Τα προσωπικά μας δεδομένα στο εμπόριο με ένα 10χίλιαρο!

Δύο Porche Carrera κυκλοφορούν στην Αθήνα, η μία στον Πειραιά και η άλλη
στην Εκάλη. Έχουν και οι δύο χρώμα μπλε, και η ταυτότητα των ιδιοκτητών τους
γίνεται γνωστή με ένα μόνο «κλικ» του ποντικιού.

Τα χαρακτηριστικά των οχημάτων (αριθμός πινακίδων, αριθμός πλαισίου και
κινητήρα, ημερομηνία έκδοσης της άδειας κυκλοφορίας, κ.λπ.), όπως επίσης η
διεύθυνση και το τηλέφωνο των ιδιοκτητών τους, βρίσκονται όλα σε ένα CD-ROM
που κυκλοφορεί στην αγορά. Από εκεί μπορεί κανείς να μάθει ακόμη και τα
ονόματα αυτών που μένουν στην ίδια… πολυκατοικία με τον κάτοχο της Porsche ή
στα γύρω τετράγωνα. Η μέχρι πρότινος απόρρητη βάση δεδομένων που βρισκόταν στη
Διεύθυνση Συγκοινωνιών του Υπουργείου Μεταφορών και στην οποία είχαν πρόσβαση
μόνο οι αστυνομικές αρχές, φαίνεται πως… πουλήθηκε. Τα στοιχεία της είναι
πλέον διαθέσιμα και πρόσβασή σ’ αυτά μπορεί να έχει όποιος διαθέτει
ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Και να’ ταν μόνο αυτή… Το εμπόριο προσωπικών δεδομένων έχει πλέον λάβει
τρομακτικές διαστάσεις, όχι μόνο στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, αλλά και στην
Ελλάδα. Λίστες με ευαίσθητα προσωπικά στοιχεία, με συνδυασμένες πληροφορίες,
πωλούνται από δημόσιες υπηρεσίες, κρατικούς φορείς, ιδιωτικά νοσηλευτήρια,
πιστωτικά ιδρύματα, επιμελητήρια, μητροπόλεις και εταιρείες. Επίσημα ή μέσω
υπαλλήλων που αμείβονται αδρά, τα προσωπικά δεδομένα «αλλάζουν χέρια»,
κυκλοφορούν (λαθραία τις περισσότερες φορές) στην αγορά, μέσα σε CD-ROM ή
δισκέτες που κοστίζουν μερικά δεκαχίλιαρα!

«Αθώος» οδηγός

Ένας προς έναν οι Αθηναίοι είναι ήδη φακελωμένοι. Μαζί και οι ιδιοκτήτες
οχημάτων σε ολόκληρη την Ελλάδα. Όλοι οι φάκελοί τους χωρούν σε ένα απλό
CD-ROM και κρύβονται πίσω από έναν χάρτη, σ’ έναν («αθώο» – φαινομενικά) οδηγό
δρόμων. Με ένα απλό «κλικ» μπορεί κανείς να βρει τα ονόματα, τις διευθύνσεις
και τα τηλέφωνα όλων ανεξαιρέτως των κατοίκων της Αθήνας και μαζί, εκείνα των
γειτόνων ή των συγγενών τους. Επίσης, τους αριθμούς κυκλοφορίας των
αυτοκινήτων που έχουν στην κατοχή τους, το χρώμα των οχημάτων, τον αριθμό
πλαισίου και μηχανής, την ημερομηνία αγοράς καθώς και την ημερομηνία της
πρώτης άδειας κυκλοφορίας! Σε μια νέα έκδοση, ο ίδιος οδηγός περιλαμβάνει
λίστες με τα στοιχεία των μελών όλων των Επιμελητηρίων της Ελλάδας και της
Κύπρου, αλλά και τα στοιχεία των απόδημων Ελλήνων, όπως καταγράφονται στις
μητροπόλεις και στα ελληνικά προξενεία του εξωτερικού. Αντίστοιχα CD ή
δισκέτες, περιλαμβάνουν ακόμη πιο εξειδικευμένες λίστες: με τα μελλόνυμφα
ζευγάρια, με τα νεογέννητα, με τα παχύσαρκα άτομα, με τους ιδιοκτήτες…
κατοικίδιων ζώων, με τους κατόχους σκαφών αναψυχής ή ακινήτων, με τους μαθητές
της τελευταίας τάξης του Λυκείου. Η «επίσημη» έκδοσή των «ηλεκτρονικών οδηγών»
κοστίζει από μερικές δεκάδες μέχρι μερικές εκατοντάδες χιλιάδες δραχμές. Σ’
έναν «πειρατή» όμως, μπορεί κανείς εύκολα να βρει και να αγοράσει τα
αντίστοιχα «σπασμένα» αρχεία, έναντι 10 ή 15.000 δραχμών.

Παράνομη διαδικασία

«Η όλη διαδικασία είναι παράνομη», τονίζει η Αρχή Προστασίας Προσωπικών
Δεδομένων. «Με εξαίρεση τα στοιχεία που βρίσκονται στον τηλεφωνικό κατάλογο
και γενικά σε καταλόγους όπου έχει πρόσβαση το ευρύ κοινό, όλα τα άλλα
θεωρούνται “ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα” και η όποια επεξεργασία ή διάθεσή
τους γίνεται κατά παράβαση του νόμου», εξηγεί ο κ. Φίλιππος Μίτλεττον, νομικός
και ελεγκτής στην Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων.

Είναι σαφές (και γνωστό στην αρμόδια αρχή) πως η βάση δεδομένων με τους
αριθμούς κυκλοφορίας των οχημάτων, τα στοιχεία των ιδιοκτητών τους, τους
αριθμούς πλαισίου, κ.λπ. (η οποία περιέχεται σε CD-ROM με τον τίτλο «Athens
Navigator», που εξέδωσε εταιρεία που εδρεύει στο κέντρο της Αθήνας), διέρρευσε
από το υπουργείο Μεταφορών. Μόνο εκεί υπήρχε. Η Διεύθυνση Συγκοινωνιών και οι
κατά τόπους αστυνομικές και λιμενικές αρχές ήταν οι μόνες που είχαν πρόσβαση.
«Γίνονται έλεγχοι», λέει ο πρόεδρος της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων
κ. Κώστας Δαφέρμος, ο οποίος, έκπληκτος, είδε τα στοιχεία τού… βυσσινί
αυτοκινήτου του να περιέχονται στην εν λόγω λίστα, μαζί με όλα εκείνα που
αφορούν τον ίδιο και τους… γείτονές του! «Ακόμη δεν έχουμε καταλήξει στο τι
ακριβώς συνέβη.

Υπάρχει μια περίπτωση, το αρχείο αυτό να το είχαν στη διάθεσή τους και
ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες. Δεν είμαστε σίγουροι. Η εμπορία του
συγκεκριμένου CD-ROM δεν έχει ακόμη απαγορευθεί, γιατί δεν έχουν ολοκληρωθεί
οι έλεγχοί μας».

Δεν απαντούν

«ΤΑ ΝΕΑ» ήρθαν σε επικοινωνία με την εταιρεία που παράγει τον συγκεκριμένο
οδηγό, ωστόσο απάντηση στο πώς βρέθηκαν οι λίστες των οχημάτων, δεν πήραν. Στη
νέα έκδοση («Hellas Navigator») τα στοιχεία των οχημάτων μπορεί να μην
υπάρχουν, υπάρχουν όμως τα στοιχεία που παραχώρησαν πρεσβείες, προξενεία,
ιερές μητροπόλεις, εκκλησίες και κοινότητες ανά τον κόσμο, καθώς και τα
στοιχεία των μελών όλων των επαγγελματικών επιμελητηρίων στην Ελλάδα, στην
Κύπρο και στο εξωτερικό. Όπως εξηγεί ο υπεύθυνος για το συγκεκριμένο πρόγραμμα
κ. Κωνσταντίνος Πετράτος, «ζητήσαμε τα δεδομένα αυτά, κάνοντας μια αίτηση στα
επιμελητήρια, δηλώνοντας πως θα τα χρησιμοποιήσουμε για τη σύνταξη κάποιου
οδηγού. Ορισμένα τα πήραμε έναντι αμοιβής, κάποια άλλα μας παραχωρήθηκαν.

Από τις μητροπόλεις και τις πρεσβείες ζητήσαμε τα στοιχεία για τον απόδημο
Ελληνισμό και από το υπουργείο Οικονομικών της Κύπρου εκείνα για τις εκεί
επιχειρήσεις και τους επαγγελματίες. Τα στοιχεία που αναφέρονται στον οδηγό
είναι το ονοματεπώνυμο, η διεύθυνση, το τηλέφωνο και το επάγγελμα ­ δεδομένα
δηλαδή που δεν θεωρούνται ευαίσθητα».

Ωστόσο, η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων είναι κατηγορηματική: «Κανένα
επιμελητήριο, καμία εταιρεία, καμία υπηρεσία ή αρχή δεν δικαιούται να
παραχωρεί σε τρίτους τα αρχεία που διατηρεί», τονίζει ο κ. Μίτλεττον και
επισημαίνει πως «οι άνθρωποι, τα στοιχεία των οποίων αναφέρονται στη σχετική
βάση δεδομένων, ούτε ενημερώθηκαν ούτε έδωσαν τη συγκατάθεσή τους, όπως σαφώς
ορίζει η νομοθεσία πως πρέπει να γίνεται σε αντίστοιχες περιπτώσεις».

Μέχρι στιγμής εκκρεμούν πέντε μηνύσεις εναντίον εταιρειών που εμπορεύονται
παράνομα λίστες προσωπικών δεδομένων, ενώ η αρμόδια αρχή εξετάζει πλήθος νέων
καταγγελιών.

«Λαδώνουν» υπαλλήλους για να πάρουν καταλόγους με τα στοιχεία μας

Υπηρεσιακά διανέμονται, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι λίστες με τα προσωπικά
δεδομένα… Αυτό συνέβη πριν από μερικούς μήνες με το ΚΕΠΥΟ (Κέντρο
Πληροφορικής Υπουργείο Οικονομικών) που έδωσε τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή
του στον ΟΠΑΠ, προκειμένου να σταλούν διαφημιστικά και ενημερωτικά φυλλάδια.
Δεν ήξεραν, λέει, ότι ήταν παράνομο. Το έμαθαν όταν έγινε η σχετική καταγγελία
στην Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Και… πήραν το μάθημα. «Τώρα
αρνούνται να στείλουν τις δισκέτες με τα ΑΦΜ στους δήμους και τις κοινότητες
που χρειάζονται τα στοιχεία (προκειμένου να βεβαιώσουν παραβάσεις που
πληρώνονται εκεί) και ζητούν πρώτα την έγκριση της υπηρεσίας μας», λένε οι
ελεγκτές της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων.

Τις περισσότερες φορές, πάντως, υπεύθυνοι για τις «διαρροές» ευαίσθητων
πληροφοριών που διατηρούν δημόσιες υπηρεσίες ή φορείς, μαιευτήρια, οργανισμοί
και επιχειρήσεις, είναι ορισμένοι από τους υπαλλήλους που έχουν πρόσβαση στα
αρχεία αυτά και τα πωλούν έναντι μερικών εκατοντάδων χιλιάδων δραχμών. «Είναι
γνωστό ότι συμβαίνει τόσο σε δημόσιες όσο και σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, όμως,
αυτό δεν μπορεί να ελεγχθεί από εμάς. Αρμόδιοι για τους ελέγχους και για τη
στάση των υπαλλήλων είναι οι υπεύθυνοι επεξεργασίας προσωπικών στοιχείων, στην
κάθε υπηρεσία», εξηγεί ο κ. Φίλιππος Μίτλεττον, νομικός στην Αρχή Προστασίας
Προσωπικών Δεδομένων. Μια άλλη ­ πολύ συνηθισμένη ­ μέθοδος συλλογής
ευαίσθητων πληροφοριών που στην αγορά αξίζουν… χρυσάφι είναι τα «έμμεσα
ερωτηματολόγια». Διαφημιστικές εταιρείες ή εταιρείες που ασχολούνται
αποκλειστικά με τη σύνταξη πελατολογίων και βάσεων δεδομένων πλησιάζουν τους
«πελάτες» τους και τους ζητούν να συμπληρώσουν ερωτηματολόγια (στα οποία θα
αναφέρουν λεπτομέρειες για τις αποδοχές, τις καταναλωτικές τους συνήθειες,
ακόμη και το… ύψος ή το βάρος τους), με το δέλεαρ κάποιου δώρου (ή αναφέρουν
πρώτα το δώρο και μετά ζητούν τις όποιες πληροφορίες).

«Εφόσον ο ενδιαφερόμενος δεν ενημερώνεται εξ αρχής για το πώς θα επεξεργασθούν
τα στοιχεία που θα δώσει και εφόσον δεν δίνει την έγκρισή του να προωθηθούν σε
τρίτους και αυτή η μέθοδος είναι παράνομη», λέει ο κ. Μίτλεττον. Ο ευκολότερος
τρόπος να συγκεντρώσει κανείς λίστες με προσωπικά και ευαίσθητα δεδομένα είναι
να απευθυνθεί στις εταιρείες που τα έχουν στη διάθεσή τους ούτως ή άλλως. Και
σ’ αυτήν την περίπτωση, όμως, η παραχώρησή τους (έναντι αμοιβής ή χωρίς) είναι
παράνομη. «Προεκλογικά δεν ήταν λίγοι οι υποψήφιοι βουλευτές που απευθύνθηκαν
στις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, ζητώντας τις λίστες των πελατών τους για να
τους στείλουν προεκλογικό υλικό. Ορισμένες από τις εταιρείες αυτές
απευθύνθηκαν στην υπηρεσία μας, για να ενημερωθούν σχετικά με τον νόμο και τις
δυνατότητες που τους δίνονται και να πάρουν τελικά αρνητική απάντηση»,
αναφέρει ο κ. Μίτλεττον.

Με μια αίτηση κάνετε τον εαυτό σας… απόρρητο

Ελάχιστοι το γνωρίζουν ακόμη, όμως στην οδό Ομήρου 8, στα γραφεία της Αρχής
Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, τηρείται ένα αρχείο με τα ονόματα και τα
στοιχεία εκείνων που δεν θα ήθελαν για κανένα λόγο να συμπεριληφθούν στις
διάφορες λίστες (τουλάχιστον εκείνες τις νόμιμες που ελέγχονται από τη
συγκεκριμένη Αρχή) οι οποίες συντάσσονται με στόχο τη διαφήμιση προϊόντων ή
υπηρεσιών.

Ονομάζεται «Μητρώο 13», γιατί δημιουργήθηκε με βάση το άρθρο 13 του νόμου περί
προστασίας προσωπικών δεδομένων (Ν. 2472/97) και εκεί καταγράφονται όλοι όσοι
δεν θέλουν να δέχονται διαφημιστικά ή ενημερωτικά φυλλάδια από οποιονδήποτε.

Έχουν γραφτεί… 32!

Στο συγκεκριμένο μητρώο έχουν εγγραφεί μέχρι στιγμής 32 άτομα, τα οποία έχουν
δηλώσει, σε σχετική δήλωση-αίτηση, πως δεν επιθυμούν τα οποιουδήποτε είδους
δεδομένα που τους αφορούν να αποτελέσουν αντικείμενο επεξεργασίας από
οποιονδήποτε και να συμπεριληφθούν σε αρχεία που χρησιμοποιούνται ή θα
χρησιμοποιηθούν για την προώθηση αγαθών και υπηρεσιών, για ενημερωτικούς ή
άλλους σκοπούς.

«Σύμφωνα με τον νόμο, όλες οι εταιρείες οι οποίες νόμιμα συγκεντρώνουν και
επεξεργάζονται προσωπικά στοιχεία ή δημιουργούν λίστες οφείλουν πρώτα να
έρθουν σε επαφή μαζί μας και να ενημερωθούν για τα περιεχόμενα του “Μητρώου
13″», εξηγεί ο κ. Φίλιππος Μίτλεττον, νομικός σύμβουλος και ελεγκτής στην Αρχή
Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. «Υποχρέωσή τους, στη συνέχεια, είναι να
ελέγξουν αν τα ονόματα αυτά περιλαμβάνονται στις βάσεις δεδομένων που θα
χρησιμοποιήσουν και αν υπάρχουν, να τα διαγράψουν. Ακόμη κι αν, ύστερα από
καιρό, συντάξουν μια νέα λίστα ή κυκλοφορήσουν μια νέα έκδοσή της, οφείλουν να
ενημερωθούν και πάλι για τα περιεχόμενα του “Μητρώου 13” και να ελέγξουν εκ
νέου τα στοιχεία τους».

Απλή διαδικασία

Η αίτηση προς την Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων είναι απλή υπόθεση

Η διαδικασία για να εγγραφεί κανείς στο συγκεκριμένομητρώο είναι σχετικά απλή.
Αρκεί να συμπληρώσει μια δήλωση-αίτηση (η οποία υπάρχει στην Αρχή Προστασίας
Προσωπικών Δεδομένων, Ομήρου 8), όπου θα αναφέρει το ονοματεπώνυμο, το
επάγγελμα, τη διεύθυνση, τον ταχυδρομικό κώδικα, τον αριθμό ταυτότητας και το
τηλέφωνό του και θα ζητεί τα στοιχεία αυτά καθώς και η επιθυμία του να μη
συμπεριληφθεί σε κανενός είδους λίστα να καταχωριστούν στο «Μητρώο 13».
Συμπληρώνοντας την αίτηση, θα πάρει πίσω μια βεβαίωση εγγραφής, την οποία εν
συνεχεία θα μπορέσει να χρησιμοποιήσει ως αποδεικτικό στοιχείο, σε πιθανή
καταγγελία, στην περίπτωση που έλαβε διαφημιστικό υλικό, από παραγωγούς που
δεν είχαν ενημερωθεί ­ ως όφειλαν ­ για τα περιεχόμενα του «Μητρώου 13».