Οι γυναίκες έσωσαν τους αγροτοτουριστικούς συνεταιρισμούς

Με χαμόγελο, αισιoδοξία και αλληλεγγύη δουλεύουν οι γυναίκες στον Μεσότοπο, που φτιάχνουν παραδοσιακά γλυκά

΄Ηταν γυναίκες, σύζυγοι και μητέρες. Στην αρχή δίσταζαν. Και όταν βγήκαν προς
τα έξω με την τολμηρή για την εποχή και τον τόπο τους ιδέα, η τοπική κοινωνία
τις αντιμετώπισε με δυσπιστία. Το ίδιο και οι άνδρες μαζί με τους δημοτικούς
άρχοντες, που πίστευαν ότι η προσπάθειά τους ήταν καταδικασμένη. Πέρασαν 17
χρόνια από τότε που ιδρύθηκε ο πρώτος γυναικείος αγροτοτουριστικός
συνεταιρισμός στην Ελλάδα, όμως οι γυναίκες που έκαναν το πρώτο βήμα το 1983,
οι γυναίκες της Πέτρας στην Μυτιλήνη, “πίστεψαν και πόνεσαν” την προσπάθεια
αυτή, γι’ αυτό και αισθάνονται πια “δικαιωμένες και περήφανες”.

Σήμερα, 17 χρόνια μετά, οι γυναίκες επιστρέφουν για να αποδείξουν ότι οι
συνεταιρισμοί δεν είναι και δεν υπήρξαν ποτέ μια χαμένη υπόθεση. Έπαθαν και
έμαθαν, πέρασαν από δοκιμασίες και προβλήματα, ωρίμασαν και επανέρχονται
ιδρύοντας όλο και περισσότερους συνεταιρισμούς. Οι δέκα συνεταιρισμοί του 1960
έχουν φθάσει σήμερα τους 70 και πλέον, ενώ μέσα στο επόμενο εξάμηνο αναμένεται
να ιδρυθούν άλλοι δέκα.

Η αυξητική τάση της τελευταίας πενταετίας προσεγγίζει το 53% σε σχέση με την
αρχή της ίδρυσής τους, την περίοδο 1983-1989. Μόνο το 1999 ιδρύθηκαν έξι
γυναικείοι αγροτοτουριστικοί συνεταιρισμοί, οι οποίοι αποτελούν το 35% της
συνολικής αύξησης.

Οι πρώτες… διδάξασες

Έκαναν την αρχή. Παρά τις αντιδράσεις, οι γυναίκες από την Πέτρα της Λέσβου, αισθάνονται σήμερα «δικαιωμένες»

Η αρχή έγινε από το Συμβούλιο Ισότητας των δύο Φύλων, το 1983. Οι γυναίκες του
χωριού Πέτρα στη Λέσβο είχαν ήδη συζητήσει μεταξύ τους την ιδέα. “Ήμασταν 25
γυναίκες, οι περισσότερες μητέρες και χήρες.

Το κουβεντιάσαμε μεταξύ μας και αποφασίσαμε να φτιάξουμε έναν συνεταιρισμό. Θα
παραχωρούσαμε η καθεμία στο σπίτι της ένα δωμάτιο για φιλοξενία”, λέει η
πρόεδρος του Συνεταιρισμού κ. Ελένη Χιώτη, εξηγώντας: “Τότε δεν υπήρχαν πολλά
πράγματα στην Πέτρα, αλλά μετά τη δική μας προσπάθεια άρχισε να αναπτύσσεται
τουριστικά η περιοχή. Η ιδέα η δική μας ήταν να φιλοξενούμε τουρίστες μέσα στα
ίδια μας τα σπίτια και πρέπει να σας πω ότι οι δεσμοί φιλίας που αναπτύχθηκαν
τότε διαρκούν μέχρι σήμερα”.

Οι άνδρες του χωριού δεν πίστευαν ότι οι γυναίκες θα τα κατάφερναν ούτε ο
Δήμος. “Το κράτος, όμως, μας βοήθησε πολύ τότε. Καταφέραμε να κρατήσουμε τα
σπίτια και με τα κέρδη απ’ αυτά κάναμε επενδύσεις σε περισσότερα δωμάτια. Όλη
τη δουλειά την έκαναν οι μητέρες και πολλές απ’ αυτές κατάφεραν να κρατήσουν
και τα παιδιά τους στο νησί”, εξηγεί η Ελένη Χιώτη τονίζοντας ότι “πάντα
κάποιος θα τραβάει μπροστά κι οι άλλοι θα ακολουθούν. Μέχρι το 1989 είχαμε
δυναμικότητα 400 κλινών. Όλοι οι φορείς ήρθαν από μόνοι τους και μας βρήκαν,
έδειξαν ενδιαφέρον και μας βοήθησαν. Όλοι, εκτός από την Τοπική Αυτοδιοίκηση”.

Σήμερα, 17 χρόνια μετά, οι γυναίκες του Συνεταιρισμού Πέτρας έχουν καταφέρει
να επενδύσουν και να φτιάξουν περισσότερα δωμάτια. Κάποιες απ’ αυτές
νοικιάζουν ακόμα ένα δωμάτιο του σπιτιού τους.

“Οι περισσότερες, όμως, εκτός του ότι κατάφεραν να έχουν ένα συμπληρωματικό
εισόδημα από τον Συνεταιρισμό, απέκτησαν πείρα και ασχολούνται πια και με
παραπλήσια τουριστικά επαγγέλματα”, επισημαίνει η πρόεδρος του Συνεταιρισμού.
“Καλύτερα που μας αντιμετώπισαν με αντίδραση και φόβο, γιατί ήμασταν
υποχρεωμένες να τα καταφέρουμε και μάλιστα καλύτερα απ’ όσο υπολόγιζαν
κάποιοι”, καταλήγει. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η περίπτωση των γυναικών
της Πέτρας προκάλεσε και ευρωπαϊκό ενδιαφέρον, αφού θεωρήθηκε πρότυπο
ανάπτυξης “από κάτω προς τα πάνω”.

Οι γυναίκες έδωσαν διαλέξεις σε Γαλλία και Γερμανία και η πρόεδρος Ελένη Χιώτη
τιμήθηκε ως γυναίκα της Ευρώπης για τις προσπάθειές της.

Αγνά παραδοσιακά προϊόντα από τον Μεσότοπο

Στο εργαστήριο. Οι γυναίκες από τον συνεταιρισμό του Μεσοτόπου, φτιάχνουν λικέρ, μαρμελάδες και γλυκά του κουταλιού

Ανάμεσα στους νεοσύστατους αγροτοτουριστικούς συνεταιρισμούς γυναικών που
ξεκίνησαν και συνεχίζουν την λειτουργία τους με επιτυχία είναι ο Συνεταιρισμός
Γυναικών Μεσότοπου Λέσβου. Στο δυτικό άκρο του νησιού, ο Μεσότοπος είναι ένα
χωριό απομακρυσμένο από την Μυτιλήνη, αυτό όμως δεν εμπόδισε 25 γυναίκες να
πάρουν την πρωτοβουλία για τον συνεταιρισμό το 1998. Νέες οι περισσότερες,
κάτω των 45 ετών, άρχισαν να σκέφτονται την ιδέα όταν παρακολούθησαν ένα
σεμινάριο για την τυποποίηση προϊόντων.

“Στην αρχή φτιάξαμε μερικά γλυκά η καθεμιά στο σπίτι της και τα πουλήσαμε σε
μια εκδήλωση. Τα χρήματα που πήραμε τα χρησιμοποιήσαμε ως κεφάλαιο για να
ξεκινήσουμε τον συνεταιρισμό”, λέει η πρόεδρος, κ. Ιωάννα-Ελένη Πίτσα. Η
πρόταση, ωστόσο, ήρθε από έναν άνδρα, “τον κοινωνικό λειτουργό, που είναι και
συγχωριανός”, αλλά και “από τον κτηνοτροφικό συνεταιρισμό των ανδρών”. Όμως,
όπως λέει η κ. Πίτσα, “κανένας δεν περίμενε ότι θα μπορούσαμε να υλοποιήσουμε
την ιδέα μας”.

Οι 25 γυναίκες απ’ τον Μεσότοπο φτιάχνουν γλυκά του κουταλιού, λικέρ,
χυλοπίτες, φιδέ αλλά και υφαντά.

Οι πρώτες ύλες είναι απ’ τον τόπο τους, “χωρίς συντηρητικά” και οι ίδιες
κάνουν όλες τις δουλειές, από την παρασκευή μέχρι την συσκευασία και την
προώθηση των προϊόντων. Δηλώνουν ευχαριστημένες με την μέχρι σήμερα πορεία
τους και αισθάνονται υποχρεωμένες να ευχαριστήσουν τους ανθρώπους που τις
βοήθησαν, “το Επιμελητήριο, την Αναπτυξιακή Εταιρεία, την Γεωργική Υπηρεσία
και τον Δήμο του νησιού” και πιστεύουν πως η αρμονική συνεργασία μεταξύ τους
οφείλεται στο γεγονός ότι “είμαστε όλες νέες και μπορούμε να συνεννοηθούμε”.

Δουλεύουν ανάλογα με τις παραγγελίες και η κάθε γυναίκα αμείβεται ανάλογα με
την δουλειά που βγάζει. Οι συνταγές είναι παραδοσιακές, “απ’ τις γιαγιάδες
μας”, όπως λένε και πριν από έξι μήνες απέκτησαν και το δικό τους εργαστήριο
με σύγχρονα μηχανήματα. Τα προϊόντα τους διατίθενται σε ολόκληρο το νησί, στην
Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, αλλά και την Ολλανδία.

Για το μέλλον ελπίζουν να έχουν “μεγαλύτερη ζήτηση και μεγαλύτερη παραγωγή”.

Το πάθος νίκησε τα προβλήματα

Η πορεία των γυναικείων συνεταιρισμών στη χώρα μας είναι μακριά και…
πολύπαθη και σαφής εικόνα για την ανάπτυξη και την εξέλιξή τους υπάρχει μόνο
για την τελευταία εικοσαετία. Σύμφωνα με το Τμήμα Αγροτικής Οικιακής
Οικονομίας του υπουργείου Γεωργίας, ο πρώτος γυναικείος συνεταιρισμός ιδρύθηκε
το 1957 στο νομό Γρεβενών. Στην εικοσαετία που ακολούθησε(1960-1980) οι
γυναικείοι συνεταιρισμοί ιδρύονταν αποσπασματικά, δεν ξεπερνούσαν τους δέκα,
και ήταν κυρίως συνεταιρισμοί αγροτικής οικοτεχνίας που ασχολούνταν σε
ερασιτεχνικό επίπεδο και χωρίς ιδιαίτερη οργάνωση με την κατασκευή
παραδοσιακών υφαντών.

Η έκρηξη έγινε λίγο μετά το 1981, όταν η τότε κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ έδωσε έμφαση
στην έννοια των συνεταιρισμών, θεσπίζοντας το κατάλληλο θεσμικό και
χρηματοδοτικό πλαίσιο για την ίδρυση και τη λειτουργία τους. Όπως εξηγεί στα
“ΝΕΑ” ο προϊστάμενος του Γραφείου Τοπικής Ανάπτυξης της Αγροτικής Τράπεζας και
καθηγητής Στρατηγικής της Τοπικής Ανάπτυξης στο ΤΕΙ Καλαμάτας, κ. Λεωνίδας
Παπακωνσταντινίδης, “οι γυναικείοι αγροτουριστικοί συνεταιρισμοί ακολουθούν
τον κύκλο της ζωής, δηλαδή δοκιμασία, απογείωση, στασιμότητα, κατάρρευση και
πάλι από την αρχή. Όλα ξεκίνησαν το 1981, όταν η πολιτική του ΠΑΣΟΚ σε
συνδυασμό με τις ιδέες της εποχής ότι οι γυναίκες της υπαίθρου έπρεπε να βγουν
από την απομόνωση και να αναδείξουν τις κρυμμένες τους ικανότητες φαίνεται πως
έπιασαν τόπο”.

Τότε ιδρύθηκαν οι πρώτοι συνεταιρισμοί στην Πέτρα, τα Μαστιχοχώρια, το Ολύμπι,
τον Πύργο και την Αράχοβα. “Όσες γυναίκες μπήκαν τότε στους συνεταιρισμούς
δούλεψαν με πάθος και δυναμικότητα, γιατί πάλευαν για κάτι δικό τους, για τον
τόπο τους, όπου θα ζούσαν και τα παιδιά τους. Αυτός είναι και ο λόγος που οι
γυναίκες τα πήγαν ασύγκριτα καλύτερα από τους άνδρες στον τομέα του
αγροτοτουρισμού”.

Την κορύφωση της περιόδου 1983-1988 ακολουθεί μια μικρή κάμψη μετά το 1990.
Αλλάζει η κυβέρνηση, αλλάζει και η πολιτική, ενώ οι συνεταιρισμοί αρχίζουν να
συνειδητοποιούν τα πραγματικά τους προβλήματα, κι αυτό επειδή, όπως εξηγεί ο
κ. Παπακωνσταντινίδης, “οι γυναίκες αρχίζουν να σκέφτονται πιο εμπορικά, σαν
άνδρες. Την ίδια ώρα, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που προσφέρουν αρχίζουν να
γίνονται πιο “φινετσάτα” αλλά και πιο ακριβά, με αποτέλεσμα η όλη προσπάθεια
να γίνεται με γνώμονα το κέρδος και να χάνεται η μαγεία της”.

Η τρίτη πενταετία από το 1995 μέχρι και σήμερα φαίνεται πως είναι, πάντως, “η
επιστροφή στην αρχική φιλοσοφία του αγροτοτουρισμού, η ανάκαμψη των
συνεταιρισμών αλλά και οι μελετημένες κινήσεις. Δίνεται μεγάλη σημασία στην
ποιότητα, στον σεβασμό προς το περιβάλλον και στην αειφόρο ανάπτυξη”.

Γιατί οι άνδρες δεν μπόρεσαν

Αυστηρά γυναικεία υπόθεση φαίνεται πως είναι ο αγροτοτουρισμός από τη γένεσή
του μέχρι σήμερα, αφού όπως λέει ο προϊστάμενος του Γραφείου Τοπικής Ανάπτυξης
της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος, κ. Λεωνίδας Παπακωνσταντινίδης, “μέχρι το
1991 δεν υπήρχαν ανδρικοί αγροτοτουριστικοί συνεταιρισμοί, ούτε καν μεικτοί.
Τότε είναι η εποχή που μπαίνουν και οι άνδρες στο παιχνίδι με το πρόγραμμα
Leader. Παρ’ όλα αυτά οι άνδρες δεν φτιάχνουν αγροτοτουριστικούς
συνεταιρισμούς, αλλά αυτοτελείς μονάδες”. ”

Ήθελαν πάντα να κάνουν τις δικές τους δουλειές κι ούτε θα συνεργάζονταν με
γυναίκες σ’έναν συνεταιρισμό τέτοιου είδους. Οι άνδρες θεωρούσαν και θεωρούν
ακόμη τον αγροτοτουρισμό πάρεργο”, καταλήγει ο κ. Παπακωνσταντινίδης.

Όσο για τις γυναίκες, τα πήγαν καλά, επειδή “είναι περισσότερο συνδεδεμένες με
την τοπική κοινωνία. Βλέπουν τη συνεισφορά τους στην τοπική κοινωνία με
προοπτική αισιοδοξίας, προετοιμάζοντας τον κόσμο που θα ζήσει το ίδιο τους το
παιδί”, επισημαίνει ο κ. Παπακωνσταντινίδης.