Α-φύσικες φωτιές και πλημμύρες μαστίζουν τον πλανήτη

Από τη μια φωτιές, από την άλλη τρομακτικές πλημμύρες. Οι καταστροφές είναι
πια… α-φύσικες και ο πλανήτης περισσότερο ευάλωτος από ποτέ. «Πίσω απ’ όλα
αυτά βρίσκεται το φαινόμενο του θερμοκηπίου, οι αλλαγές στη σύσταση της
ατμόσφαιρας», λένε οι ειδικοί και, πλέον, συμφωνούν μεταξύ τους.

Οι εικόνες των τελευταίων ημερών από τους δορυφόρους της NASA και της ΝΟΑΑ (αριστερά) δείχνουν τον καπνό που εκπέμπεται στην ατμόσφαιρα πάνω από τις καιγόμενες περιοχές των ΗΠΑ και κυρίως τις Πολιτείες Μοντάνα (δεξιά) και Άινταχο

Η τρομακτική ξηρασία που έφερε τις φωτιές στις Δυτικές ΗΠΑ αλλά και οι
πλημμύρες που άφησαν εκατομμύρια ανθρώπους αστέγους στην Ινδία επιβεβαίωσαν
ακόμη μια φορά αυτό που, πριν από μερικά χρόνια, εκφραζόταν ως εικασία: πρώτη
ένδειξη της παγκόσμιας αλλαγής του κλίματος είναι η αύξηση στη συχνότητα
εμφάνισης ακραίων καιρικών φαινομένων.

Δορυφόροι

Οι εικόνες από τους δορυφόρους της NASA και της αμερικανικής Μετεωρολογικής
Υπηρεσίας συνεισφέρουν στην προσπάθεια κατάσβεσης των δεκάδων μεγάλων
πυρκαγιών, που μαίνονται εδώ και εβδομάδες στις Δυτικές ΗΠΑ. Χιλιάδες
πυροσβέστες και στρατιώτες προσπαθούν να σβήσουν περισσότερες από 60 μεγάλες
πυρκαγιές σε δάση των Δυτικών Πολιτειών, οι οποίες μέχρι στιγμής αποτέφρωσαν
περίπου τέσσερα εκατομμύρια στρέμματα. Η φετινή χρονιά φαίνεται πως θα είναι η
χειρότερη στα χρονικά της αμερικανικής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, αφού από την
αρχή του 2000 έχουν καταγραφεί 64.000 πυρκαγιές και 16 εκατ. καμένα στρέμματα.
Οι ειδικοί αποδίδουν το ρεκόρ κυρίως στη μεγάλη ξηρασία και μάλιστα
επισημαίνουν ότι πολλές από τις πυρκαγιές δεν πρόκειται να σβήσουν προτού
πέσουν τα πρώτα χιόνια τον Οκτώβριο. Οι ίδιοι περιμένουν να εκδηλωθούν νέες
φωτιές τις επόμενες εβδομάδες στα μεγάλα εθνικά πάρκα, τα οποία καταλαμβάνουν
τεράστιες εκτάσεις στις Δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες. Στις περιοχές αυτές η
φετινή ξηρασία, που προκλήθηκε από το φαινόμενο «Λα Νίνια», η έλλειψη
χιονοπτώσεων και βροχοπτώσεων σε συνδυασμό με τους πολλούς κεραυνούς που
πέφτουν αυτή την περίοδο ευνοούν ιδιαίτερα την εκδήλωση πυρκαγιών.

Παρακολούθηση

Η παρακολούθηση των πυρκαγιών από το Διάστημα γίνεται με δορυφόρους της NASA
και της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (ΝΟΑΑ), που διαθέτουν
υπερσύγχρονα συστήματα χωρικής διακριτικότητας, καλύπτουν διαφορετικά φάσματα
και διαφέρουν στους χρόνους και στη συχνότητα κάλυψης της Γης. Χάρτες και
φωτογραφίες δημοσιεύονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο στο Ίντερνετ και
χρησιμοποιούνται από τους επιστήμονες για την παρατήρηση διαφόρων φαινομένων
που σχετίζονται με τις πυρκαγιές.

Οι εικόνες από τους δορυφόρους χρησιμοποιούνται κυρίως σε τέσσερις
διαφορετικές χρονικές φάσεις. Αρχικά, βοηθούν τους επιστήμονες να εντοπίσουν
τις περιοχές που θεωρούνται επιρρεπείς στις πυρκαγιές, ανάλογα με τα καιρικά
φαινόμενα, την κατάσταση του εδάφους και της βλάστησης. Έπειτα, παρακολουθούν
την εξέλιξη του μετώπου της πυρκαγιάς και χρησιμεύουν στην καταγραφή των
καμένων εκτάσεων. Τέλος, χαρτογραφούν και μετρούν τις εκπομπές επικίνδυνων
αερίων και σωματιδίων καπνού στην ατμόσφαιρα όσο διαρκούν οι φωτιές.

Ο δορυφόρος της NASA «Earth Probe» είναι ένας από αυτούς που παρακολουθούν τη
Γη, 740 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνειά της. Σε ένα ειδικό site, οι
επιστήμονες ανανεώνουν κάθε λίγες ώρες έναν παγκόσμιο χάρτη καπνού και άλλων
αιωρούμενων σωματιδίων, βασιζόμενο στα στοιχεία του δορυφόρου. Οι ποσότητες
του καπνού που εκπέμπονται στην ατμόσφαιρα από τις φωτιές στις ΗΠΑ είναι τόσο
μεγάλες, ώστε φαίνονται καθαρά από το Διάστημα. Σύμφωνα με επιστημονικές
έρευνες, ο καπνός από πυρκαγιές τέτοιου μεγέθους έχει σοβαρές επιπτώσεις στο
παγκόσμιο κλίμα, προκαλώντας αισθητή πτώση της θερμοκρασίας στην ατμόσφαιρα.

Μετρήσεις

Οι μετρήσεις γίνονται από ειδικό εξοπλισμό πάνω στον δορυφόρο, που παρατηρεί
τις αλλαγές σε δύο συχνότητες υπεριώδους φωτός. Το φως αυτό, που ανακλάται
στην επιφάνεια της Γης, απορροφάται από τον καπνό, τη σκόνη και άλλα σωματίδια
στην ατμόσφαιρα. Ο δοφυρόρος εκτελεί μία πλήρη περιστροφή γύρω από τη Γη κάθε
90 λεπτά, μετρώντας τις διαφορές στις εκπομπές του υπεριώδους φωτός.

Στους περιβαλλοντικούς δορυφόρους της ΝΟΑΑ, οι οποίοι περιστρέφονται σε τροχιά
πάνω από τους πόλους, έχει τοποθετηθεί το Ραδιόμετρο Πολύ Υψηλής Ανάλυσης
μετρώντας την ηλεκτρομαγνητική ραδιενέργεια που εκπέμπει ο πλανήτης. Με τους
ευαίσθητους αισθητήρες του μπορεί να διακρίνει εστίες πυρκαγιών, εκπομπές
καπνού και αύξηση της θερμότητας πάνω από μία περιοχή. Ένας άλλος δορυφόρος
της NASA που καταγράφει τις εκπομπές καπνού είναι ο «SeaWiFs», που μελετά τον
ρόλο των ωκεανών στη συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.

Ανεξέλεγκτη πυρκαγιά και στην Ισπανία

Περισσότερα από 12.000 άτομα αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στην
περιοχή Αλτ Εμπόρδα στην Καταλωνία, λόγω της μεγάλης πυρκαγιάς που μαίνεται
ανεξέλεγκτη σε γειτονικό δάσος και έχει αποτεφρώσει μέχρι τώρα 50.000
στρέμματα. Αλλά και χιλιάδες τουρίστες πέρασαν την προχθεσινή νύχτα σε κλειστά
γυμναστήρια και δημόσια κτίρια στο Ρόσας και στο Καντάκες, περίπου 20
χιλιόμετρα από τα γαλλικά σύνορα.

Η πυρκαγιά, που έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις λόγω και των ισχυρών ανέμων
που πνέουν στην περιοχή, εκδηλώθηκε προχθές το μεσημέρι. Οι Αρχές, για
προληπτικούς λόγους, διέταξαν την εκκένωση έξι κοινοτήτων και μιας τουριστικής
κατασκήνωσης, η οποία τελικά καταστράφηκε λίγο αργότερα από τις φλόγες.

Η φωτιά εξαπλώθηκε κοντά στη Λιάνκα προς τον εθνικό δρυμό του Καπ ντε Κρέους.
Η Τζενεραλιτάτ (αυτόνομη κυβέρνηση της Καταλωνίας) κινητοποίησε όλα τα
διαθέσιμα, ανθρώπινα και μηχανικά, μέσα κατάσβεσης που διαθέτει ­ εκατοντάδες
πυροσβέστες και 19 πυροσβεστικά αεροσκάφη ­ ενώ στις προσπάθειες κατάσβεσης οι
ντόπιοι πυροσβέστες συνεπικουρούνται από δυνάμεις που έφθασαν από την υπόλοιπη
Ισπανία και τη γειτονική Γαλλία.

Αλλά, και έτσι εχόντων των πραγμάτων, οι πυροσβέστες δεν κατόρθωσαν να
περιορίσουν τις φλόγες, που φούντωσαν περισσότερο στη διάρκεια της νύχτας
βοηθούμενες από τους ισχυρούς ανέμους.

Η αύξηση της θερμοκρασίας φέρνει κατακλυσμούς και ξηρασίες

Ο πλανήτης είναι πια ευάλωτος σε φυσικές καταστροφές, κι αυτό δεν είναι παρά η
πρώτη εμφανής ένδειξη των διαστάσεων που έχει πάρει το φαινόμενο του
θερμοκηπίου. Τόσο οι καταστροφικές πλημμύρες στην Ινδία, που άφησαν αστέγους
περισσότερο από δύο εκατομμύρια ανθρώπους, όσο και οι πυρκαγιές που κατακαίουν
τις ΗΠΑ είναι προβλέψιμες συνέπειες της παγκόσμιας αλλαγής του κλίματος. Σ’
αυτό συμφωνούν πια όλο και περισσότεροι επιστήμονες. «Τα φαινόμενα ξηρασίας
από τη μια πλευρά και οι πλημμύρες από την άλλη συνδέονται άρρηκτα με την
κλιματική αλλαγή και το φαινόμενο αλλαγής στη σύσταση της ατμόσφαιρας που
οδηγεί στην υπερθέρμανση του πλανήτη», εξηγεί ο Χρήστος Ζερεφός, διευθυντής
στο Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονίκης, και τονίζει πως «οι συνέπειες είναι πια μπροστά μας».

Αποσταθεροποίηση

Η ίδια άποψη εκφράζεται και σε χθεσινό δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας
«Independent», σύμφωνα με το οποίο «η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας έχει
αρχίσει να αποσταθεροποιεί το κλίμα του πλανήτη». Βρετανοί αλλά και Αμερικανοί
ειδικοί συμφωνούν πως «ο κόσμος γίνεται ολοένα και περισσότερο ευάλωτος σε
φυσικές καταστροφές. Εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου, είναι πια πολύ
δύσκολο να προβλέψει, να ελέγξει και να δαμάσει κανείς τη δύναμη του νερού,
του αέρα, του Ηλίου. Ο πλανήτης βρίσκεται σε κίνδυνο όσο ποτέ άλλοτε». Όπως
τονίζει ο κ. Ζερεφός, αυτή η προειδοποίηση γίνεται σαφής και στην έκθεση που
πρόκειται να δοθεί στις κυβερνήσεις μέσα στο επόμενο έτος. «Οι απόψεις περί
της γενικότερης αποσταθεροποίησης του κλίματος έχουν πια γίνει ευρέως
αποδεκτές. Οι ενδείξεις των τελευταίων δέκα χρόνων δεν επιδέχονται άλλην
ερμηνεία. Σε διάφορα σημεία του πλανήτη τα ακραία καιρικά φαινόμενα
εμφανίζονται όλο και πιο συχνά. Κι αυτό οφείλεται στις δραματικές αλλαγές της
χημικής σύστασης της ατμόσφαιρας. Το αναφέρουν και το επιβεβαιώνουν σωρεία
επιστημονικών εκθέσεων, το πρόγραμμα για την παγκόσμια αλλαγή της χημικής
σύστασης της ατμόσφαιρας, η Γραμματεία της Διεθνούς Επιτροπής Όζοντος κ.λπ.».

Ο ίδιος εξηγεί πως το διοξείδιο του άνθρακα, το μεθάνιο, το υποξείδιο του
αζώτου, ρίζες καθοριστικής σημασίας στην ατμόσφαιρα, έχουν αλλάξει σημαντικά
τα τελευταία δέκα χρόνια. «Μάλιστα, σε πρόσφατη μελέτη διακεκριμένων
επιστημόνων, που βρίσκεται υπό δημοσίευση, φαίνεται πως οι αλλαγές έχουν
προχωρήσει σε ύψος μέχρι τη μεσόσφαιρα, στα ψηλά στρώματα, δηλαδή, που
βρίσκονται πάνω από τα 50 χιλιόμετρα». Το φαινόμενο της αύξησης της
θερμοκρασίας της Γης οδηγεί σε ακραίες συνθήκες ξηρασίας (στο εσωτερικό των
ηπείρων, συνήθως) και σε πλημμύρες (στις περιφέρειες των ηπείρων). Αυτό
συμβαίνει επειδή το φαινόμενο της εξάτμισης γίνεται εντονότερο και μαζί
αυξάνεται η ποσότητα ενέργειας στα καιρικά συστήματα.