Νέες προοπτικές και ευκαιρίες στην ευρωπαϊκή πολιτική μας

Η ευρωπαϊκή πολιτική της Ελλάδας, ­ το σύνολο δηλαδή των θέσεων, ιδεών και
προτάσεων που παρουσιάζει η χώρα για την ευρωπαϊκή ενοποίηση και το μέλλον της
Ευρωπαϊκής Ένωσης ξαναβρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος με αφορμή τη
Διακυβερνητική Διάσκεψη για τη θεσμική μεταρρύθμιση της Ένωσης, τις ιδέες του
Γερμανού υπουργού Εξωτερικών J. Fischer και άλλων για τη συγκρότηση της
ευρωπαϊκής ομοσπονδίας και την επικείμενη διεύρυνση της Ένωσης. Μετά την
ένταξη της χώρας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση-ΟΝΕ (ενιαίο
νόμισμα-ευρώ) ­ ένταξη που σημαίνει ότι η Ελλάδα έχει κατακτήσει μια ισχυρή
θεσμική θέση στον κεντρικό πυρήνα των κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ­
είναι προφανές ότι η χώρα μπορεί να αντιμετωπίζει καίρια προβλήματα και
προκλήσεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης με υψηλότερο βαθμό εμπιστοσύνης,
ασφάλειας και αυτοπεποίθησης. Η Ελλάδα δεν έχει λόγους να φοβάται πλέον ότι θα
παραμείνει σε μια δεύτερη ταχύτητα ή στο ευρωπαϊκό περιθώριο. Έχει περάσει
οριστικά στην πρώτη ταχύτητα. Και ως χώρα πρώτης ταχύτητας, έχει συμφέρον για
την εμβάθυνση της ενοποίησης, για την μετεξέλιξη δηλ. της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε
γνήσια πολιτική ένωση ομοσπονδιακού χαρακτήρα ιδιαίτερα εν όψει της διεύρυνσης
της Ε.Ε. σε 28 ή και περισσότερα κράτη-μέλη. Βεβαίως η πολιτική ένωση
ομοσπονδιακού χαρακτήρα δεν θα καταργεί αλλά θα συνυπάρχει με το εθνικό
κράτος. Θα είναι μια ομοσπονδία όχι κλασικού αλλά καινοτόμου τύπου.

Στη βάση αυτή η Ελλάδα έχει κάθε συμφέρον να υποστηρίζει τώρα μηχανισμούς που
θα συμβάλουν στην εμβάθυνση της ενοποίησης όπως αυτός της «ενισχυμένης
συνεργασίας/ευελιξίας». Η προώθηση της ενοποίησης σε τομείς όπως π.χ. της
άμυνας, κοινωνικής πολιτικής, περιβάλλοντος, συνοδευτικών πολιτικών
(μετανάστευσης κ.λπ.) που ενδιαφέρουν άμεσα την Ελλάδα και εξυπηρετούν τα
εθνικά συμφέροντα μπορεί να επιδιωχθεί μέσω της «ενισχυμένης συνεργασίας», με
τη συμμετοχή δηλ. σχετικά περιορισμένου αριθμού κρατών-μελών. Με βάση την
εκτίμηση αυτή, είναι προφανές ότι η ύπαρξη του «βέτο» τόσο για την έναρξη της
ενισχυμένης συνεργασίας σε ορισμένους τομείς όσο και για τη θέσπιση νέων
πολιτικών αντιστρατεύεται τα συμφέροντα της χώρας ενώ αντίθετα, φαίνεται να
ευνοεί τα συμφέροντα των μεγαλύτερων κρατών-μελών. Η Ελλάδα δεν μπορεί
επομένως παρά να υποστηρίξει την ανάπτυξη και επέκταση του μηχανισμού
«ενισχυμένης συνεργασίας» που υπάρχει ήδη στη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

Στη γενικότερη προοπτική, η μετεξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε πολιτική ένωση
υπερεθνικού, ομοσπονδιακού χαρακτήρα συμβάλλει στην εξυπηρέτηση των ελληνικών
συμφερόντων με τρεις ειδικότερους τρόπους και σε τρία επίπεδα:

(α) με την «κυριαρχία των θεσμών και όχι των κρατών-μελών». Στο ομοσπονδιακής
συγκρότησης πολιτικό σύστημα, κυριαρχούν οι (δημοκρατικοί) θεσμοί και όχι τα
κράτη. Όταν κυριαρχούν τα κράτη, κυριαρχούν συνήθως τα ισχυρότερα κράτη και
αυτό είναι προφανές ότι δεν συμφέρει μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα. Επιπλέον,
ένα ομοσπονδιακό σύστημα στηρίζεται στην βασική αρχή της «ενότητας στην
ποικιλομορφία» (unity in diversity), πράγμα που σημαίνει ότι διασφαλίζεται και
«μεγιστοποιείται» η εθνική μας υπόσταση και η πολιτική μας ταυτότητα.

(β) Με την προώθηση της πολιτικής ένωσης εμπεδώνεται η ασφάλεια της χώρας.
Γιατί σε μια ομοσπονδία, η προστασία των συνόρων και η ασφάλεια κάθε
κράτους-μέλους γίνεται αργά ή γρήγορα θέμα συλλογικής αντιμετώπισης από τους
θεσμούς και σύστημα της Ένωσης. Ήδη η Ε.Ε. εργάζεται για την ανάπτυξη της
κοινής άμυνας και ήδη η έννοια των συνόρων είναι μέρος της Συνθήκης ύστερα από
σκληρή ελληνική διαπραγματευτική προσπάθεια.

(γ) Με την διασφάλιση των συνθηκών και πόρων για την οικονομική ανάπτυξη και
κοινωνική ευημερία. Η κάθε ομοσπονδία στηρίζεται σε ένα σύστημα
αναδιανεμητικών πολιτικών, συνοχής και αλληλεγγύης (fiscal federalism).

Είναι προφανές με λίγα λόγια ότι με την προώθηση της πολιτικής ένωσης η Ελλάδα
επιλύει χρόνια προβλήματα και κατοχυρώνει τη θέση ως μία ισχυρή χώρα στην
«Ευρωπαϊκή ζώνη ασφάλειας, δημοκρατίας, σταθερότητας και ευημερίας». Και είναι
σημαντικό ότι σε μια περίοδο που συντελούνται καθοριστικοί μετασχηματισμοί
στην Ευρώπη η Ελλάδα είναι ήδη «χώρα ευρώ».

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ο εκπρόσωπος της Ελλάδας στη
Διακυβερνητική Διάσκεψη για τη θεσμική μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.