ΔΡΟΜΟΙ

«Στο Νταχάου!»…

… Μπορεί αυτή η κοφτή και τρομερή φράση να αποτελεί απάντηση στο επίκαιρο
ερώτημα: «Πού θα πάμε διακοπές;». Πόσος καιρός πρέπει άραγε να περάσει για να
λυτρωθεί από το παρελθόν της μια πόλη, όπου κάποτε συνέβησαν φρικτά πράγματα;
Οι κηλίδες αίματος ξεφτίζουν, οι τρύπες από τις σφαίρες διορθώνονται και οι
τόποι συνέρχονται, αν πρόκειται για τη Νορμανδία ή το Βατερλώ. Όμως, μολονότι
όμορφο, το Νταχάου δεν έχει συνέλθει ακόμη. Χίλια διακόσια χρόνια ιστορίας
είναι μαζεμένα στους λόφους της πόλης, στα βόρεια του Μονάχου, με τις ξύλινες
επαύλεις και τους λιθόστρωτους δρόμους. Τους δύο προηγούμενους αιώνες,
ζωγράφοι και ποιητές, ανάμεσά τους και ο Ρίλκε, αντλούσαν έμπνευση από την
πόλη και τους λόφους της.

Ένα εκατομμύριο…

… τουρίστες επισκέπτονται το Νταχάου κάθε χρόνο, μα αυτό που πάνε να δουν
είναι το στρατόπεδο θανάτου. Λίγοι μπαίνουν στον κόπο να κάνουν μια βόλτα μέσα
στην πόλη, διαπίστωσε ο Τίμοθι Ρίμπακ στα οκτώ χρόνια που έζησε εκεί για να
γράψει το βιβλίο του («Ο τελευταίος επιζών», εκδ. Picador). Κάθε προσπάθεια
που κάνει η πόλη για να προσελκύσει τους τουρίστες που πάνε στο στρατόπεδο,
προκαλεί καταγγελίες για εκμετάλλευση των 30.000 ψυχών που έσβησαν εκεί. Το
Μακντόναλντς υποχρεώθηκε να ζητήσει συγγνώμη από τις εβραϊκές οργανώσεις, όταν
άνοιξε εστιατόριο στο Νταχάου. Ξένοι μουσικοί δεν πάνε εκεί για να παίξουν στα
φεστιβάλ. Και οι κάτοικοι της πόλης είναι εξοργισμένοι για την αποστροφή, που
την νιώθουν σε όλη την Ευρώπη. Όπου και αν πάνε, βρίσκουν σβάστικες
ζωγραφισμένες πάνω στα αυτοκίνητά τους ­ οι πινακίδες κυκλοφορίας με τα
γράμματα DAH είναι αποκαλυπτικές.

Μερικοί…

… παίρνουν προληπτικά μέτρα. Πηγαίνουν σε άλλη πόλη για να πάρουν άδεια
κυκλοφορίας για τα αυτοκίνητά τους, γεννούν αλλού τα παιδιά τους για να μην
έχουν αυτά τα τρία μαύρα γράμματα χαραγμένα για πάντα πάνω στο πιστοποιητικό
γεννήσεως τους. Γιατί άραγε το Νταχάου μένει τόσο αγκυλωμένο στο αποτρόπαιο
παρελθόν του, ενώ άλλες πόλεις κατάφεραν να ακρωτηριάσουν με επιτυχία το
αρρωστημένο μέλος της ιστορίας τους;

Στη Χιροσίμα…

… στο Μάι Λάι και στην Γκερνίκα, οι υπεύθυνοι της καταστροφής ήρθαν από
αλλού, κατέστρεψαν ό,τι ήταν να καταστρέψουν και ύστερα έφυγαν. Στο Νταχάου,
οι ένοχοι και οι απόγονοί τους ζουν ακόμη εκεί. Δεν είναι μόνο οι στρατιώτες
των SS, αλλά και οι πολίτες που συνέβαλαν στη φρίκη. Βρίσκει κανείς σήμερα
στην πόλη φουρνάρηδες, οι οποίοι είναι απόγονοι εκείνων των φουρνάρηδων που,
στον πόλεμο, κέρδιζαν χρήματα ψήνοντας ψωμί για το στρατόπεδο του θανάτου. Και
όχι μόνο φουρνάρηδες. Μα από τα θύματα ούτε ίχνος. Ο Μάρτιν Ζάιντενσταντ είναι
ο ήρωας του βιβλίου. Ήταν ένας από τους λίγους εκείνους ανθρώπους οι οποίοι
μπόρεσαν να διαβάσουν δύο φορές την επιγραφή «Arbeit macht frei» («Η εργασία
ελευθερώνει»), που βρισκόταν στην πύλη του στρατοπέδου ­ μία όταν μπήκε και
μία όταν βγήκε από αυτό.