Από τους Δημοκρατικούς της Ανατολής στον ρεπουμπλικανικό Νότο

Από την άποψη της πολιτικής γεωγραφίας και ιστορίας οι ΗΠΑ υποδιαιρούνται σε
τέσσερις, σήμερα περίπου ισομεγέθεις, μεγάλες περιοχές, οι οποίες
χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερες παραδόσεις και εμφανίζουν σημαντικές μεταξύ
τους διαφορές.

Η Ανατολή

Οι Ανατολικές Πολιτείες, από το Μέιν έως τη Δ. Βιρτζίνια, αντιπροσωπεύουν τον
αρχικό πυρήνα της Ένωσης, με την εξαίρεση των Νοτιοανατολικών Πολιτειών, που
συντάχθηκαν με τους Νότιους στον Εμφύλιο Πόλεμο, και ακολούθησαν έκτοτε μια
τελείως ιδιάζουσα πολιτική διαδρομή. Από τη δεκαετία του ’60 και μετά, οι
Ανατολικές Πολιτείες είναι σταθερά προσανατολισμένες προς το Δημοκρατικό Κόμμα
και είναι χαρακτηριστικό ότι, στη Νέα Υόρκη, οι Δημοκρατικοί δεν έχουν χάσει
ποτέ προεδρική εκλογή τα τελευταία 40 χρόνια. Η τάση αυτή έχει μάλιστα
ενισχυθεί την τελευταία δεκαετία και έτσι ο Μπιλ Κλίντον κέρδισε, τόσο το 1992
όσο και το 1996, το σύνολο των 127 εκλεκτόρων που αναλογούν στις 12 αυτές
Πολιτείες (καθώς και στην περιοχή της Ουάσιγκτον). Άμεση επιδίωξη του Μπους
είναι να επιφέρει κάποια ρήγματα σ’ αυτήν την απόλυτη κυριαρχία των
Δημοκρατικών και ως κύριο στόχο φαίνεται να έχει επιλέξει την Πενσυλβάνια,
όπου και πραγματοποιήθηκε το συνέδριο του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Ο «ιστορικός Νότος»

Οι Νότιες Πολιτείες, από τη Βιρτζίνια έως το Τέξας, αποτελούν την πλέον
ιδιόμορφη πολιτικά περιοχή των ΗΠΑ. Επί περίπου εκατό χρόνια, από το τέλος του
Εμφυλίου Πολέμου έως την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων τη δεκαετία του
’60, ο Νότος (Solid South) αποτελούσε το ακλόνητο προπύργιο του Δημοκρατικού
Κόμματος, και η πολιτική ζωή εξαντλείτο στην αντιπαράθεση των επιμέρους
φατριών του. Η παράδοση αυτή άρχισε να ανατρέπεται στα τέλη της δεκαετίας του
’60 και έτσι σήμερα οι Νότιες Πολιτείες (οι 11 του «ιστορικού Νότου» και η
Οκλαχόμα), αποτελούν το κατ’ εξοχήν προπύργιο των Ρεπουμπλικάνων.

Από τους 155 συνολικά εκλέκτορες που αναλογούν στον Νότο, οι Ρεπουμπλικάνοι
κέρδισαν, το 1992, τους 116 και, το 1996, τους 104.

Στόχος του Μπους είναι να διευρύνει ακόμη περισσότερο αυτή την επιρροή,
ανακτώντας, π.χ., τη Φλώριδα (όπου το 1992 είχε πλειοψηφήσει ο πατέρας του) ή
κατακτώντας το Τένεσι (ιδιαίτερη πατρίδα του Αλ Γκορ), όπου η υπεροχή των
Δημοκρατικών, το 1996, ήταν μόλις 2%.

Αμφίρροπος ο αγώνας στις Μεσοδυτικές, μάχη για την «κατάκτηση» της Καλιφόρνιας

Οι Μεσοδυτικές Πολιτείες αποτελούν το καθαυτό επίκεντρο του εκλογικού
ανταγωνισμού, γιατί είναι η πλέον αμφίρροπη εκλογικά περιοχή των ΗΠΑ. Τα
ποσοστά των δύο κομμάτων στις Μεσοδυτικές Πολιτείες (όπου αναλογούν συνολικά
137 εκλέκτορες), τουλάχιστον τα τελευταία είκοσι χρόνια, δεν διαφέρουν σχεδόν
καθόλου από τα συνολικά εθνικά ποσοστά τους. Και το σημαντικότερο είναι ότι
μια σχετικώς μικρή μεταστροφή ψήφων είναι πιθανόν να επιφέρει σημαντικές
μεταβολές στην κατανομή των εκλεκτόρων. Στη μεταπολεμική εκλογική ιστορία των
ΗΠΑ υπάρχουν εξάλλου τουλάχιστον δύο περιπτώσεις όπου η συνολική έκβαση των
εκλογών κρίθηκε, με ελάχιστη διαφορά ψήφων, σε ορισμένες Μεσοδυτικές
Πολιτείες. Το 1948 ο Χ. Τρούμαν με διαφορά 7.107 ψήφων (σε σύνολο περίπου 3
εκατομμυρίων) εξασφάλισε τους 25 εκλέκτορες του Οχάιο και με διαφορά 13.246
ψήφων τους 13 εκλέκτορες της Ιντιάνα, γεγονός που του επέτρεψε να εξασφαλίσει
την πλειοψηφία του Εκλεκτορικού Σώματος (303 σε σύνολο τότε 531). Αντίστοιχα,
το 1960, ο Τζ. Κέννεντυ κατόρθωσε να συγκεντρώσει συνολικά 303 εκλέκτορες (σε
σύνολο τότε 537), κερδίζοντας, με διαφορά 9.983 ψήφων, τους 13 εκλέκτορες του
Μιζούρι και κυρίως εξασφαλίζοντας την πλειοψηφία στο Ιλινόις (27 εκλέκτορες)
με διαφορά μόλις 8.858 ψήφων (σε σύνολο περίπου 4.570.000). Η αφύσικη μάλιστα
διόγκωση των έγκυρων ψηφοδελτίων στο Ιλινόις και ειδικότερα στην πόλη του
Σικάγου ­ όπου κυριαρχούσε ο Δημοκρατικός δήμαρχος R. Daley, διεθνές πρότυπο
πελατειακών σχέσεων σε αστικό χώρο ­ άφηνε υπόνοιες για εκλογικές ατασθαλίες,
στις οποίες όμως δεν δόθηκε συνέχεια.

Στις εκλογές του 1996 οι Δημοκρατικοί πλειοψήφησαν στις 8 από τις 13
Μεσοδυτικές Πολιτείες και εξασφάλισαν 108 εκλέκτορες, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι
περιορίστηκαν μόνον σε 29 (κυρίως στις δυτικότερες και πιο αραιοκατοικημένες
Πολιτείες), αποτέλεσμα πανομοιότυπο με αυτό του 1992. Το γεγονός όμως ότι σε 6
Πολιτείες (Μίσιγκαν, Ουινσκόνσιν, Οχάιο, Αϊόβα, Μιζούρι και Κεντάκι), όπου
αναλογούν 76 εκλέκτορες, η υπεροχή των Δημοκρατικών ήταν σχετικώς
περιορισμένη, αφήνει σημαντικά περιθώρια στον Τζ. Μπους και υπογραμμίζει την
καθοριστική σημασία που ενδέχεται να έχει το αποτέλεσμα στις Μεσοδυτικές
Πολιτείες.

Στην «Άγρια Δύση»

Οι Δυτικές Πολιτείες αποτελούνται από δύο σαφώς διακριτές, γεωργραφικά και
πολιτικά, περιοχές: αφενός την ορεινή ζώνη (8 αραιοκατοικημένες Πολιτείες με
40 συνολικά εκλέκτορες) και αφετέρου την ακτή του Ειρηνικού (3 Πολιτείες με 72
εκλέκτορες). Με την ορεινή ζώνη μοιάζει επίσης πολιτικά η Αλάσκα (3
εκλέκτορες), ενώ με την ακτή του Ειρηνικού μοιάζει πολιτικά η Χαβάη (4
εκλέκτορες). Το ιδιαίτερο βάρος που έχει η ακτή του Ειρηνικού (και κυρίως η
Καλιφόρνια που διαθέτει από μόνη της 54 εκλέκτορες) είναι φυσικό να
διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο για τη συνολική έκβαση της εκλογικής
αναμέτρησης. Η σημασία της ακτής του Ειρηνικού έχει μάλιστα διευρυνθεί
εντυπωσιακά την τελευταία πεντηκονταετία λόγω των ραγδαίων πληθυσμιακών
μεταβολών. Έτσι, ενώ το 1948 οι τρεις μεσοατλαντικές Πολιτείες (Νέα Υόρκη,
Νιου Τζέρσεϊ και Πενσυλβάνια) διέθεταν διπλάσιους εκλέκτορες από τρεις
Πολιτείες του Ειρηνικού (93 έναντι 47), σήμερα οι δύο αυτοί πόλοι είναι
πληθυσμιακά και εκλογικά ισοδύναμοι. Εξέλιξη που αποτυπώθηκε, από το 1968 και
μετά, με την εκλογή δύο προέδρων (Νίξον, Ρήγκαν) προερχόμενων από την
Καλιφόρνια, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ στο παρελθόν.

Επί σαράντα χρόνια, από τις αρχές της δεκαετίας του ’50 μέχρι τις αρχές της
δεκαετίας του ’90, οι Ρεπουμπλικάνοι διέθεταν ένα σαφές προβάδισμα στην
Καλιφόρνια, το οποίο επιβεβαιώθηκε σε όλες τις προεδρικές εκλογές από το 1952
μέχρι και το 1988 (με μοναδική εξαίρεση το 1964). Η εικόνα μεταβλήθηκε όμως
ριζικά το 1992, όταν ο Κλίντον επικράτησε με 13 ποσοστιαίες μονάδες διαφορά,
αποτέλεσμα που επαναλήφθηκε και το 1996. Έτσι, και στις δύο προεδρικές εκλογές
της δεκαετίας του ’90, οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν και τους 76 που αναλογούν
στη ζώνη του Ειρηνικού (και τη Χαβάη), ενώ μοιράστηκαν με τους Ρεπουμπλικάνους
(17 προς 26 το 1996 και 20 προς 23 το 1992) τους 43 εκλέκτορες που αναλογούν
στην ορεινή ζώνη (και την Αλάσκα).

Στη σημερινή συγκυρία, όπου ανταγωνίζονται για την προεδρία περίπου δύο
ισοδύναμοι υποψήφιοι, η έκβαση της αναμέτρησης στην Καλιφόρνια αποκτά κρίσιμη,
αν όχι καθοριστική, σημασία. Γιατί μια ενδεχόμενη ήττα των Δημοκρατικών είναι
βέβαιο ότι θα τους στερήσει και την προεδρία, χωρίς πάντως να ισχύει και το
αντίστροφο. Ακόμη κι αν οι Δημοκρατικοί διατηρήσουν την πλειοψηφία στην
Καλιφόρνια (όπως και στη Νέα Υόρκη), δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι το
προβάδισμά τους αυτό, στις δύο πληθυσμιακά μεγαλύτερες Πολιτείες, είναι
επαρκές για να τους εξασφαλισει την προεδρία.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της εκλογικής γεωγραφίας των ΗΠΑ τη δεκαετία του ’90
(βλ. χάρτη), η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη, μαζί με άλλες δέκα Πολιτείες (και
την περιοχή της Ουάσιγκτον) μπορεί να θεωρηθούν ως τα βασικά, σήμερα,
προπύργια του Δημοκρατιού Κόμματος.

Όμως το σύνολο των περιοχών αυτών δεν αντιπροσωπεύει παρά μόνο το 1/3 του
ολικού αριθμού των εκλεκτόρων και επομένως μια ενδεχόμενη νίκη του Τζ. Μπους
μπορεί κάλλιστα να υλοποιηθεί, έχοντας ως βασικό άξονα τη συμμαχία του Νότου
με τις Μεσοδυτικές Πολιτείες. Πρέπει βέβαια να σημειωθεί ότι, κατά τη
μεταπολεμική περίοδο, δεν έχει ποτέ εκλεγεί πρόεδρος των ΗΠΑ χωρίς να διαθέτει
την πλειοψηφία τουλάχιστον στο ένα από τα δύο βασικά πολιτικο-οικονομικά
κέντρα της χώρας (Νέα Υόρκη, Καλιφόρνια).

Όμως η πολιτισμική απόσταση που φαίνεται να χωρίζει πλέον τα δύο αυτά κέντρα
από την υπόλοιπη χώρα, είναι ενδεχόμενο να βρει την αντανάκλασή της και στην
εκλογική γεωγραφία των ΗΠΑ.