διαδήλωση υποστηρικτών του Αλ Γκορ στο Παλμ Μπητς, που
διαμαρτύρονταν για εκλογική νοθεία και ψηφοληστεία. Έχει δίκιο λοιπόν ο Ιταλός
καθηγητής που υποστηρίζει ότι τα πάθη στην πολιτική δεν έχουν σβήσει. Ίσως
αυτή την εποχή να μην είναι πολύ έντονα ή πολύ εμφανή, καθώς το τέλος του
διπολικού κόσμου έχει προκαλέσει την ιδιωτικοποίηση του μέλλοντος. Αλλά δεν
έχουν εξαφανιστεί. Στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, άλλωστε, η ιδέα της
πολιτικής ελευθερίας περιλαμβάνει και την ιδέα της ελευθερίας της πολιτικής.

Καθηγητής ιστορίας της φιλοσοφίας στην Πίζα και συγγραφέας μεταξύ άλλων της
«Γεωμετρίας των παθών», ο Ρέμο Μποντέι έχει κάνει μια χρωματική κατανομή των
παθών. Κόκκινα, έτσι, είναι τα δημοκρατικο-επαναστατικά πάθη, που
χαρακτηρίζονται από την ελπίδα για μια απελευθερωμένη ανθρωπότητα, από την
πίστη στην αδελφότητα και την ελευθερία, αλλά και από τον ψυχρό υπολογισμό των
συσχετισμών δυνάμεων. Τα μαύρα πάθη, αντίθετα, ξεκινούν από τους ακραίους
συντηρητικούς του 19ου αιώνα και φτάνουν στον φασισμό και τον
εθνικοσοσιαλισμό. Και τα δύο είδη παθών είναι μαχητικά, επιθετικά, συνδεδεμένα
τα μεν με το ταξικό μίσος, τα δε με το μίσος μεταξύ των φυλών. Μετριοπαθέστερα
είναι τα λευκά και τα γκρίζα πάθη. Τα πρώτα, χριστιανικής έμπνευσης, δίνουν
έμφαση στην αγάπη, την αγνότητα, την υπερβατικότητα. Τα δεύτερα στηρίζονται
στη συναισθηματική ισορροπία και το αίσθημα χρέους.

Αυτό που κάνει εντύπωση στη σημερινή εποχή, λέει ο Μποντέι σε συνέντευξή του
στη «Ρεπούμπλικα», είναι ο κυρίαρχος πολιτικός συμβολισμός: ο άνθρωπος
εξαφανίζεται από το κέντρο της Πόλης, δίνοντας τη θέση του σε βελανιδιές,
ελιές, μαργαρίτες και γαϊδούρια. Θα ‘λεγε κανείς ότι επιστρέφουμε στο ζωικό ή
το φυτικό βασίλειο, κι ότι τα γερά και ανθεκτικά δένδρα αντικαθίστανται από
λουλούδια που διαρκούν ένα πρωί. Ο Μπερλουσκόνι, πάλι, έχει διαλέξει τον κόσμο
του ποδοσφαίρου: «Φόρτσα Ιτάλια!» Αποφασιστικός είναι ο ρόλος της τηλεόρασης,
που επιτρέπει να χρησιμοποιείται το σπίτι είτε ως θερμοκήπιο είτε ως μια
εικονική θεατρική σκηνή, με αποτέλεσμα να επιβάλλονται ευκολότερα ορισμένα
προγράμματα. Η τέχνη του δελεασμού υπήρχε πάντα: σήμερα όμως απευθύνεται σε
μια τεράστια πλατεία. Και χρησιμοποιεί όπλα όπως το αίμα, ο πλούτος ή η
ομορφιά, που η σύγχρονη δημοκρατία είχε προσπαθήσει να βγάλει από το παιχνίδι,
δίνοντας βάρος στην ικανότητα, την εντιμότητα και την αφοσίωση στο κοινό καλό.

Μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες, λέει ο Μποντέι, η άμεση συμμετοχή στην
πολιτική ζωή ήταν καλύτερη. Η τηλεόραση μάς δίνει σήμερα τη δυνατότητα να
συμμετέχουμε στα κοινά χωρίς κόστος, καθισμένοι αναπαυτικά στις πολυθρόνες
μας. Τα πάθη έχουν εξημερωθεί. Η υπερβολική δόση πολιτικής διαφήμισης έχει
κάνει τους πολίτες ιδιαίτερα δύσπιστους απέναντι στους πολιτικούς. Οι εικόνες
που έρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν ότι αυτή η δυσπιστία παίρνει
μερικές φορές απροσδόκητες μορφές. Αιφνιδιάζει. Και ανοίγει καινούργιους δρόμους.