ΔΡΟΜΟΙ

Μια γιγάντια…

… μπότα λες και έχει συντρίψει στα δυο τη γέφυρα που γέρνει πάνω στην όχθη
του ποταμού Δούναβη. Έτσι μισοξαπλωμένη μοιάζει με ζητιάνα που επιδεικνύει την
αναπηρία της. Κάπου κάπου, ένας περαστικός Αμερικανός τραβάει καμιά φωτογραφία
για να τη δείξει στους δικούς του, για να τους πει: «Να τι κάναμε!». Διακόσια
μέτρα παρακάτω, μια νέα γέφυρα ολοκληρώνεται σε χρόνο ρεκόρ. Αυτή είναι η
πρώτη εικόνα που αντικρύζει κανείς μπαίνοντας στο Νόβι Σαντ, όπου έγινε τις
προάλλες το 10ο Συμπόσιο θεατρικών δημιουργών και κριτικών με θέμα: «Θέατρο
και πόλεμος».

Τι μπορεί…

… να κάνει το θέατρο σε καιρό πολέμου; Πρώτα από όλα, πρέπει κανείς να μη
γίνεται θύμα με δική του επιλογή, λέει ένας Κροάτης καθηγητής, που συγκρίνει
τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία με τον Ριχάρδο Γ’. Ο Σαίξπηρ βρίσκεται παντού στα
Βαλκάνια: Ο Ιάγος που χειρίζεται την καχυποψία και την αυτοκαταστροφή. Ο
Ριχάρδος Γ’ που με τους φόνους και τη διαφθορά της κυβέρνησης και της
αντιπολίτευσης ετοιμάζει τη δική του διαδοχή. Ο Ρωμαίος και η Ιουλιέττα που
πέφτουν νεκροί στη γέφυρα του Σαράγεβο. Δεν υπάρχει θέση για τον Άμλετ, τον
σκεπτόμενο ηγεμόνα ­ δεν χωράει πουθενά.

Ένας νεαρός…

… θεατρικός συγγραφέας, που είχε πολεμήσει πέρυσι στο Κοσσυφοπέδιο, λέει πως
το θέατρο σε καιρό πολέμου βρίσκεται πιο κοντά στον Τσέχωφ παρά στον Σαίξπηρ:
πολλές μικρές τραγωδίες. «Φορτώματα με εφόδια και τρόφιμα, υπάρχοντα,
οικογένειες». Στο έργο του δείχνει πώς ο λαός του έχασε κάθε σεβασμό στην
ιστορία. Αργότερα, σε ένα ξενοδοχείο, τον συναντούν πάλι οι δημοσιογράφοι της
εφημερίδας «Γκάρντιαν» που πήγαν να παρακολουθήσουν το συμπόσιο. Τα πιάτα
μπροστά τους απείραχτα. Κανείς δεν έχει όρεξη να βάλει στο στόμα του μπουκιά,
καθώς ο στρατιώτης-θεατρικός συγγραφέας διηγείται τις τραυματικές εμπειρίες
του. Ο ίδιος ούτε σκότωσε ούτε βίασε, μα προσπαθούσε να φράξει τα αυτιά του
για να μην ακούει τους φίλους του που έκαναν και τα δυο στο γειτονικό σπίτι.

Ο πόλεμος…

… ο ίδιος δεν είναι ποτέ το θέμα. Κάποτε τελειώνει. Αυτό που έχει διάρκεια
είναι ό,τι μένει πίσω, η απόγνωση, η καταστροφή, από τις Τρωάδες μέχρι τα
θεατρικά έργα για τον Πόλεμο στον Κόλπο και τα Βαλκάνια. Στις καταληκτικές
ομιλίες υπήρχε ένταση. Όμως, το συμπόσιο έγινε. Η απομόνωση έσπασε για λίγο.
Ίσως τα θέατρο μπορεί να κάνει κάτι. Στο τέλος, μια απροσδόκητη στιγμή. Την
ώρα που οι δημοσιογράφοι άφηναν το Νόβι Σαντ, ένας στολίσκος από μαύρα
αυτοκίνητα στάθηκε μπροστά στο κυβερνείο, κοντά στο ξενοδοχείο. Ένας
γκριζομάλλης άνδρας βγήκε από το πρώτο αυτοκίνητο και χώθηκε βιαστικά στο
κτίριο, κουνώντας το κεφάλι του καθώς ακούγονταν κάποιες επευφημίες. Ο
Μιλόσεβιτς είχε έρθει σε αυτήν την πόλη που ήταν το προπύργιο της
αντιπολίτευσης για να εγκαινιάσει τη νέα γέφυρα. Όμως δεν ακούστηκε καμιά
διαμαρτυρία. Μονάχα μια βρισιά που ξέφυγε ανάμεσα από τα δόντια ενός νεαρού
στρατιώτη-θεατρικού συγγραφέα που στεκόταν παράμερα.