Η ταυτότητα ανοίγει την πόρτα στην ανάγκη για μια νέα σχέση

Όσο η Πολιτεία ζητεί από την Εκκλησία και όσο η Εκκλησία ζητεί από την
Πολιτεία, η συζήτηση για το διαχωρισμό τους θα εξαντλείται στην αναγραφή του
θρησκεύματος στις ταυτότητες, στην καύση των νεκρών, στη διδαχή των
Θρησκευτικών. Ζητήματα που αποτελούν μόνο την κορυφή του παγόβουνου.

Το Κράτος μπορεί ­ και με ποιο τρόπο ­ να αναμειχθεί στα εκκλησιαστικά
πράγματα; Γιατί η Εκκλησία αποδέχεται αυτή τη δυνατότητα; Ποιοι και γιατί
θέλουν τον εναγκαλισμό; Ποιοι και γιατί επιδιώκουν τον διαχωρισμό; Πώς μπορεί
να επιτευχθεί; Και πότε; Παραβιάζεται ή όχι το ίδιο το Σύνταγμα που
προστατεύει την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης; Ποιος και γιατί
ταυτίζει τη θρησκευτική συνείδηση με την Ορθόδοξη Εκκλησία και το Κράτος ως
συντεταγμένη εξουσία;

Ερωτήματα – αφετηρία, από τα πλέον ακανθώδη κοινωνικά αλλά και πολιτικά
προβλήματα.

Η υποχρεωτική ή προαιρετική αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες άνοιξε
και πάλι το κεφάλαιο των σχέσεων Εκκλησίας και Κράτους.

Ο διαχωρισμός

Ένα κεφάλαιο που απασχόλησε όλες τις μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις. Η Πολιτεία
κατόρθωσε να κάνει βήματα ­ άλλοτε μικρά, άλλοτε μεγάλα ­ προς τον διαχωρισμό
εκκλησιαστικής και κρατικής εξουσίας, ακόμη κι αν είχε να αντιμετωπίσει τη
σφοδρή αντίθεση των λειτουργών της πρώτης. Υποστηρίζεται πως το άλμα θα
γινόταν με την αναθεώρηση των σχετικών με την Εκκλησία άρθρων του Συντάγματος.
Αλλά και ο κοινός νομοθέτης μπορεί να αντιμετωπίσει, και μάλιστα χωρίς
κραδασμούς, απλά, καθημερινά αλλά ουσιαστικά ζητήματα, απ΄αυτά που ναι μεν
αποτελούν αγκάθι στις σχέσεις Εκκλησίας και Κράτους, συνδέονται ωστόσο με τη
ζωή όλων των Ελλήνων πολιτών.

Αρκεί να υπάρχει βούληση και διάλογος λένε οι ειδικοί. Όσο για το άρθρο 3 του
Συντάγματος; Η ευρεία ερμηνεία του ανοίγει το δρόμο για την προώθηση σειράς
μέτρων που αφορούν:

* Καύση νεκρών. * Κατάργηση των διώξεων για προσηλυτισμό. * Υποχρέωση τέλεσης
πολιτικού γάμου. * Κατάργηση της άδειας από τις Μητροπόλεις για ανέγερση ναού
άλλης θρησκείας πλην της ορθοδόξου. * Κατάργηση της διδαχής μόνο των στοιχείων
της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης και αντικατάσταση των Θρησκευτικών με το
μάθημα Θρησκειολογίας. * Αλλαγή των νομικού χαρακτήρα της Εκκλησίας κατά τρόπο
που θα ενισχύεται η αυτονομία της. * Έλεγχος της περιουσιακής κατάστασης της
Εκκλησίας, προστασία και διοίκηση των εκκλησιαστικών μνημείων και κειμηλίων με
εθνική σημασία.

Ζητήματα καυτά για την Πολιτεία, μελετημένα από τον νομικό κόσμο της χώρας,
έτοιμα και ώριμα κατά πώς λένε να θεσμοθετηθούν, αποκλείοντας έτσι τον
διασυρμό της χώρας μας στα διεθνή δικαστήρια με τις κατηγορίες της παραβίασης
βασικών διατάξεων της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Να αρχίσει διάλογος για τα «προνόμια» και τις παραβιάσεις των ατομικών δικαιωμάτων

Διάλογο και νομοθετικές πρωτοβουλίες στα θέματα αιχμής στις σχέσεις Εκκλησίας
– Κράτους προτείνει ένα μεγάλο μέρος του νομικού και πνευματικού κόσμου της
χώρας. Ενώ οι απόψεις που έχουν διατυπωθεί κάνουν λόγο ακόμη και για
συρρίκνωση του Ελληνισμού. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του σημερινού
υπουργού Δικαιοσύνης κ. Μιχ. Σταθόπουλου, ο οποίος σε σχετικό άρθρο του έγραψε
πως “ταύτιση Ελληνισμού και Ορθοδοξίας ή η ταύτιση του Κράτους με την κρατούσα
θρησκευτική αντίληψη καταλήγει στο να συρρικνώνει τον Ελληνισμό, αφού ιστορικά
μεν παραλείπει τις μη ορθόδοξες περιόδους της ιστορίας του (σ.σ.: αναφέρεται
στον αρχαίο, δηλαδή προχριστιανικό πολιτισμό), σήμερα δε αφήνει απ΄ έξω όλους
εκείνους του Έλληνες που, ασκώντας τη θρησκευτική τους ελευθερία, δεν
ακολουθούν τα πρότυπα της πλειοψηφίας”. Ο κ. Σταθόπουλος, ως καθηγητής
πανεπιστημίου, ανήκει σε εκείνους τους καθηγητές της Νομικής που προτείνουν
μία σειρά συνταγματικών και νομοθετικών αλλαγών για να καταστεί πραγματικότητα
η θρησκευτική ελευθερία.

Δύο άρθρα

Ο συνάδελφός του κ. Ι.Μ. Κονιδάρης, απαντώντας σε σχετικά ερωτήματα των
“ΝΕΩΝ”, έχοντας σήμερα ως δεδομένο τη μη δυνατότητα αναθεωρήσεως του
Συντάγματος στα κρίσιμα ζητήματα τονίζει ιδιαίτερα πως “το γεγονός ότι από την
επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση, καλώς ή κακώς, με συμφωνία των δύο μεγάλων
κομμάτων, αποκλείστηκαν τα ζητήματα που αφορούν τις σχέσεις Εκκλησίας και
Πολιτείας, κυρίως δηλαδή τα άρθρα 3 και 13 τού εν ισχύει Συντάγματος, δεν
σημαίνει, βεβαίως, ότι δεν υπάρχει περιθώριο επακριβέστερου προσδιορισμού των
σχέσεων αυτών από τον κοινό νομοθέτη”.

Και αποσαφηνίζει πως μία “σειρά ζητημάτων που η επιστήμη από ετών συζητεί,
όπως λ.χ. εκείνα που έθεσε ο υπουργός Δικαιοσύνης, θα μπορούσαν και θα έπρεπε
να τεθούν, και μάλιστα τόσο από την πλευρά της Πολιτείας όσο και από εκείνην
της Εκκλησίας. Τα ζητήματα αυτά θα έπρεπε, όμως, να συζητηθούν με ιεράρχηση,
σοβαρότητα και νηφαλιότητα σε μία προσπάθεια επιτεύξεως συναινετικών λύσεων
εντός ευλόγου χρόνου και εφόσον κριθούν ώριμα να λάβουν τον δρόμο προς το
Κοινοβούλιο”.

Ο κ. Σταθόπουλος δεν δίστασε, λόγω της υπουργοποίησής του, να επαναλάβει τις
θέσεις του ως προς την αναγκαιότητα αλλαγών στη σχέση Κράτους και Εκκλησίας
και προτείνει, ουσιαστικά, την έναρξη διαλόγου προς αυτή την κατεύθυνση.
Υπήρξε θερμός υποστηρικτής της άποψης ότι πρέπει να αναθεωρηθούν οι
συνταγματικές διατάξεις που συνδέουν άμεσα την ελληνική Πολιτεία με την
Εκκλησία, αλλά με δεδομένο ότι το θέμα της αναθεώρησης αυτών των διατάξεων
έχει κλείσει από την προηγούμενη Βουλή, έχει επισημάνει ότι υπάρχει η
δυνατότητα μέσα από νομοθετικές πρωτοβουλίες για την ουσιαστική αποδέσμευση
του Κράτους από την Εκκλησία και αντίστροφα.

Ειδικότερα έχει αναφερθεί στη δυνατότητα να θεσπιστούν:

* Ειδικοί νόμοι για το ζήτημα των ταυτοτήτων (αναγραφή θρησκεύματος κ.ά.) και
για τις άδειες ανέγερσης ναών (σ.σ.: σήμερα απαιτείται έγκριση του οικείου
Ορθόδοξου Μητροπολίτη).

* Αλλαγές στον Ποινικό και Αστικό Κώδικα (για ζητήματα όπως τον πολιτικό γάμο,
τον προσηλυτισμό κ.α.).

* Νέοι νόμοι που να ρυθμίζουν τα ζητήματα της κοσμικής κηδείας και της καύσης
νεκρών.

* Αλλαγές στο πεδίο της εκκλησιαστικής νομοθεσίας (δικαστικός έλεχγος
εκκλησιαστικών αποφάσεων, εκκλησιαστική εκπαίδευση κ.ά.).

Καταδίκες

Όπως αναφέρει ο καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου κ. Γ. Σωτηρέλης, τα
ισχύοντα σήμερα στις σχέσεις Εκκλησίας και Κράτους οδηγούν σε τέσσερις
σημαντικές παραβιάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας που έχουν οδηγήσει σε σειρά
καταδικαστικών αποφάσεων εις βάρος της χώρας μας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Πρόκειται για:

* Την παραβίαση του δικαιώματος σε μια ελεύθερη θρησκευτική εκπαίδευση. * Το
δικαίωμα αποσιώπησης των θρησκευτικών πεποιθήσεων. * Την ελευθερία της
διάδοσης των θρησκευτικών πεποιθήσεων, που περνά μέσα από τη «στρεβλή»
νομολογιακή αντιμετώπιση της συνταγματικής διάταξης περί απαγόρευσης του
προσηλυτισμού. * Την ελευθερία της λατρείας, λόγω της προαπαιτούμενης «άδειας»
του οικείου ορθόδοξου Μητροπολίτη για την ανέγερση ναών κάθε θρησκείας και
δόγματος.

«Πουθενά πλέον στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η θρησκεία δεν αντιμετωπίζεται σαν
κρατική ιδεολογία που (πρέπει να) επιβάλλεται με τα δεκανίκια της δημόσιας
εξουσίας», επισημαίνει ο κ. Σωτηρέλης.

170 χρόνια συγκρούσεων

Άλλες φορές συγκρούστηκαν ακόμη και με θύματα. Άλλες πάλι βρέθηκαν πολύ κοντά
και συνεργάστηκαν σε όλα τα επίπεδα, ακόμη και σε αυτό της εκτελεστικής
εξουσίας. Από το 1830 μέχρι σήμερα οι σχέσεις Εκκλησίας και Κράτους
χαρακτηρίζονται από συμβιβασμούς της «τελευταίας στιγμής» για να αποφευχθεί ο
διχασμός.

Για πρώτη φορά κυβέρνηση και Εκκλησία συγκρούονται το 1829, όταν ο
Καποδίστριας ζητεί την «αγαθή διάθεση των εισοδημάτων των μονών υπέρ των
Εκκλησιών και των σχολείων». Η πρόταση δεν γίνεται δεκτή.

Το 1833, όμως, οι Βαυαροί κλείνουν τα περισσότερα μοναστήρια και αρπάζουν τις
περιουσίες τους με βίαιο τρόπο. Το 1843 ιεράρχες και απλοί παπάδες
πρωτοστατούν στην κίνηση εναντίον του Όθωνα. Στο Σύνταγμα του 1844
κατοχυρώνεται η ελευθερία της πίστης στα άλλα δόγματα.

Το 1850 η Ελλαδική Εκκλησία αναγνωρίζεται ως αυτοκέφαλος από το Οικουμενικό
Πατριαρχείο.

Το 1901 Εκκλησία και κυβέρνηση συγκρούονται με αφορμή τη μετάφραση του
Ευαγγελίου στη δημοτική. Σκοτώνονται 11 άνθρωποι, ενώ οι τραυματίες ξεπερνούν
τους 80.

Το 1907 η Σύνοδος προσφεύγει στη Δικαιοσύνη και ακυρώνει απόφαση της
κυβέρνησης, σύμφωνα με την οποία τα Εκκλησιαστικά Συμβούλια έχουν λόγο στη
διαχείριση των ναών. Η ευθύνη έμεινε στους επισκόπους.

Βιβλία

Το1924 η Εκκλησία ζητεί και πετυχαίνει την καταδίκη του Γιάννη Κορδάτου για τα
όσα έγραψε για την Επανάσταση του 1821, αλλά και κατά των δημοτικιστών Γληνού,
Βάρναλη, Ιμβριώτη, Δελμούζου.

Το 1952 για ακόμη μία φορά συγκρούονται Εκκλησία και κράτος, με αφορμή την
περιουσία. Ο τότε Πρωθυπουργός Νικόλαος Πλαστήρας ζητεί κτήματα για την
αποκατάσταση ακτημόνων, η Εκκλησία δέχεται μεν, αλλά θέλει να ορίσει αυτή
ποιες εκτάσεις θα δοθούν.

Το 1954 στο στόχαστρο της Εκκλησίας μπαίνει ο Νίκος Καζαντζάκης και τα βιβλία
του «Καπετάν Μιχάλης» και «Ο τελευταίος Πειρασμός». Η Σύνοδος ζητεί τον
αφορισμό του. Η κυβέρνηση πιεσμένη από την Εκκλησία διώκει όλους αυτούς που
εξεφράσθησαν υπέρ του Καζαντζάκη.

Το 1974 ο νέος τότε αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ αναγκάζει σε παραίτηση τους
λεγόμενους Ιερωνυμικούς Μητροπολίτες. Το 1990 ψηφίζεται η τροπολογία
Παλαιοκρασσά, με την οποία επιτρέπεται η προσφυγή των Ιερωνυμικών στο
Συμβούλιο της Επικρατείας. Δύο χρόνια αργότερα το ΣτΕ δικαιώνει τους
διωχθέντες Μητροπολίτες. Ο Σεραφείμ αρνείται την αποκατάσταση, διώκεται για
απείθεια, περνάει στην αντεπίθεση και το 1996 το ΣτΕ απορρίπτει την προσφυγή
των Ιερωνυμικών.

Το 1978 η Εκκλησία ξεσπά κατά του Κωνσταντίνου Καραμανλή για τις αμβλώσεις.

Με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 και με αφορμή τον πολιτικό γάμο, η
Σύνοδος έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την κυβέρνηση και απειλεί με δυναμικές
κινητοποιήσεις. Τελικά ο πολιτικός γάμος γίνεται προαιρετικός.

Το 1985, το 1986 και το 1987 η Εκκλησία χρησιμοποιεί κάθε μέσο προκειμένου να
μην ψηφιστεί το νομοσχέδιο για την περιουσία. Η ηρεμία απεκαταστάθη με τη
συμφωνία Παπανδρέου-Σεραφείμ και την παραίτηση Τρίτση.

Πριν από δύο χρόνια και ενώ Εκκλησία και Πολιτεία μέχρι τότε συμβιώνουν
αρμονικά, στην Αθήνα αλλά και τη Θεσσαλονίκη γίνονται πορείες εναντίον της
Συνθήκης Σένγκεν.