Πώς φθάσαμε έως εδώ…

Από τον Αριστοτέλη Ωνάση έως… τον κ. Ροντ Λιντς που αποχώρησε από την
Ο.Α. την περασμένη Τετάρτη, ο εθνικός αερομεταφορέας συμπληρώνει φέτος 43
χρόνια ζωής, εκ των οποίων τα τελευταία 25 υπό κρατική κηδεμονία. Στο διάστημα
αυτό και κυρίως από τότε που η Ο.Α. πέρασε στα χέρια του Ελληνικού Δημοσίου
(1975), η εταιρεία φορτωνόταν συνεχώς με καινούργια ελλείμματα και προσωπικό
που διόριζαν οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες.

Παρότι η Ο.Α. δεν είχε ποτέ κέρδη, η αντιμετώπιση των διαρθρωτικών και
οικονομικών προβλημάτων της από τις κυβερνήσεις και τις διοικήσεις της ήταν
πάντα αποσπασματική και ευκαιριακή, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί σταδιακά στο
χείλος του γκρεμού.

Ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν τα προβλήματα της Ο.Α.
είναι ότι στα 25 χρόνια της κρατικής λειτουργίας της οι σοβαρές απόπειρες –
προσπάθειες για τη σωτηρία της εταιρείας ήταν μόλις δύο: το 1994 και το 1998
που καταρτίστηκαν τα αντίστοιχα προγράμματα εξυγίανσης της Ο.Α., τα οποία όμως
δεν πέτυχαν τους επιθυμητούς στόχους και η κυβέρνηση κατέφυγε στη λύση του
ξένου μάνατζερ.

Τα πρώτα ελλείμματα στον ισολογισμό της Ο.Α. εμφανίζονται το 1977, δύο χρόνια
μετά το πέρασμά της από τον Ωνάση στο Δημόσιο. Το κράτος έχει ακόμα τη
δυνατότητα να παρεμβαίνει και να καλύπτει τις ζημιές της εταιρείας, με
έκτακτες επιδοτήσεις. Η ίδια κατάσταση συνεχίζεται για αρκετά χρόνια.

Το 1986, όταν ξεκινά η απελευθέρωση των αερομεταφορών στην Ευρώπη, τα
κράτη-μέλη της ΕΟΚ καταργούν σταδιακά τις επιδοτήσεις προς τους εθνικούς
αερομεταφορείς, ενώ νέες ιδιωτικές εταιρείες αρχίζουν να μπαίνουν δυναμικά
στην αγορά. Η Ο.Α., στο μεταξύ, εξακολουθεί να παίρνει δάνεια με κρατικές
εγγυήσεις, τόσο για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών της όσο και για τις
αγορές νέων αεροσκαφών.

Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο το 1991, εκτός από τον τουρισμό επηρέασε και την
επιβατική κίνηση των αεροπορικών εταιρειών. Όλες οι εταιρείες εμφάνισαν
τεράστιες ζημιές, ενώ τα ελλείμματα της Ο.Α. πήραν μεγάλες διαστάσεις.

Στα τέλη του 1992, η συνολική αξία του ενεργητικού της Ο.Α. υπολογιζόταν σε
155 δισ. δραχμές, ενώ τα χρέη της ανέρχονταν σε 444 δισ. δραχμές. Η
χρηματοοικονομική κατάσταση της Ο.Α. ήταν πλέον η χειρότερη μεταξύ όλων των
κοινοτικών εταιρειών.

Παρέμβαση της Ε.Ε.

Το νέο πρόγραμμα εξυγίανσης προέβλεπε μέση ετήσια μείωση των λειτουργικών δαπανών της εταιρείας κατά 42 δισ. δραχμές…

Την περίοδο αυτή παρεμβαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία θεωρεί παράνομες
όλες τις εγγυήσεις που παρείχε το Ελληνικό Δημόσιο προς την Ο.Α. για τη σύναψη
δανείων.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, το 1993, ανακοινώνει την πρόθεσή της να χορηγήσει στην
Ο.Α. οικονομική βοήθεια συνολικού ύψους 432 δισ. δραχμών (θα προχωρούσε σε
ισόποσες διαγραφές χρεών και μετατροπές χρεών σε ομόλογα κ.λπ.), προκειμένου η
εταιρεία να ξεκινήσει πάνω σε νέες υγιείς οικονομικές βάσεις. Όμως, το σχετικό
σχέδιο δεν εγκρίνεται από την Κοινότητα.

Έναν χρόνο αργότερα, η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ επανέρχεται και ζητεί από την
Κομισιόν να εγκριθεί νέο πρόγραμμα εξυγίανσης για την Ο.Α., το οποίο προβλέπει
τη διαγραφή χρεών περίπου 600 δισ. δραχμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το εγκρίνει, αποδεχόμενη ότι τα ελλείμματα της Ο.Α.
δημιουργήθηκαν με κύρια ευθύνη του Δημοσίου.

Συγκεκριμένα, αποδέχεται ότι το Δημόσιο υποχρέωνε την Ο.Α. να κρατά τις τιμές
των εισιτηρίων της σε χαμηλές τιμές, να χορηγεί εκπτώσεις σε διάφορες
κατηγορίες επιβατών (στρατιωτικούς, δημοσίους υπαλλήλους κ.λπ.) και να
διατηρεί ζημιογόνα δρομολόγια «για λόγους δημοσίου συμφέροντος».

Επίσης, αναγνωρίζει ότι το Δημόσιο δεν τήρησε την υποχρέωσή του να συνεισφέρει
ποσό 68 δισ. δραχμών στα ίδια κεφάλαια της Ο.Α., με αποτέλεσμα να γεννηθούν
για την εταιρεία ζημίες ύψους 72 δισ. δραχμών.

Οι δεσμεύσεις έμειναν μόνο στα χαρτιά

Η Κομισιόν, εγκρίνοντας το πρόγραμμα εξυγίανσης της Ο.Α. το 1994,
υποχρεώνει την ελληνική κυβέρνηση να αναλάβει μία σειρά δεσμεύσεων. Τρία
χρόνια αργότερα, όμως, διαπιστώνεται ότι οι μόνες δεσμεύσεις που τηρήθηκαν
ήταν η διαγραφή των χρεών της Ο.Α. (ύψους περίπου 600 δισ. δραχμών), η
τοποθέτηση δύο εκπροσώπων των εργαζομένων στο διοικητικό συμβούλιο της
εταιρείας, η μη χορήγηση εγγυήσεων για δάνεια και το διετές (1994-1995) πάγωμα
των μισθών των εργαζομένων!

Η εσωτερική αναδιοργάνωση της Ο.Α. (νέο οργανόγραμμα), η σύνταξη νέων
κανονισμών εργασίας για την αποδοτικότερη λειτουργία της εταιρείας, η
αναδιάρθρωση του δικτύου της και η μη παρέμβαση του κράτους στην καθημερινή
διαχείρισή της ήταν οι άλλες δεσμεύσεις που παρέμειναν στα χαρτιά.

Επίσης, το μέτρο που προέβλεπε την εθελουσία αποχώρηση από την Ο.Α. 1.500
εργαζομένων, καταστρατηγείται. Από την εταιρεία φεύγουν συνολικά 1.600
εργαζόμενοι, χωρίς όμως τα κριτήρια εκείνα που θα διασφάλιζαν ότι η Ο.Α. θα
απαλλασσόταν από το πραγματικά υπεράριθμο προσωπικό και δεν θα έχανε
εξειδικευμένους υπαλλήλους παραγωγικών ειδικοτήτων. Οι αποζημιώσεις που
δόθηκαν στο προσωπικό που αποχώρησε ξεπέρασαν τα 13 δισ. δραχμές.

Εκτός όλων αυτών, η προβλεπόμενη από το πρόγραμμα εξυγίανσης αύξηση του
μετοχικού κεφαλαίου της Ο.Α. κατά 54 δισ. δραχμές ­ σε τρεις δόσεις ­
καθυστερεί.

Το 1996, χορηγήθηκαν τα 19 δισ. δραχμές της πρώτης δόσης, ενώ οι υπόλοιπες
δόσεις πάγωσαν έως το 1998, καθώς η Κομισιόν έπειτα από ελέγχους εντόπισε
παρεκκλίσεις από το πρόγραμμα εξυγίανσης.

Στα τέλη του 1998, η Ε.Ε. αποδέσμευσε άλλα 14 δισ. δραχμές, ενώ αποφάσισε να
αφαιρεθούν από το αρχικό ποσό των 54 δισ. δραχμών τα 13,2 δισ. δραχμές, που
δόθηκαν ως αποζημίωση στο προσωπικό που αποχώρησε.

Ανέφικτη η εξυγίανση

Στο μεταξύ, από το 1994 που εγκρίθηκε το πρώτο πρόγραμμα εξυγίανσης της Ο.Α.
από την Κομισιόν έως τα τέλη του 1997, αλλάζουν πέντε διοικήσεις χωρίς η
πολυθρύλητη εξυγίανση της εταιρείας να επιτευχθεί.

Στο ίδιο διάστημα, παρότι προβλεπόταν «πάγωμα» των μισθών των εργαζομένων,
«κάτω από το τραπέζι» δίνονται αυξήσεις (με τη μορφή της υπερωριακής
αποζημίωσης) που φτάνουν έως και το 35%.

Το 1998, η κυβέρνηση, όταν διαπιστώνει ότι το πρόγραμμα εξυγίανσης του 1994
έχει τιναχτεί στον αέρα, ύστερα από συγκρούσεις με τους εργαζομένους, ζητεί
από την Ε.Ε. να εγκρίνει δεύτερο πρόγραμμα εξυγίανσης για την Ο.Α. με χρονικό
ορίζοντα το 2002.

Το νέο πρόγραμμα προέβλεπε μέση ετήσια μείωση των λειτουργικών δαπανών της
εταιρείας κατά 42 δισ. δραχμές, κυρίως από το πάγωμα των μισθών των
εργαζομένων και την αλλαγή των κανονισμών εργασίας.

Ακόμα, προέβλεπε ότι μετά το 1997, που θα έκλεινε με ζημιές 6,8 δισ. δραχμών,
όλα τα υπόλοιπα έτη έως το 2002 θα ήταν κερδοφόρα. Συγκεκριμένα, για το 1998
προέβλεπε κέρδη ύψους 5,1 δισ. δραχμών, για το 1999 κέρδη 20,9 δισ. δραχμών,
για το 2000 κέρδη 15,1 δισ. δραχμών, για το 2001 κέρδη 1,6 δισ. δραχμών και
για το 2002 κέρδη 3,9 δισ. δραχμών. Όμως, οι προβλέψεις αυτές δεν
επαληθεύτηκαν ποτέ.