ΔΡΟΜΟΙ

Η πυραμίδα…

… αυτό το σύμβολο του φαραωνικού μεγαλείου και της μεγαλοπρέπειας που
στηρίχτηκε πάνω στον ιδρώτα των σκλάβων κυριαρχεί στο τελευταίο οικονομικό
σενάριο που φαντάστηκε ο Λέστερ Τάροου. Το πρώην «τρομερό παιδί» (είναι ήδη 62
ετών) των Αμερικανών Δημοκρατικών και σφοδρός πολέμιος του ριγκανικού
φιλελευθερισμού υιοθετεί λοιπόν ξαφνικά το ιεραρχικό πνεύμα των αρχαίων
Αιγυπτίων; Όχι ακριβώς. Το γεωμετρικό σχήμα, που το είχε χρησιμοποιήσει ο
Ρούζβελτ στο δολάριο το 1935, συμβόλιζε μια οικονομία ισχυρή και σταθερή,
απεριόριστες δυνατότητες αύξησης του αμερικανικού πλούτου. Τώρα, για τον
Τάροου, η πυραμίδα παίρνει ένα διαφορετικό νόημα: συμβολίζει τους αρχιτέκτονες
του νέου αιώνα, τους «φωτισμένους καπιταλιστές» σαν τον Μπιλ Γκέιτς που
οδηγούν τον κόσμο σε νέους δρόμους. Άλλος ένας δρόμος λοιπόν; Ποιος;

Ο τέταρτος….

… Δεν είναι ούτε ο φιλελευθερισμός του Ρίγκαν ούτε φυσικά ο
σοσιαλιστικός σχεδιασμός. Μα ούτε και ο «τρίτος δρόμος» του Τόνι Μπλερ, με την
κοινωνική οικονομία της αγοράς. Τότε τι είναι; Ο τέταρτος δρόμος του Λέστερ
Τάροου θέλει να μειώσει τις κοινωνικές ανισότητες και να προστατεύσει τους πιο
αδυνάτους. Μα, παράλληλα, δίνει το ελεύθερο στην παγκοσμιοποίηση. Πρέπει να
κλείσουμε την πόρτα στο παρελθόν του προστατευτισμού και του παραδοσιακού
ευρωπαϊκού συστήματος πρόνοιας, λέει ο Τάροου σε συνέντευξή του στην εφημερίδα
«Κοριέρε ντελα Σέρα» με την ευκαιρία της ιταλικής έκδοσης του βιβλίου του «Η
δημιουργία του πλούτου» (στο εξώφυλλο ­ τι άλλο; ­ μια πυραμίδα). Να
αποδεχτούμε δηλαδή την προσωρινότητα της εργασίας, την ευελιξία στις
απολύσεις, την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών. Και
ασφαλώς, την επανάσταση της βιοτεχνολογίας.

Ο συμβολισμός…

… είναι σίγουρα πετυχημένος, αφού μοιραία η πυραμίδα παραπέμπει σε
σκλάβους… Μα όχι, ο Τάροου διαφωνεί: η σύγχρονη έρευνα δείχνει πως οι
πυραμίδες δεν κατασκευάστηκαν από σκλάβους αλλά από πιστούς, που πίστευαν πως
έκαναν ένα έργο ιερό. Πλουτίστε, λοιπόν! Αυτή είναι όλη και όλη η φιλοσοφία
του Τάροου; Αυτό ήταν πάντα το μοναδικό αληθινό αντικείμενο της οικονομικής
επιστήμης, λέει ο ίδιος. Όλα τα άλλα δεν είναι παρά μεσαιωνικές φαντασιώσεις
και προκαταλήψεις. Το μέλλον, τουλάχιστον όσο μπορούμε τώρα να ξέρουμε, ανήκει
στον καπιταλισμό. Με τον τέταρτο δρόμο; Ναι, και όχι με αντιμονοπωλιακές
νομοθεσίες που τιμωρούν τη Μάικροσοφτ του Μπιλ Γκέιτς με τη λογική του «big is
bad». Στην περίπτωση αυτή, η ειρωνεία είναι ότι η Μάικροσοφτ δεν κατηγορήθηκε
ότι ανέβασε, αλλά ότι μείωσε υπερβολικά τις τιμές.

Και οι φόβοι…

… για τη βιοτεχνολογία; Φόβοι παράλογοι σαν την εποχή του Κολόμβου.
Φοβούνταν και τότε πως οι καραβέλες του θα γκρεμίζονταν σε κάποιο βάραθρο στην
άκρη της γης ή πως θα συντρίβονταν από κάποιο υπερφυσικό θαλάσσιο τέρας.
Βέβαια, ο Τάροου δεν λέει πως δεν υπάρχουν κίνδυνοι από τη βιοτεχνολογία. Λέει
απλώς πως δεν τους είδε ακόμη κανείς. Μα επιτέλους, δεν υπάρχει τίποτα που να
φοβάται; Μόνο το μέλλον: θα είναι, λέει, χωρίς νόμους, χωρίς κανόνες, μια
«Άγρια Δύση». Και ασφαλώς με πολλές εξεγέρσεις σαν του Σιάτλ. Κάτι είναι κι
αυτό.