ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένα επικίνδυνο όνειρο

Η αφετηρία είναι η ίδια: ο Τόμας Μορ και ο Τομάζο Καμπανέλα, η «Ουτοπία»
και η «Πολιτεία του Ήλιου». Τα συμπεράσματα, όμως, είναι εκ διαμέτρου
αντίθετα.

Νταγκ Φρέιν: «Ουτοπία» (1962)

Όσο καλές προθέσεις κι αν έχετε, αγαπητοί διανοούμενοι της Αριστεράς, τα
αποτελέσματα του κομμουνισμού, είτε το θέλετε είτε όχι, δεν τον διαφοροποιούν
από τον ναζισμό. Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν επειδή ανήκαν σε «λάθος»
κοινωνική τάξη ή πίστευαν σε «λάθος» ιδέες. Δεν είναι καιρός λοιπόν να
απολογηθείτε, επειδή υποστηρίξατε με πάθος μια πολιτική ουτοπία κλείνοντας τα
μάτια στις ολέθριες, αλλά αναπόφευκτες συνέπειές της; Δεν πρέπει να πάψετε να
παρασέρνετε τους αφελείς στους ολισθηρούς δρόμους των σύγχρονων ουτοπιών που,
όπως ακριβώς και οι παλαιότερες, προσπαθούν να ξαναφτιάξουν τον κόσμο με
κριτήρια τεχνητά, αυταρχικά, ανελεύθερα; Το δριμύ «Κατηγορώ» ανήκει στον ιταλό
δημοσιογράφο Πιερλουίτζι Μπατίστα, που με το καινούργιο του βιβλίο «Το τέλος
της αθωότητας» (εκδ. Marsilio) λύνει τους λογαριασμούς του τόσο με το αριστερό
του παρελθόν όσο και μ’ εκείνους που μοιράστηκαν κάποτε μαζί του ανατρεπτικές,
αλλά επικίνδυνες και ανόητες ­ όπως λέει σήμερα ­ ιδέες.

Σαν από ειρωνεία της Ιστορίας, κυκλοφόρησε τις ίδιες μέρες στην Ιταλία κι ένα
άλλο βιβλίο που μιλά για το νησί της Ουτοπίας και τους ναυαγούς του: λέγεται
«Το ονειροπόλο ζώο» (εκδ. Il Saggiatore) και το έχει γράψει ένας άνθρωπος που
πέρασε από τον καθολικισμό στην επαναστατική πίστη, από τον μαρξισμό στην
ψυχανάλυση και από εκεί στη φιλοσοφική ανθρωπολογία την οποία διδάσκει σήμερα
στο Πανεπιστήμιο της Βενετίας. Ο Ρομάνο Μαντέρα δεν αρνείται τα τραγικά
σφάλματα και τα ολέθρια εγκλήματα που διεπράχθησαν στο όνομα της Ουτοπίας.
Επισημαίνει όμως ότι τα 150 τελευταία χρόνια οι κοινωνικές ομάδες που είχαν
αποκλειστεί από την πολιτική εξουσία και οργανώθηκαν για να την κατακτήσουν
σημείωσαν σημαντικά και αδιαμφισβήτητα επιτεύγματα σε τέσσερις διαφορετικούς
τομείς: τα κοινωνικά δικαιώματα, τα δικαιώματα των χωρών κάτω από τον
αποικιοκρατικό ζυγό, τα δικαιώματα των γυναικών και τις ατομικές ελευθερίες.
Χωρίς τα όνειρα των ουτοπιστών, τονίζει ο συγγραφέας, ο σημερινός κόσμος θα
ήταν πολύ χειρότερος.

Γιατί άραγε ­ διερωτάται ο Μπατίστα ­ οι αριστεροί διανοούμενοι που αγνόησαν ή
κάλυψαν τα εγκλήματα του Στάλιν δεν έχουν γνωρίσει τον ίδιο εξευτελισμό μ’
αυτόν που υπέστησαν, και υφίστανται ακόμη, οι υποστηρικτές του ναζισμού και
του φασισμού; Γιατί τους επιτρέπεται να ονειρεύονται ακόμη; Επειδή οι δύο
ολοκληρωτισμοί, ο κομμουνισμός και ο ναζισμός, στην πραγματικότητα δεν μπορούν
να συγκριθούν, «απαντά» ο Μαντέρα. Επειδή εκατομμύρια κομμουνιστές σε όλο τον
κόσμο συνέχισαν να αγωνίζονται για τα κοινά ιδανικά και μετά το τέλος της
αντιναζιστικής συμμαχίας. Επειδή η εικόνα του θρυλικότερου ουτοπιστή αντάρτη,
του Τσε, έχει επιζήσει στα μπλουζάκια και τους τοίχους των δωματίων των
σημερινών νέων, παρά τον αυταρχισμό και τη μιζέρια του καθεστώτος του Κάστρο.
Επειδή το 2000 υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους αξίζει κανείς να εξεγείρεται.