ΔΡΟΜΟΙ

Το 1539…

… ο Φραγκίσκος της Γαλλίας επέβαλε τη χρήση της γαλλικής γλώσσας στα
δικαστήρια, απαγορεύοντας τη λατινική. Την ίδια χρονιά, ο καλός βασιλιάς
διέταξε τους Παριζιάνους, που ήταν συνηθισμένοι να πετούν τα περιττώματά τους
από το παράθυρο, «να διατηρούν τα λύματα, τα αποπλύματα και τα ούρα εντός των
ορίων των σπιτιών τους». Υπήρχε άραγε κάποια σχέση ανάμεσα σε αυτά τα δύο
φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους «πραξικοπήματα»; Το 1978, ο Ντομινίκ Λαπόρτ,
μελετητής του Μαρξ, βρήκε τουλάχιστον μία, στην ιλαροσοβαρή πραγματεία του
«Ιστορία των σκατών» (εκδ. Christian Bourgois). Σε αυτήν, μιλάει για «πολιτική
των σκατών». Σε άλλο βιβλίο του, νωρίτερα, είχε ασχοληθεί με τον πόλεμο του
βασιλιά για τη γλώσσα. Και οι δύο πόλεμοι, πιστεύει ο Λαπόρτ, είχαν το ίδιο
κίνητρο: να αστυνομεύσουν το άτομο και να επεκτείνουν την κρατική εξουσία.

Οι συνέπειες…

… από το Έδικτον Υγιεινής του 1539 στη δημόσια υγεία ήταν αμελητέες. Δύο
αιώνες αργότερα, ο Ρουσσώ περιέγραφε το Παρίσι ως «πόλη βουτηγμένη στα σκατά».
Όμως, μετά την Αναγέννηση, η επιθετική «εξυγιαντική πολιτική» δικαιολογήθηκε
στη Γαλλία με επικλήσεις στην «καθαριότητα, την τάξη και το κάλλος». Σύμφωνα
με τον Φρόυντ, αυτές είναι οι τρεις προϋποθέσεις του πολιτισμού. Αν, όπου
«πολιτισμός», βάλει κανείς τη λέξη «κράτος», υποστηρίζει ο Λαπόρτ, θα
καταλάβει γιατί «ο ολοκληρωτισμός περιλαμβάνει τον εξοβελισμό των σκατών στην
ιδιωτική σφαίρα». Για να μετασχηματιστεί η αναγεννησιακή Γαλλία σε
καπιταλιστική κοινωνία και σε έθνος-κράτος, έπρεπε να ενθαρρύνει τη
συσσώρευση. Οι Γάλλοι έπρεπε να υποχρεωθούν να κάνουν την «ανάγκη» τους κατ’
ιδίαν. Έτσι το κράτος «καθαρίζεται». Εξαγνίζει το συσσωρευμένο χρήμα μέσω της
συλλογής φόρων και τις «ιδιωτικοποιημένες» σωματικές ακαθαρσίες μέσω των
υπονόμων του. «Το Κράτος είναι ο Υπόνομος. Όσο περισσότερο θεσμοποιεί τη
φροϋδική τριάδα, τόσο περισσότερο ολοκληρωτικό γίνεται».

Κρίμα…

… που ο Λαπόρτ πέθανε νωρίς, μόλις 35 ετών, το 1984. Έτσι δεν θα μάθουμε
ποτέ τη γνώμη του για το βιβλίο «Σκόνη: Ιστορία του μικρού και του αόρατου»
του Τζόζεφ Αμάτο (εκδ. U. of California). Ύστερα από καμιά δεκαριά βιβλία για
την αγροτική Αμερική, την Ιερουσαλήμ, τις αγκινάρες και το γκολφ, ο συγγραφέας
γράφει ένα για να μας θυμίσει πως «η σκόνη ήταν κάποτε το βασικότερο μέτρο της
μικρότητας» (ακόμη και στη Γένεση: «χους ην και εις χουν απελεύση»). Όμως,
τώρα πια η τάξη, η εξυγίανση και η καθαριότητα είναι δεδομένες και η επιστήμη
έχει καταλήξει πως η σκόνη αποτελείται από αδιόρατα μικροσκοπικά σωματίδια.
Έτσι, η σκόνη «έχει απωθηθεί στο περιθώριο της σύγχρονης συνείδησης».

Η σκόνη…

… μπορεί άραγε να ξαναβρεί την παλιά της θέση; Ο Αμάτο θρηνεί που «ως
στοιχείο, δεν έχει τη λαμπρότητα του φωτός, την ευλυγισία του αέρα, τη
σταθερότητα της γης, τη ζωντάνια του νερού, μολονότι τυλίγει ολόκληρους
γαλαξίες και πλανήτες και κρύβεται στα στρωσίδια βασιλισσών και βασιλιάδων».
Μετά την παρουσίαση στο Μουσείο Τέχνης του Μπρούκλιν ενός αμφιλεγόμενου πίνακα
της Παρθένου Μαρίας που έδειχνε κοπριά από ελέφαντα, ο δήμαρχος της Νέας
Υόρκης Ρούντι Τζουλιάνι είχε πει: «Ζητώ από τους ανθρώπους να σταθούν για λίγο
και να σκεφτούν για τον πολιτισμό. Ο πολιτισμός ήταν πάντα η αναζήτηση του
κατάλληλου μέρους για να βάλει κανείς τα περιττώματα». Οι ιστορικοί της σκόνης
και των σκατών δεν θα μπορούσαν να το είχαν πει καλύτερα.