Χάρτης καχυποψίας

Ίσως ποτέ άλλοτε, στην πενηντάχρονη ιστορία της, η οικονομική και πολιτική
συμμαχία ­ σήμερα ­ των 15 ευρωπαϊκών κρατών, δεν αντιμετώπισε τόσες
προκλήσεις από τόσα μέτωπα. Περαιτέρω διεύρυνση, η πορεία του ενιαίου
νομίσματος, θεσμική αναθεώρηση, αλλαγές στις αρμοδιότητες και τη λειτουργία
των οργάνων της, ο ρόλος του εθνικού κράτους και ακόμη και το ίδιο το μέλλον
της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν τεθεί σε μία ευρεία συζήτηση τους μήνες που
προηγήθηκαν, εν όψει της Συνόδου Κορυφής της Νίκαιας στις αρχές Δεκεμβρίου,
που έχει σκοπό την τροποποίηση της Συνθήκης της Ευρώπης, πριν η Ένωση δεχτεί
νέα μέλη. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα εξετάσουν και πάλι το σχέδιο των 62 ειδικών
που αναφέρεται ως Χάρτης για τα Βασικά Δικαιώματα των Ευρωπαίων Πολιτών. Το
ερώτημα που προκύπτει, είναι αν αυτός ο Χάρτης θα αποκτήσει νομική ισχύ και αν
θα αποτελέσει τον πρόδρομο για την κατάρτιση ενός «Συντάγματος για την
Ευρωπαϊκή Ένωση».

Μέχρι στιγμής, ο ενθουσιασμός γύρω από το ζήτημα είναι περιορισμένος.
Πολιτικοί σχολιαστές επισημαίνουν ότι η καχυποψία και η επιφυλακτικότητα που
συνοδεύει πολλούς Ευρωπαίους πολίτες για το μέλλον της Ένωσης είναι ο σοβαρός
λόγος που απαιτείτο, για να γενικευτεί μια τέτοια συζήτηση. Χαρακτηριστικές
του κλίματος είναι οι ερωτήσεις που θέτουν, μέσω του Διαδικτύου, στον πρόεδρο
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ρομάνο Πρόντι αρκετοί πολίτες της Ένωσης: «Τι είναι η
Ευρώπη, ένα κράτος, πολλά, ή μήπως ένα ενδιαφέρον πείραμα;», «Νομίζετε ότι το
μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να το αναζητήσουμε στο μοντέλο της
Ομοσπονδίας;», «Θα πρέπει να επικεντρωθεί η Ένωση στην εμβάθυνση ή στη
διεύρυνση;», «Χιλιάδες χρόνια πολεμούσαμε για να προστατέψουμε τα σύνορά μας.
Η ιστορία μάς λέει ότι οι μεγάλες αυτοκρατορίες, τελικά, καταρρέουν. Αν δεν
ακούσετε τον λαό της Ευρώπης και δεν μας δώσετε οράματα και ιδέες, η Ευρώπη θα
κυλήσει σύντομα σε καθεστώς καχυποψίας». Κοινό πεδίο αναφοράς στις ερωτήσεις
πολιτών από τη Δανία, την Ελλάδα και την Ιταλία είναι το μέλλον, ενώ
διαφαίνεται ­ προφανώς δικαιολογημένα ­ και μια αδυναμία να γίνει αντιληπτή η
κατάληξη του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

­ «Να ενώσουμε την ήπειρο όχι με τη βία, αλλά στηριζόμενοι σε κοινές αξίες και
ιδανικά», απάντησε ο Ρομάνο Πρόντι, ονομάζοντας το έργο αυτό «ιστορικό». «Δεν
είναι μια χώρα η Ευρώπη ούτε ένα κεντρικό υπερκράτος, και δεν θα ‘πρέπε να
είναι». «Δεν μπορούμε να ανεχτούμε την αποτυχία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι το
αποτέλεσμα μιας λαμπρής ιδέας, που την συνέλαβαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ας σταματήσουμε να αλληλοσκοτωνόμαστε και να ζήσουμε μαζί εν ειρήνη». «Θα
ήθελα να δω την Ευρωπαϊκή Ένωση ως μία “ένωση μειονοτήτων”, όπου κανένα εθνικό
μοντέλο δεν θα υπερισχύει, αλλά κάθε μέλος θα συμβάλλει στο κοινό καλό». Το
πώς θα καταστεί αυτό δυνατό, ώστε κανένα κράτος να μην υπερισχύει των
υπολοίπων, είναι αντικείμενο άλλης συζήτησης. Πρόσφατα ο Γάλλος πρόεδρος Ζακ
Σιράκ, υπέρμαχος μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων, εξέφρασε την πεποίθηση να ‘ναι η
Γαλλία και η Γερμανία οι δύο που θα τεθούν επικεφαλής των κρατών που θα
εργαστούν για τη βαθύτερη ενοποίηση εντός μιας διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οριοθέτηση

Δεδομένης αυτής της θέσης, διακρίνεται σαφώς η ανάγκη να ορίσει η Ένωση των 15
τους όρους υπό τους οποίους τα συστατικά της μέρη θα σχετίζονται μεταξύ τους.
Και όπως σε μια ελεύθερη χώρα οι θεσμοί του κράτους έχουν τα θεμέλιά τους στη
συναίνεση των πολιτών, όποια θεσμική μεταρρύθμιση υιοθετηθεί για την Ευρωπαϊκή
Ένωση θα πρέπει να είναι σύμφωνη με τις ανάγκες των πολιτών της. «Όποιο
ευρωπαϊκό Σύνταγμα θα πρέπει να τεθεί σε δημοψήφισμα σε κάθε χώρα και να
υιοθετηθεί, αφού γίνει αποδεκτό σε κάθε περίπτωση. Αυτό θα ενθαρρύνει τις
κυβερνήσεις να εξηγήσουν τις θέσεις τους…», επισημαίνει ο «Economist». «Οι
κυβερνήσεις μπορεί να θεωρούν τα Συντάγματα ως εργαλεία με τα οποία κυβερνούν,
όμως καλύτερη προοπτική περιέχει το να τα αντιμετωπίζουν ως τους φραγμούς που
επέβαλαν οι πολίτες στις κυβερνήσεις τους». Και αυτό γιατί, συνεχίζει το ίδιο
άρθρο, «οι παρόντες θεσμοί προορίζονταν ή εξελίχθηκαν με τέτοιον τρόπο, ώστε
να υπηρετηθεί η ριζική οικονομική και πολιτική αλλαγή ­ να γίνει η Ευρωπαϊκή
Ένωση ένας ενιαίος οικονομικός χώρος. Αυτό το δύσκολο έργο επετεύχθη…».

Στην ενιαία αγορά, όμως, στο όνομα της «αποδοτικότητας» κυβερνήσεις και
αξιωματούχοι ευνοούν την ομοιομορφία, τη συνοχή, τον συντονισμό και είναι
ενοχλητικό να υφίσταται ένα συνονθύλευμα από διαφορετικές πολιτικές στους
κόλπους της Ένωσης. Ωστόσο, αυτή η βελτιωμένη αποδοτικότητα προκύπτει με
μεγάλο κόστος. Οδηγεί στη λήψη πολιτικών αποφάσεων απ’ όπου απέχουν οι ίδιοι
οι πολίτες, καταπνίγοντας τον πειραματισμό, τον συναγωνισμό και τις
ανακαλύψεις. Η πιο ενδιαφέρουσα ευκαιρία στα χρόνια που έρχονται, είναι να
επιτραπεί η ευδοκίμηση του συναγωνισμού στις πολιτικές εντός του ενιαίου
οικονομικού χώρου που έχει δημιουργηθεί ­ μια ευκαιρία που αρνήθηκαν οι
Ηνωμένες Πολιτείες με τη σαρωτικά ισχυρή ομοσπονδιακή κυβέρνηση».

Το «ευρωπαϊκό» διαβατήριο

Το διαβατήριο πάνω όπως είναι σήμερα, κάτω, όπως φημολογείται ότι θα γίνει

Το ενδιαφέρον στη Βρετανία αναφορικά με τα ευρωπαϊκά θέματα επικεντρώνεται
πλέον όχι στο ενιαίο νόμισμα αλλά στις φήμες περί αντικατάστασης του εθνικού
διαβατηρίου με ένα «ευρωπαϊκό», μπλε χρώματος, που θα διαθέτει ως σύμβολο τα
12 κίτρινα αστέρια της Ένωσης. Υπέρ της αντικατάστασης, που δεν αφορά μόνο τη
Βρετανία αλλά όλες τις χώρες της Ένωσης, φέρεται να είναι ο επίτροπος της
Ε.Ε., αρμόδιος για θέματα Δικαιοσύνης, Αντόνιο Βιτορίνο. Εκπρόσωπος του κ.
Βιτορίνο δήλωσε ότι είναι πιθανό να εξαλειφθούν τα εθνικά σύμβολα από τα
διαβατήρια ώστε να υπάρξει εναρμονισμός στα ταξιδιωτικά έγγραφα.