Εκλογικό… απολίθωμα

Η σκληρή αναμέτρηση των δύο υποψηφίων για την αμερικανική προεδρία, του
Τζορτζ Μπους και του Αλ Γκορ, θα κριθεί από το σώμα των εκλεκτόρων – έναν
ελάχιστα κατανοητό θεσμό που υπερισχύει της λαϊκής ψήφου και χαρακτηρίζεται
από πολλούς “απολίθωμα” του 18ου αιώνα.

Χωρίς λόγια (σκίτσο από την «Guardian»)

Το σώμα αυτό, με το πολύπλοκο και έμμεσο σύστημα επιλογής του προέδρου,
συνεστήθη το 1797 ως ένα είδος “συμβιβασμού” μεταξύ των υποστηρικτών μιας
ισχυρής προεδρίας, που δεν ήθελαν τον πρόεδρο των ΗΠΑ να διορίζεται από το
Κογκρέσο, και των υπολοίπων, που φοβούνταν ότι η άμεση εκλογή του προέδρου από
τον λαό θα δημιουργούσε αστάθεια.

Οι εκλέκτορες κάθε Πολιτείας, οι οποίοι ισούνται αριθμητικά με τους
εκπροσώπους της Πολιτείας στο Κογκρέσο, απονέμουν τυπικά τις ψήφους τους σε
εκείνον που έχει κερδίσει τη λαϊκή ψήφο. Υπάρχουν δύο εξαιρέσεις, το Μέιν και
η Νεμπράσκα, όπου δύο εκλέκτορες απονέμουν την ψήφο τους βάσει της λαϊκής
ψήφου και οι υπόλοιποι βάσει των εκλεγμένων γερουσιαστών.

Οι ψήφοι του σώματος των εκλεκτόρων έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε τέσσερις
προηγούμενες προεδρικές εκλογές και σε τρεις περιπτώσεις ανακήρυξαν πρόεδρο
έναν υποψήφιο που απέτυχε να κερδίσει τη λαϊκή ψήφο.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν οι εκλογές του 1876, στις οποίες ο
Ράδερφορντ Χέιζ επικράτησε του Σάμιουελ Τίλντεν κατά έναν εκλέκτορα, παρ’ όλο
που μειοψήφησε στο σύνολο των ψηφοφόρων. Αμφότεροι οι υποψήφιοι πήγαν για ύπνο
τη βραδιά των εκλογών, πιστεύοντας ότι νικητής ήταν ο Τίλντεν. Οι εκλέκτορες,
όμως, περιλαμβανομένων και τριών από τη νεοεισαχθείσα Πολιτεία του Κολοράντο,
χάρισαν τις ψήφους του σώματος στον Χέιζ.

Η διαμάχη που επακολούθησε οδήγησε στη δημιουργία μιας δεκαπενταμελούς
δικομματικής επιτροπής, η οποία επιβεβαίωσε τα αποτελέσματα.

Η διαδικασία εκλογής προέδρου δοκιμάστηκε για πρώτη φορά το 1800, όταν τόσο ο
εκτελών χρέη αντιπροέδρου, Τόμας Τζέφερσον, όσο και ο αντίπαλος του, Άαρον
Μπερ, κέρδισαν 73 εκλέκτορες. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, αρμόδια να αποφασίσει
ήταν η Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία επέλεξε τον Τζέφερσον· ο Μπερ έγινε
αντιπρόεδρος.

Η Βουλή των Αντιπροσώπων εκλήθη να ορίσει πρόεδρο και το 1824, όταν ουδείς εκ
των τεσσάρων υποψηφίων συγκέντρωσε την πλειοψηφία των εκλεκτόρων. Παρ’ όλο που
ο Άντριου Τζάκσον είχε κερδίσει τη λαϊκή ψήφο, ο πρόεδρος της Βουλής, Χένρι
Κλέι, έδωσε την πλειοψηφία στον Τζον Κουίνσι Άνταμς.

Το 1888, η μάχη μεταξύ του προέδρου Γκρόβερ Κλίβελαντ και του Ρεπουμπλικανού
Μπέντζαμιν Χάρισον κατέληξε σε ακόμη μία διχασμένη ετυμηγορία. Ο Κλίβελαντ
κέρδισε τη λαϊκή ψήφο, αλλά ο Χάρισον υπερίσχυσε στο σώμα των εκλεκτόρων, με
233 έναντι 168 ψήφων.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Κλίβελαντ πήρε την εκδίκηση του, κερδίζοντας εύκολα
τον Χάρισον και έγινε ο μοναδικός πρόεδρος που υπηρέτησε μη συνεχόμενες
θητείες.

Επιφυλακτικότητα

Επιστροφή στο παρόν, όμως, και με αφορμή το εκλογικό θρίλερ που
διαδραματίζεται αυτές τις ημέρες στις ΗΠΑ, πολλοί αναλυτές και ιστορικοί
εμφανίζονται επιφυλακτικοί όσον αφορά την καταλληλότητα ενός εκλογικού
συστήματος που ψηφίστηκε το 18ο αιώνα για την Αμερική του 21ου αιώνα.

Ανάμεσα σε αυτούς που χαρακτηρίζουν αναχρονιστικό το σώμα των εκλεκτόρων είναι
και ο Ρίτσαρντ Νάθαν, από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης: “Είναι μία κρίσιμη
στιγμή για το πολιτικό μας σύστημα”, δηλώνει. “Έχει χρεοκοπήσει και κάτι
πρέπει να κάνουμε”. Όσα έγιναν στις φετινές εκλογές καθιστούν υποχρεωτική την
επανεξέταση ολόκληρου του οικοδομήματος της αμερικανικής πολιτικής, τονίζει ο
Μερλ Μπλακ, από το Πανεπιστήμιο Έμορι:

“Δεν είναι μόνο τα τεράστια ποσά χρημάτων που δαπανήθηκαν. Είναι και οι οκτώ
με εννιά ώρες που χρειάστηκαν για να καταμετρηθούν οι ψήφοι σε διάφορες
Πολιτείες. Τι συνέβη άραγε σε αυτό το διάστημα; Και γιατί τα κανάλια έβγαλαν
λάθος αποτέλεσμα στην πιο σημαντική Πολιτεία, τη Φλόριντα, όχι μια φορά αλλά
δύο; Αν τελικά ο Αλ Γκορ κερδίσει σε ψήφους αλλά χάσει την προεδρία, θα
διαψευστούν όσα μαθαίνουν οι Αμερικανοί από το νηπιαγωγείο για τον τρόπο που
κρίνονται οι εκλογές. Είναι δυνατόν αυτή η διαδικασία να χαρακτηρίζεται
θεμιτή;”

Λίγα πλεονεκτήματα

Κάποια πλεονεκτήματα του συστήματος διαπιστώνει, αντίθετα, ο Κένεθ Τζάντα από
το Βορειοδυτικό Πανεπιστήμιο: χάρις σε αυτό, υποστηρίζει, το αίτημα για
επανακαταμέτρηση των ψήφων περιορίζεται τουλάχιστον σε μία Πολιτεία και δεν
αφορά όλη τη χώρα. Και ο Νέλσον Πόλσμπι, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας,
επισημαίνει ότι μια αμφίρροπη εκλογική μάχη δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε
συνταγματική κρίση.