Το οικοσύστημα καίγεται

Ποτέ στο παρελθόν δεν καταγράφηκαν σχεδόν ταυτόχρονα τόσες πολλές φωτιές εκτός
ελέγχου σε όλο τον πλανήτη. Το καιρικό φαινόμενο Ελ Νίνιο φέρει ένα μέρος της
ευθύνης, κύρια αιτία όμως για την καταστροφή είναι η απροσεξία και η απληστία
του ανθρώπου.

Είναι η περιβαλλοντική καταστροφή που βρίσκεται εκτός ελέγχου. Την ώρα που θα
διαβάζετε αυτές τις γραμμές, περισσότερα από 8 εκατομμύρια στρέμματα δάσους σε
όλο τον κόσμο θα έχουν ήδη παραδοθεί στις φλόγες. Μίλι με μίλι δασών, ίσως και
από τα χρόνια της αρχαιότητας, χιλιάδες είδη του ζωικού βασιλείου και αποικίες
ανθρώπων έχουν γίνει παρανάλωμα του πυρός που ακατάπαυστα σημαδεύει με πλήθος
εστίες τον πλανήτη. Όσο και αν ψάξει κανείς στην ιστορία της ανθρωπότητας, το
μέγεθος αυτής της καταστροφής δεν έχει προηγούμενο.

Λαίλαπα

Σύμφωνα με τελευταίους υπολογισμούς του Κέντρου Παρακολούθησης των Πυρκαγιών
Παγκοσμίως ­ υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών για τη Διεθνή Στρατηγική για τη
Μείωση των Καταστροφών ­ 23.593 φωτιές μαίνονταν στον πλανήτη περισσότερο από
τέσσερις ημέρες. Και αυτές ήταν μόνο οι αρκετά ισχυρές και εκτεταμένες, ώστε
να καταγραφούν από τα δορυφορικά συστήματα ανίχνευσης και εντοπισμού. Οι
Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής υπέφεραν και υποφέρουν όσο καμία άλλη χώρα. Πάνω
από 200.000 στρέμματα δάσους αποτεφρώθηκαν στο πέρασμα της πύρινης λαίλαπας,
που επί δύο εβδομάδες σημάδεψε την Καλιφόρνια με τη μεγαλύτερη φωτιά στην
ιστορία της. Τουλάχιστον 65 μεγάλες πυρκαγιές συνεχίζουν το καταστρεπτικό έργο
τους στις ΗΠΑ, πλήττοντας τουλάχιστον 11 πολιτείες και πάνω από 4 εκατ.
στρέμματα. Κάποια από τα πιο εκθαμβωτικά σε ομορφιά και φυσικό πλούτο τοπία σε
Αϊντάχο, Μοντάνα και Καλιφόρνια έχουν μετατραπεί σε χέρσες, άγονες περιοχές.

Μεγάλες εκτάσεις στη Νότια Ευρώπη επίσης παραδόθηκαν στο έλεος των πυρκαγιών
που εξαπλώνονταν ανελέητα, με συμμάχους τους ισχυρούς ανέμους και τις υψηλές
θερμοκρασίες. Άνθρωποι σκοτώθηκαν, ζώα ψόφησαν και δάση κάηκαν σε Ισπανία,
Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα, Κύπρο και Βουλγαρία. Σε πολλές περιπτώσεις είναι οι
καλύτερες ­ οι πιο γόνιμες και όμορφες ­ περιοχές που πλήττονται περισσότερο.
Στην Ελλάδα κάηκαν δάση σε έκταση 50.000 εκταρίων, αφανίζοντας σημαντικούς
εκπροσώπους της άγριας ζωής, μετατρέποντας σε στάχτες πολλά και σημαντικά
οικοσυστήματα. Μία από τις περιοχές που υπέστησαν ισχυρότατο πλήγμα είναι η
Οροσειρά της Πίνδου, φιλόξενη γη για καφέ αρκούδες, λύκους, αγριόγατες,
χρυσαετούς και λύγκες. Το νησί της Σάμου επίσης «χτυπήθηκε» άσχημα.
Εκατοντάδες χιλιάδες εκτάρια δάσους στη Ρωσία ισοπεδώθηκαν. Πύρινες γλώσσες
τύλιξαν πληθυσμούς ουραγκοτάγκων στην Ινδονησία που, ανίδεοι με ό,τι
συνέβαινε, ψόφησαν πριν προλάβουν να διαφύγουν.

Βόρειο ημισφαίριο

Επί το έργον. Πυροσβέστης προσπαθεί να σβήσει τη φωτιά στις Ηνωμένες Πολιτείες

Οι εστίες σήμερα περιορίζονται στις θερμές ζώνες του Βορείου Ημισφαιρίου. Όταν
το καλοκαίρι φθάσει στο Νότιο Ημισφαίριο, η κατάσταση αναμένεται να
επιδεινωθεί στις τροπικές περιοχές. «Αποδεικνύεται ότι το φαινόμενο Ελ Νίνιο
μας επισκέπτεται πιο συχνά και με μεγαλύτερη επιθετικότητα», υποστηρίζει ο
Στιβ Χάουαρντ, ειδικός του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση. «Θα πρέπει να μας
ανησυχεί σοβαρά το γεγονός αυτό γιατί συνεπάγεται περισσότερη ξηρασία και
φωτιές», πρόσθεσε.

Αγρότες, ιδιοκτήτες μεγάλων φυτειών, ξυλοκόποι, οι οποίοι «καθαρίζουν» τη γη
από τα τροπικά δάση βάζοντας φωτιές, συχνά αποδεικνύονται καταστροφικοί. Στην
Ισπανία και την Πορτογαλία, οι αιτίες για το 70% των πυρκαγιών στα δάση
παραμένουν αδιευκρίνιστες, αν και εκτιμάται ότι περίπου οι μισές από αυτές
άναψαν σκοπίμως, για την είσπραξη της ασφαλιστικής κάλυψης. Τεράστιες εκτάσεις
με αειθαλή δένδρα και θάμνους κάηκαν στην Πορτογαλία από αγρότες ή άλλους που
στη συνέχεια εκμεταλλεύονται τη γη για κερδοφόρα οικοδομικά σχήματα ή την
καλλιέργεια ταχύτατα αναπτυσσόμενων και εμπορεύσιμων φυτικών ειδών, όπως οι
ευκάλυπτοι και τα κωνοφόρα δένδρα. Άλλες φωτιές ξεκινούν από τσιγάρα ή
εκδρομείς που καίνε τα απορρίμματά τους.

Όλο και περισσότερα στοιχεία συγκλίνουν υπέρ της άποψης ότι ο κόσμος
αντιμετωπίζει έναν «θετικό κύκλο ανάδρασης», όπως χαρακτηριστικά το ονομάζουν
οι οικολόγοι, βάσει του οποίου η αλλαγή στο κλίμα, ενδυναμωμένη από τις φωτιές
στα δάση και την υλοτομία, αυξάνει τη συχνότητα του φαινομένου Ελ Νίνιο, το
οποίο με τη σειρά του προκαλεί όλο και περισσότερες φωτιές στα δάση.
Επιστήμονες πιστεύουν ότι απειλείται ολόκληρη η περιοχή του Αμαζονίου. «Τα
τροπικά δάση χρειάζονται 400 χρόνια για να αναπτυχθούν», τονίζει ο δρ
Χάουαρντ. Και προσθέτει: «Είναι περίπλοκη η κατάσταση και όταν αυτά τα δάση
καίγονται, αφήνουν τύρφη που μπορεί να σιγοκαίει επί χρόνια και εκεί δεν
μπορούν να αναπτυχθούν σπόροι».

Υπάρχει ωστόσο ελπίδα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η καλύτερη μέθοδος θα ήταν
επιστροφή στην ελεγχόμενη καύση. Όμως χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη από
πολιτικούς φορείς. «Δεν είναι προς τιμήν του προέδρου Κλίντον να δηλώνει ότι
θα πρέπει να εφαρμοστεί η ελεγχόμενη καύση», υποστηρίζει ο κ. Χάουαρντ.
«Αντίθετα, ακούγεται καλύτερα το να ζητήσει ενισχύσεις πυροσβεστικών δυνάμεων
από τον Καναδά και το Μεξικό».

Οι χειρότερες φωτιές

* Κίνα, 1999.

Τουλάχιστον 23 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας πυρκαγιάς στη Βόρεια Κίνα,
για την οποία την ευθύνη εκτιμάται ότι φέρει ένας άνδρας που έκαιγε χρήματα σε
παραδοσιακό φεστιβάλ για τη μνήμη των νεκρών. Η φωτιά ξέσπασε στο ορεινό δάσος
Σιξιαφένγκ, στην επαρχία Σιανξί.

* Βραζιλία, 1998.

Δάση και λιβάδια σε έκταση ενός εκατ. εκταρίων καταστράφηκαν στην περιοχή
Ροραϊμα.

* Ρωσία, 1998.

Στη ρωσική Άπω Ανατολή δάση έκτασης δύο εκατ. εκταρίων καταστράφηκαν στην
περιοχή Καρμπαρόφκς.

* Νοτιοανατολική Ασία, 1997-1998.

Στο Βόρνεο και το Σαραγουάκ, πάνω από 60 εκατ. στρέμματα ­ έκταση σχεδόν ίση
με την αντίστοιχη του Ηνωμένου Βασιλείου ­ με δάση και θάμνους κάηκαν.

* Αυστραλία, 1997.

Στην Ανατολική Ακτή της Αυστραλίας, ανεξέλεγκτες πυρκαγιές έκαψαν δάση,
λιβάδια και προστατευόμενες περιοχές σε έκταση 1.200 τετραγωνικών μιλίων.