Η «αρκούδα» ξυπνάει

Μεγάλη δύναμη. Η τελετή ανάληψης των καθηκόντων του Βλαντίμιρ Πούτιν στο αυτοκρατορικά μεγαλοπρεπές ανάκτορο των Τσάρων. Στον νέο πρόεδρο άρεσε ο συμβολισμός

Πριν από έναν χρόνο, ο παντελώς άγνωστος Βλαντίμιρ Πούτιν διορίστηκε από τον
Γιέλτσιν πρωθυπουργός της Ρωσίας. Ούτε στη Μόσχα ούτε στη Δύση δεν πήρε τότε
κανείς στα σοβαρά τον «κατάσκοπο» από την Πετρούπολη.

Με σύνθημα την αποκατάσταση της ρωσικής ισχύος, ο Βλαντίμιρ Πούτιν έκανε
καριέρα. Τον Μάρτιο εξελέγη πρόεδρος με απόλυτη πλειοψηφία. Σήμερα, η
δημοτικότητά του κυμαίνεται στο 70%, παρά το ότι ο πόλεμος στην Τσετσενία δεν
τελείωσε. Ο Καύκασος παραμένει ανοικτή πληγή και επιβάλλει βαρύ φορτίο αίματος
στους Ρώσους.

Η ιστορία προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για τη δημοτικότητα του νέου Ρώσου
προέδρου. Η ρωσική συλλογική μνήμη δημιούργησε μια λέξη για να χαρακτηρίσει
την αναρχία από την αμφισβήτηση του Μπόρις Γκουντούνοφ (1604) μέχρι τη στέψη
του τσάρου Μιχαήλ, του πρώτου Ρομανόφ (1613): «Σμούτα», η περίοδος της
σύγχυσης. Τελευταία, όλο και περισσότεροι Ρώσοι χρησιμοποιούσαν την ίδια λέξη
για να περιγράψουν την κατάσταση στη χώρα τους, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής
Ένωσης.

Παρελθόν η σμούτα

Εκατόν είκοσι μέρες από την εκλογή του Πούτιν στην προεδρία, η σμούτα αποτελεί
παρελθόν. Μπορεί οι διανοούμενοι να προβληματίζονται αν η Ρωσία εξελίσσεται σε
ένα ημιαυταρχικό καθεστώς, η στρατηγική κατεύθυνση της ρωσικής πολιτικής είναι
όμως σαφής: Όλες οι ενέργειές της αποβλέπουν στην ενίσχυση του κύρους και της
ισχύος της κεντρικής κυβέρνησης, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Το
επιχείρημα ότι η Ρωσία είναι πολύ εξαντλημένη για να παραμείνει μεγάλη δύναμη
φαίνεται εύλογο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και το επιτελείο του όμως εμφορούνται από
την πεποίθηση ότι το καθεστώς μεγάλης δύναμης για τη Ρωσία δεν είναι
πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση για την επιβίωσή της.

Η διαφορά υπέρ της νέας κυβέρνησης είναι η ταχύτητα με την οποία ενεργεί. Μέσα
σε λιγότερο από τέσσερις μήνες, ο Πούτιν έσπασε τη δύναμη των κυβερνητών των
επαρχιών: Οι εξουσίες της Άνω Βουλής περιορίστηκαν, η διοίκηση των περιφερειών
επέστρεψε στο κέντρο και οι πολιτικές και στρατιωτικές περιφέρειες
ενοποιήθηκαν. Οι άλλοτε πανίσχυροι πλουτοκράτες απώλεσαν την πολιτική τους
επιρροή και επιδιώκουν να συμβιβαστούν με την κυβέρνηση. Ο Πούτιν προχώρησε σε
μια τολμηρή φορολογική μεταρρύθμιση, που όπως πιστεύουν οικονομικοί αναλυτές
θα βελτιώσει τα οικονομικά του κράτους.

Ο τρόπος με τον οποίο η νέα ηγεσία κινείται στη διεθνή σκηνή είναι πρωτόγνωρος
για ρωσική κυβέρνηση και θα πρέπει να αιφνιδίασε τους Αμερικανούς. Πρώτη
ενέργεια του Πούτιν ήταν να επικυρώσει τις συνθήκες για τον πυρηνικό αφοπλισμό
(START ΙΙ) και για την απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών. Στη συνέχεια,
στράφηκε εναντίον των αμερικανικών σχεδίων για την αντιπυραυλική ασπίδα NMD:
Πέτυχε να συμπήξει μέτωπο με την Κίνα, να προκαλέσει αμφιβολίες στην Ευρώπη
και να αφοπλίσει ένα από τα αμερικανικά επιχειρήματα υπέρ της κατασκευής του
συστήματος, πείθοντας τη Βόρειο Κορέα να δεχτεί έναν συμβιβασμό. Οι Αμερικανοί
δεν θα παραιτηθούν από τα σχέδιά τους, η ρωσική διπλωματία κέρδισε όμως τις
εντυπώσεις.

Η αποκατάσταση του σεβασμού

Τον Ιούλιο, ο υπουργός Εξωτερικών Ιγκόρ Ιβανόφ περιέγραψε το νέο δόγμα της
ρωσικής εξωτερικής πολιτικής με τη φράση: «Η Ρωσία ήταν, είναι και θα
παραμείνει μεγάλη δύναμη». Η Μόσχα το εννοεί. Εκτός από τους Αμερικανούς, το
κατάλαβαν και οι Ιάπωνες, που πίστευαν ότι πληρώνοντας τους «πεινασμένους»
Ρώσους θα ανακτούσουν τις Κουρίλες. Η επίσκεψη του Πούτιν στη Βόρειο Κορέα
ήταν μια προειδοποίηση για το Τόκιο ότι η Ρωσία παραμένει δραστήρια στην
Ανατολική Ασία. Και ο Ρώσος πρόεδρος ξεκαθάρισε πως μια συνθήκη ειρήνης με
τους Ιάπωνες είναι πρόωρη.

Η κυβέρνηση Πούτιν εκμεταλλεύεται με επιτυχία τα λάθη των ανταγωνιστών της για
να προωθεί τα συμφέροντά της, όπως στη διαμάχη για τους αγωγούς ενεργείας της
Κασπίας, όπου είναι η μόνη δύναμη που διαθέτει στρατηγική και τα μέσα για να
την εφαρμόσει. Διατηρεί επίσης το κύρος της, όπως διαπίστωσε ο Μπαράκ, που
απέτυχε τον Ιούλιο να πείσει τους Ρώσους να σταματήσουν να προμηθεύουν με
πυραυλική τεχνολογία το Ιράν, και όπως διαπιστώνουν οι Τούρκοι, που έμαθαν ότι
ο ρωσικός στόλος θα διασχίσει και πάλι τα Δαρδανέλλια. Η ρεαλιστική εξωτερική
πολιτική του Πούτιν έχει πετύχει τον προσωρινό της στόχο. Αποκατέστησε διεθνώς
τον σεβασμό προς τη Ρωσία. Ο Πούτιν και οι επιτελείς του γνωρίζουν όμως πως
μακροπρόθεσμα ο κόσμος περισσότερων πόλων, τον οποίο επιδιώκουν, προϋποθέτει
την ανόρθωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας και τη βελτίωση του βιοτικού
επιπέδου του λαού.