Οι γυναίκες κακοποιούνται, αλλά δεν σπάνε τη σιωπή τους…

Πίσω από τις κλειστές πόρτες υπάρχουν γυναίκες που υποφέρουν αλλά δεν σπάνε
τη σιωπή τους. Κι όσο κυβερνήσεις και πολίτες εξακολουθούν να ανέχονται τη βία
κατά των γυναικών μιλώντας μόνο με ψιθύρους, εκείνες θα εξακολουθούν να
ντρέπονται και να κρατούν καλά κρυμμένο το μυστικό τους.

Με την ίδια λογική, η βία μέσα στην οικογένεια εξακολουθεί να θεωρείται από
τους περισσότερους μια αυστηρά ιδιωτική υπόθεση, ακόμη κι όταν συμβαίνει στο
διπλανό σπίτι. Όλ’ αυτά την ώρα που οι έρευνες και οι αριθμοί δείχνουν ότι
πρόκειται για κοινωνικό φαινόμενο με τεράστιες διαστάσεις. Το 98% των θυμάτων
της βίας μέσα στην οικογένεια είναι γυναίκες, ενώ μία στις πέντε Ευρωπαίες
έχει κακοποιηθεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της από τον σύζυγο ή τον
σύντροφό της. Η σωματική βία φτάνει όχι σπάνια μέχρι τον βιασμό και τη
σεξουαλική κακοποίηση και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και στον φόνο: μία
στις δύο γυναίκες που δολοφονούνται κάθε χρόνο είναι θύμα του τωρινού ή του
πρώην συντρόφου της.

Όπως προκύπτει από την «Παγκόσμια έκθεση ανάπτυξης» της Παγκόσμιας Τράπεζας, ο
βιασμός και η βία μέσα στο σπίτι είναι τόσο διαδεδομένο φαινόμενο, ώστε οι
γυναίκες ηλικίας από 15 έως 44 ετών έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να πεθάνουν
από επίθεση άνδρα, παρά από καρκίνο του μαστού, του τραχήλου, διακοπή της
εγκυμοσύνης, αυτοκινητικά δυστυχήματα ή πόλεμο. Υπολογίζεται, επίσης, ότι δεν
καταγράφονται σε επίσημες στατιστικές 60 εκατομμύρια γυναίκες, θύματα των
ίδιων των οικογενειών τους, δολοφονημένες εκ προμελέτης ή από αμέλεια, μόνο
και μόνο επειδή ήταν γυναίκες. Η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών του 1993 για την
εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών καθορίζει ότι η βία κατά των γυναικών
περιλαμβάνει κυρίως τρεις μορφές: τη βία που ασκείται μέσα στην οικογένεια, τη
βία μέσα στην ευρύτερη κοινωνία και τη βία που διαπράττεται ή παραβλέπεται από
την πολιτεία. Στην Ιρλανδία, το 1998, δράστες σε περισσότερες από τις μισές
δολοφονίες γυναικών ήταν οι σύντροφοι ή οι σύζυγοι. Στην Αυστρία το 50% των
αγωγών διαζυγίου γίνεται επειδή έχει ασκηθεί βία στις γυναίκες, ενώ στη
Φινλανδία 22% των γυναικών κακοποιούνται σωματικά από τους συντρόφους τους.

Έρευνα

Μια ολλανδική έρευνα έδειξε ότι μία στις πέντε γυναίκες έχει υποστεί σωματική
βία από τον τωρινό ή τον προηγούμενο σύντροφό της, ενώ στην Πορτογαλία η
αναλογία είναι μία στις δύο γυναίκες. Σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς,
όπως προέκυψε από Διεθνές Συνέδριο που έγινε στη Λισαβώνα τον περασμένο μήνα,
η φτώχεια και η μόρφωση δεν αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την άσκηση
βίας. Η συχνότητα της ενδοοικογενειακής βίας φαίνεται να αυξάνεται ανάλογα και
όχι αντιστρόφως ανάλογα του εισοδήματος και του επιπέδου μόρφωσης. Αυτό
απέδειξε μια ολλανδική μελέτη, που συμπεριλάμβανε τη Φινλανδία και την Ιταλία,
όπου περίπου οι μισοί άνδρες που άσκησαν βία στις συντρόφους τους ήταν
πτυχιούχοι Πανεπιστημίου.

Από το Ευρωβαρόμετρο του 1999 και την εκστρατεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και
του Ευρωπαϊκού Λόμπι Γυναικών κατά της βίας στην οικογένεια προκύπτει ότι η
πλειονότητα των Ευρωπαίων ήταν ενήμερη ότι το πρόβλημα της βίας μέσα στην
οικογένεια υπήρχε κι ότι είναι διαδεδομένο. Ωστόσο, φαίνεται ότι το θέμα
ελάχιστα συζητείται μεταξύ φίλων και οικογένειας, αφού η πλειονότητα των
ανθρώπων έμαθε για το πρόβλημα από τα μέσα ενημέρωσης (89% από την τηλεόραση,
65% από τον Τύπο και 44% από το ραδιόφωνο). Κι ενώ το 1/3 των Ευρωπαίων
δηλώνει πως έχει συζητήσει το θέμα σε φιλικούς κύκλους, μόνο ένας στους πέντε
θίγει το θέμα στον περίγυρο, αποδεικνύοντας ότι το θέμα καλύπτεται από
ορισμένα ταμπού. Σχεδόν τα 2/3 των ερωτώμενων θεώρησαν ότι η βία μέσα στην
οικογένεια πρέπει να αντιμετωπίζεται ως έγκλημα και να τιμωρείται από τον Νόμο.

Στη Ελλάδα

Όσο για την περίπτωση της χώρας μας, αυτή «παρουσιάζει πολλές ιδιομορφίες».
Όπως λέει στα «ΝΕΑ» η κ. Καίτη Κωσταβάρα, επικεφαλής του ελληνικού τμήματος
στο Ευρωπαϊκό Λόμπι Γυναικών, και εθνική εμπειρογνώμων στο Παρατηρητήριο για
την Προώθηση Πολιτικών προς την Αντιμετώπιση του Φαινομένου της Βίας κατά των
Γυναικών, «στην Ελλάδα λείπει και η υποδομή και η νομοθεσία. Το σύνθημα
“σπάστε τη σιωπή” δεν βρήκε ανταπόκριση. Την ώρα που στην Κύπρο υπάρχει νόμος
που εμποδίζει τον βιαιοπραγούντα σύζυγο να εισέλθει στον χώρο της οικογένειας,
που στηρίζει οικονομικά και ηθικά την οικογένεια και που ορίζει ότι ο δράστης
πρέπει να φυλακίζεται και στη συνέχεια να παρακολουθεί ειδικά προγράμματα,
στην Ελλάδα δεν έχει γίνει τίποτα. Στο εξωτερικό υπάρχουν κέντρα υποδοχής
βιαιοπραγούντων ανδρών αλλά και εν δυνάμει βιαιοπραγούντων. Εμείς θα θέλαμε να
σπάσουν τη σιωπή τους όχι μόνο οι γυναίκες, αλλά και οι γείτονες ή όσοι
γνωρίζουν».

Σύμφωνα με έκθεση της UNICEF, μέχρι σήμερα 44 χώρες έχουν υιοθετήσει
συγκεκριμένα νομοθετικά μέτρα κατά της οικογενειακής βίας, εκ των οποίων οι 12
βρίσκονται στη Λατινική Αμερική: Αργεντινή, Βολιβία, Χιλή, Κολομβία, Κόστα
Ρίκα, Δημοκρατία του Ισημερινού, Ελ Σαλβαδόρ, Μεξικό, Νικαράγουα, Περού, Πόρτο
Ρίκο και Ουρουγουάη.

Οι περισσότερες κοντά στα σαράντα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση, φόβος, καμία ελπίδα για καλύτερη ζωή, απειλές. Αυτά είναι
μόνο ένα δείγμα απ’ όσα διηγήθηκαν στις κοινωνικές λειτουργούς οι περίπου
3.000 γυναίκες που έχουν περάσει από το 1988 έως σήμερα από το Κέντρο Υποδοχής
Κακοποιημένων Γυναικών στην Αθήνα. Οι γυναίκες αυτές δεν απευθύνονται στο
Κέντρο από την πρώτη κρίση βίας, αλλά συνήθως ύστερα από τρία ή τέσσερα χρόνια
σχέσης κακοποίησης. Όπως λέει στα «ΝΕΑ» η κοινωνική λειτουργός του Κέντρου κ.
Έλενα Κτώνα, «δίνουν κάποια περιθώρια ανοχής, γιατί πιστεύουν ότι θα αλλάξει η
κατάσταση και προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους. Όταν έρχονται εδώ, έχουν πολύ
μειωμένη αυτοεκτίμηση και πιστεύουν ότι η ζωή έχει κλείσει γι’ αυτές».

«Συνήθως τα σημάδια της βίας δεν είναι εμφανή, ενώ ένα μεγάλο ποσοστό από
αυτές υφίστανται και ψυχολογική βία, απειλές για τη ζωή, οικονομικό
αποκλεισμό, απομόνωση από φίλους και συγγενείς, διακοπή από την εργασία λόγω
ζηλοτυπίας», επισημαίνει η κ. Κτώνα.

Από στοιχεία του 1998 και του 1999 προκύπτει ότι οι περισσότερες γυναίκες που
επισκέφθηκαν το Κέντρο ήταν περίπου 40 ετών και είχαν υποστεί σωματική βία
μέσα στον γάμο και όχι στο πλαίσιο μιας ερωτικής σχέσης. Στο ίδιο διάστημα
τηλεφώνησαν στο Κέντρο για συμβουλές περίπου 2.300 γυναίκες, ενώ 650 προσήλθαν
σε ραντεβού.

Πού μπορείτε να απευθυνθείτε

– Στη γραμμή SOS της Γενικής Γραμματείας Ισότητας, τηλ: 3220.900

– Στα Κέντρα Υποδοχής Κακοποιημένων Γυναικών, Αθήνας, τηλ: 5235.318 και
5235.250

Πειραιά: τηλ: 4112.091 και 4129.101.

– Στο Δίκτυο Καταπολέμησης της Ανδρικής Βίας κατά των Γυναικών, τηλ: 3828.126.

– Στον Σύνδεσμο για τα Δικαιώματα της Γυναίκας / Βία μέσα στην οικογένεια.
τηλ: 3616.232.

– Στην Γυναικεία Ομάδα Αυτοάμυνας, τηλ: 5221.101 και 5316.467.

– Στην Ιατροδικαστική Υπηρεσία Αθήνας (Ακαδημίας 60), τηλ: 3613.340.

– Στην Ιατροδικαστική Υπηρεσία Πειραιά (Γούναρη 31), τηλ: 4177.876.

– Στο Γραφείο Ισότητας του Δήμου Αθηναίων (Σοφοκλέους 70), τηλ: 5244.657.