Επί τρεις δεκαετίες, χιλιάδες παράνομα ντοκουμέντα των διαφωνούντων της
Ανατολικής Ευρώπης είχαν συνθέσει μιαν εναλλακτική κουλτούρα, τη σαμιζντάτ.
Σήμερα εκτίθενται στο μουσείο.





Βάτσλαβ Χάβελ: σελίδα από «σαμιζντάτ» της δεκαετίας του '70


Ο όρος έχει τις ρίζες του στην πρώην Σοβιετική Ένωση ­ από εκεί άλλωστε
προέρχονται τα πιο παλιά ντοκουμέντα. Νονός είναι ο Νικολάι Γκλασκώφ, ένας
ποιητής χωρίς εκδότη, που αποφάσισε να γράφει τους στίχους του στη γραφομηχανή
και να τυπώσει στο εξώφυλλο των τετραδίων του τη φράση «sam sebie izdat»
(«έκδοση με ίδια μέσα»). Το «sam sebie izdat» έγινε στη συνέχεια «samizdat»
και τη δεκαετία του '60 έλαβε τη μορφή φαινομένου παράλληλης κουλτούρας.
Άλλοτε επρόκειτο για έργο ενός μεμονωμένου ατόμου, άλλοτε μιας ομάδας φίλων ή
ενός ολόκληρου κινήματος.


Η Ακαδημία Τεχνών του Βερολίνου, την οποία διευθύνει ο Ούγγρος συγγραφέας
Γκέργκυ Κόνραντ, αποφάσισε να συγκεντρώσει όσο το δυνατόν περισσότερα δείγματα
αυτής της κουλτούρας ­ που εξαφανίστηκε με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ­ και
να τα παρουσιάσει σε μιαν έκθεση που θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι τις 29
Οκτωβρίου. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει ένα αντίτυπο του έργου «Μια μέρα
από τη ζωή του Ιβάν Ντενίσοβιτς», που είχε τυπωθεί και μοιραστεί με ψευδώνυμο
πριν ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν μπορέσει να το εκδώσει, το 1962. Τις συνταρακτικές
περιγραφές του Βαρλάμ Σαλάμωφ για το γκουλάγκ της Κολυμά. Τις προκηρύξεις που
μοίραζε το συνδικάτο Αλληλεγγύη μετά την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης,
τον Δεκέμβριο του 1981. Αντίτυπα της «Χάρτας '77», που εξέδιδε η ομώνυμη
οργάνωση του Βάτσλαβ Χάβελ, καθώς και το γράμμα που είχε στείλει το 1975 ο
τελευταίος στον τότε γραμματέα του Τσεχοσλοβακικού Κομμουνιστικού Κόμματος
Γκούσταβ Χούζακ. «Επεβλήθη η τάξη, για να αντιμετωπιστεί η πνευματική και
ηθική κρίση της κοινωνίας», έγραφε ο μετέπειτα πρόεδρος, σχολιάζοντας το
καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε μετά τη συντριβή της Άνοιξης της Πράγας. «Όμως η
Ιστορία δεν μπορεί να σταματήσει».


Μέσα απ' αυτή την ιστορία της αντίστασης αναδεικνύονται και οι διαφορές
ανάμεσα στους διαφωνούντες κάθε χώρας. Οι Ρώσοι συνήθιζαν να αναλύουν τη σχέση
της χώρας τους με τη Δύση και τον ρόλο των διανοουμένων, οι Πολωνοί έδιναν
έμφαση στη διαίρεση της Ευρώπης και στις συνέπειες της συνθήκης της Γιάλτας,
οι Τσεχοσλοβάκοι έγραφαν για την κεντρική Ευρώπη, ενώ οι Ούγγροι προτιμούσαν
να μιλούν για φιλοσοφικά ζητήματα. Στην Πολωνία, χάρις στην καθολική Εκκλησία,
οι διαφωνούντες είχαν πρόσβαση σε φωτοτυπικά μηχανήματα, τα οποία στη
Σοβιετική Ένωση χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά από την KGB και το κόμμα. Η
λογοκρισία εδώ ήταν πιο αυστηρή από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Ο Αλεξάντρ
Γκίνσμπουργκ, μια από τις μεγάλες προσωπικότητες του σοβιετικού σαμιζντάτ,
στάλθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης το 1960 ύστερα από την κυκλοφορία του
τρίτου τεύχους της ποιητικής επιθεώρησης Sintaksis.


Θα επέστρεφε, άραγε, αυτή η κουλτούρα στη Ρωσία αν πνιγόταν αύριο και πάλι η
ελευθερία της έκφρασης ή θα την εξουδετέρωνε το Internet; «Όσο το Internet
εξαρτάται από το τηλέφωνο», απαντά ο Γκίνσμπουργκ, «θα μπορούν πάντα να το κόψουν».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από