Χιλιάδες γλώσσες θα χαθούν

Εκτός από τις «μικρές» γλώσσες,οι «μεγάλες» γλώσσες θα αφανίσουν ολόκληρους πολιστισμούς

Οι περισσότερες από τις 6.000 γλώσσες που μιλούν οι λαοί στον πλανήτη θα
εξαφανιστούν έως το 2100, προβλέπουν ειδικοί επιστήμονες. Γλωσσολόγοι
απευθύνουν εκ νέου προειδοποιήσεις για την επαπειλούμενη θέση στην οποία έχουν
περιέλθει οι χιλιάδες γλώσσες, που αν και χρησιμοποιούνται από ενηλίκους,
σπάνια πλέον μαθαίνονται από τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους.

Οι ίδιοι τονίζουν ότι η εντεινόμενη τάση να επικοινωνούν οι νέοι στις τρεις
πιο δημοφιλείς γλώσσες ­ τα Αγγλικά, τα Ισπανικά ή τα Κινεζικά ­ απειλεί να
καταστρέψει ένα από τα πλέον βασικά συστατικά της πολιτιστικής κληρονομιάς της
ανθρωπότητας: τις γλώσσες.

Επιστήμονες εκτιμούν ότι υπάρχουν έξι ως οκτώ χιλιάδες διακριτές γλώσσες στον
κόσμο και πως τις περισσότερες από αυτές τις μιλούν λιγότεροι από μερικές
χιλιάδες άνθρωποι, γεγονός που τις καθιστά εξαιρετικά ευάλωτες στο να
αφανιστούν. Σε περιοχές όπου έχουν μελετηθεί εκτεταμένα γλώσσες αυτοχθόνων ­
κυρίως στη Βόρεια Αμερική και στην Αυστραλία ­ υπολογίζεται ότι δεν θα
καταφέρουν να διατηρηθούν στις επόμενες γενιές. Μελετώντας την τάση που
επικρατεί ευρύτερα στον κόσμο, οι επιστήμονες επεκτείνουν αυτά τα συμπεράσματα
και τονίζουν ότι τουλάχιστον οι μισές και πιθανότατα, σχεδόν τα τρία τέταρτα
του συνόλου των γλωσσών, θα χαθούν για πάντα πριν λήξει ο αιώνας.

Ευάλωτες

«Το 90% των γλωσσών σήμερα και κάθε μία από αυτές χρησιμοποιείται ως μέσο
επικοινωνίας από 100.000 ανθρώπους.

Αυτό το γεγονός, ότι δηλαδή η χρήση τους περιορίζεται σε μικρό αριθμό ατόμων,
τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες», υποστηρίζει ο Στιβ Λίβινσον, του Ινστιτούτου
Μαξ Πλανκ.

Φωτεινές εξαιρέσεις σε επίπεδο ευρύτητας χρήσης είναι περίπου 200 ως 250
γλώσσες, οι οποίες ομιλούνται από πληθυσμούς άνω του ενός εκατομμυρίου.
Ταχύτερα από όλες τις δημοφιλείς γλώσσες επεκτείνονται τα Αγγλικά, τα Ισπανικά
και τα Κινεζικά, τόνισε ο κ. Λίβινσον.

«Εκτός κι αν συμβεί κάτι εκπληκτικό, οι εκτιμήσεις για τον ρυθμό απώλειας των
γλωσσών, πιθανότατα, είναι σωστές. Χάνουμε το φυσικό μας εργαστήριο της
ποικιλίας, τα Γκαλαπάγκος μας», πρόσθεσε ο ίδιος αναφερόμενος στα νησιά όπου ο
Δαρβίνος μελέτησε τη βιοποικιλία.

Ο Ματθίας Μπρένζινγκερ του Πανεπιστημίου της Κολωνίας στη Γερμανία, ηγήθηκε
έρευνας τον περασμένο χρόνο με στόχο να καταγράψει τον βαθμό κινδύνου που
αντιμετωπίζουν οι ανά τον κόσμο γλώσσες. Σήμερα υποστηρίζει ότι το πρόβλημα
είναι μεγάλο: «Οι περισσότερες από τις γλώσσες σε φθίνουσα πορεία ­ όσον αφορά
τη χρήση τους ­ θα εξαφανιστούν χωρίς καν αυτό να καταγραφεί». Όπως δήλωσε ο
κ. Λίβινσον, στην Παπούα Νέα Γουινέα, η οποία καυχιέται ως η χώρα που έχει να
επιδείξει στον κόσμο την πιο πλούσια ποικιλία σε γλώσσες και διαλέκτους,
πολλοί νέοι προτιμούν να επικοινωνούν στα Αγγλικά, και όχι στη γλώσσα των
προγόνων τους:

«Γνωρίζουμε πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες οι γλώσσες αντικαθίστανται
ολοκληρωτικά». Τα αγγλικά αυξάνουν σε δημοτικότητα, διότι πολλοί γονείς
πιστεύουν ότι είναι η καλύτερη επιλογή για τα παιδιά τους, λόγω ακριβώς της
επικοινωνιακής αξίας τους σε όλο τον κόσμο.

Η Ισπανική και η Κινεζική γλώσσα ενισχύονται για λόγους δημογραφικούς ­ ως
αποτέλεσμα της πληθυσμιακής αύξησης και επέκτασης. Μόνο σπάνια διασώζεται μια
γλώσσα που πεθαίνει.

Ένα από τα πιο τρανταχτά παραδείγματα, η γλώσσα Μόχοκ, των αυτοχθόνων του
Κεμπέκ στον Καναδά. Γλωσσολόγοι άρχισαν να συνεργάζονται μαζί τους στις αρχές
του 1970.

Στόχος τους ήταν να κωδικοποιήσουν τη σύνταξη και τις ιδιαιτερότητες της
γλώσσας. Ως αποτέλεσμα, η Μόχοκ περιελήφθη στο πρόγραμμα μαθημάτων των
δημοτικών σχολείων του Κεμπέκ και σήμερα εκατοντάδες παιδιά μπορούν να
επικοινωνούν σε μια γλώσσα που διαφορετικά θα είχε χαθεί, συμπαρασύροντας όλα
τα επιμέρους διακριτά πολιτισμικά στοιχεία της.

Πόλεμοι και μεταναστεύσεις «θάβουν» πολιτισμούς

Θανάσιμο πλήγμα για τις γλώσσες καταφέρουν επίσης δραματικά γεγονότα, όπως
πόλεμοι, γενοκτονίες και μαζικές μεταναστεύσεις που συνήθως ακολουθούν ως
απόρροια των δύο προηγουμένων. Η αιτία είναι προφανής. Όταν λαοί αφανίζονται,
μαζί τους θάβεται και η γλώσσα που μιλούν. Όταν εκτοπίζονται, τις περισσότερες
φορές εξασθενούν και οι ρίζες πολιτιστικών στοιχείων που τους διακρίνουν από
τους άλλους. Από το ίδιο κεφάλαιο δεν θα μπορούσε να λείπει και ο λεγόμενος
«πολιτιστικός επεκτατισμός», η διάθεση δηλαδή να υπερισχύσει ένα πολιτιστικό
στοιχείο έναντι άλλου, με πιθανή προέκταση ακόμη και τον αφανισμό του. «Γιατί
θα πρέπει να ανησυχούμε;». Για πολλούς λόγους. Και για συναισθηματικούς, κατά
τον κ. Λίβινσον. «Θα έχουμε χάσει τα προϊόντα της ανθρώπινης δημιουργικότητας.
Η έκταση της ποικιλίας των γλωσσών μάς δίνει μια εικόνα για το εσωτερικό της
φύσης μας». Παιδιά της Νότιας Αμερικής, για παράδειγμα, που μιλούν τη γλώσσα
των Μάγια, Τζελτάλ, μαθαίνουν πώς να ξεχωρίζουν τον Βορρά από τον Νότο σε
ηλικία τεσσάρων ετών. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της ιδιαιτερότητας της γλώσσας
τους, διότι καθώς μιλούν, ως εκ φύσεως συνδέουν το αντικείμενο του θέματος με
τη γεωγραφική του θέση.